Cilësia e Ajrit: Shqipëria ndër të paktat vende pa të dhëna në Indeksin Botëror

Sipas Indeksit të Cilësisë së Ajrit (The World Air Quality Index) në kohë reale, Shqipëria është një nga vendet, të cilat nuk kanë asnjë të dhënë në lidhje me parametrat e ndotjes së ajrit. 

Shqipëria është një ndër të paktat vende që nuk jep asnjë të dhënë mbi parametrat e ndotjes në Indeksin e Cilësisë së Ajrit (The World Air Quality Index). Vendi ynë shfaqet thjesht si një zonë gri në hartën botërore, i ndjekur nga një shënim ku thuhet: “Nuk ekziston asnjë informacion i qartë me të dhënat në kohë reale qoftë nga projekti SELEA ose Ministria e Mjedisit.” 

Cfarë është Indeksi Botëror i Cilësisë së Ajrit?

Indeksi Botëror i Cilësisë së Ajrit (The World Air Quality Index) është një projekt i cili ka nisur në vitin 2007. Misioni i tij është të ndërgjegjësojë qytetarët për ndotjen e ajrit dhe të mundësojë një informacion të unifikuar dhe të gjithë botën për cilësinë e ajrit. Ky projekt siguron informacion për më shumë se 88 vende te botës, duke mbuluar më shumë se 11,000 stacione në 1000 qytete të mëdha. Skuadra krijuese e këtij projekti është e përqëndruar në Pekin, dhe përbëhet nga kontribues në fushën e shkencave të mjedisit, sistemit inxhinierit, të dhënave shkencore si dhe të dizajnit visual. 

Ndotja e ajrit në botë: Indeksi i cilësisë së ajrit në kohë reale

 

Cilësia e ajrit në Shqipëri

Në një vëzhgim të studimeve dhe raporteve ekzistuese sa i përket cilësisë së ajrit në vend vëjmë re se nuk ka të dhëna të mjaftueshme, madje edhe ato që ekzistojnë janë të vjetra dhe jo të rifreskuara. Në raportin e vitit 2018 të gjendjes së mjedisit (RGJM), ndotja e ajrit shfaqet thjesht në kopertinë, por rubrika ku duhet të trajtohej në brendësi mungon. Sipas RGJM e vitit 2018, nënvizohet se monitorimi i cilësisë së ajrit urban për vitin 2018 me stacionet automatik nuk është realizuar për shkak të pamundësive për të realizuar kualidimin e aparaturave, ndërkohë që cilësohet se në zonat kryesore urbane është përmirësuar mesatarisht mbi 30 %, por problematike ngelet shkalla e ekspozimit të popullatës ndaj ndotjes, si pasojë e tejkalimit të normës vjetore të ditëve të ndotura. Ndërsa në po të njëjtin lloj raporti të vitit 2017, ndotja e ajrit trajtohet, edhe pse në një hapësirë të vogël të raportit në krahasim me temat e tjera mjedisore.

Referuar raportit të vitit 2017 shkaqet kryesore te ndotjes së ajrit janë djegia e pakontrolluar e mbetjeve, nxjerrja dhe rafinimi i naftës, prodhimi i çimentos dhe trafiku. Transporti po ashtu luan një rol domethënës në ndotjen e ajrit, kjo pasi shume automjete nuk plotësojnë standardet e shkarkimeve në ajër, cilësia e lëndëve djegesë që përdorin dhe viti i tyre i prodhimit. Nje tjetër faktor ndikues në ajrin e ndotur janë edhe mungesat e sipërfaqeve të gjelbra si dhe ndërtimet pa kriter të cilat kanë ndikim në shkarkimin e pluhrave dhe ndotjen e cilësisë së ajrit.

Sa i përket rritjes së numrit të ndërtimeve, Citizens Channel ka raportuar edhe më herët, se vetëm në qytetin e Tiranës në tre muajt e parë të vitit 2019, sipërfaqja e lejeve të ndërtimit miratuar për ndërtesa të reja rezulton të jetë pesëfishuar krahasuar me vitin 2018, duke shkuar në 379.954 m2. Kështu, numri i lejeve të ndërtimit në Shqipëri për 3 muajt e parë të 2019 kanë qenë 245 leje ndërtimi, ku 94 nga të cilat janë dhënë vetëm për qytetin e Tiranës.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetit, 80% e vdekjeve të parakohshme nga infarkti dhe sëmundjet e zemrës, 14% e vdekjeve nga sëmundjet kronike obstructive pulmonare ose sëmundjeve akute pulmonare, dhe 6% të vdekjeve nga kanceri i mushkërive lidhet me ndotjen e ajrit urban.

Në raportin monitorues të vitit 2017, ka tejkalim të normës vjetore të PM10 prej 56% në stacionin Tiranë, BT, 30% stacioni Tirana AKM. Problem në lidhje me PM10 ështe edhe numri i ditëve që tejkalojnë normën ditore të PM10 prej 50µg/m3 në stacionin e Korcës, Tirana BT dhe Tirana AKM, 40 ditë nga 239 ditë të monitoruara. Numri i ditëve të lejuara që tejkalojnë normën ditore të PM10 është 35 ditë në vit ose 10%.

Me rritjen e transportit automobilistik edhe përmbajtja e NO2 mund të arrijë dhe të tejkalojë vlerën kufi të lejuar së pari në qytetin e Tiranës e me radhë në qytete të tjera brenda një harku të shkurtër.

*Citizens Channel /E.K/