Aktivisti Isa Myzyraj: “Linçimet e aktivistëve të shoqërisë civile janë të frikshme në vendin tonë”

Sa vite ke që je i aktivizuar shoqërisht në kauza sociale dhe politike?

Unë kam filluar angazhimin tim në shoqërinë civile, në kauza sociale, shoqërore dhe politike që në vitin 2012, kur unë dhe nisa studimet e larta, dhe kuptova që është jo vetëm e drejtë por edhe detyrë e qytetarëve që të jenë të angazhuar publikisht.

Sa të vështirë e ke të shprehësh një mendim apo qëndrim kur e di që do hasësh në komente negative?

Fillimi ka qenë i vështirë, shumë madje. Kur ti nis edhe kritikon, kritikon, dhe vetëm kritikon, jep argument, ulëret, e ngre zërin, rrethi yt shoqëror, fisi por edhe familja, do të nisin duke thënë “u bëre ti?”kush je ti?” Pra janë paragjykime që në hapat e parë të rrëzojnë, pasi presioni është i madh, nga të gjitha palët që nuk e kuptojnë detyrën e të qenit aktivist. Gjithsesi, nëse ti e ke të qartë atë që do, dhe atë që po bën, është pak më e lehtë ta thuash dhe madje edhe ta ulërasësh, por është e vështirë sepse e kupton që disa të tjerëve as që u intereson asgjë.

A të janë shpërndarë të dhëna personale/fotografi vetëm sepse ke mbrojtur një kauzë të rëndësishme?

Linçimet e aktivistëve të shoqërisë civile, të paidentifikuara me një parti politike, janë të frikshme në vendin tonë. Media të tëra serioze dhe më pak serioze, rrjete sociale, faqe rrjetesh, kanë një aktivitet të madh në linçimin dhe përgojimin e këtyre aktivistëve. Më ka ndodhur shumë herë, që media të shkruajnë “biografinë” time, ta shtrembërojnë dhe të më bëjnë sa me një parti sa në një tjetër, sa i blerë sa i shitur, faqe sociale duke publikuar fotografitë e mija. Më e rënda ka qenë në dhjetorin e 2018, kur disa faqe njëherësh filluan duke publikuar fotografi me një rreth në kokë, dukej sikur donin të më vrisnin, por unë e kuptoja që pas këtyre faqeve janë disa adoleshentë që janë të paguar keq për ta bërë punën keq. Pastaj, përsa u përket mediave serioze, sigurisht kam kontaktuar redaksi, të tëra për të verifikuar informacionin e shpërndarë për mua.

Cilat janë kërcënimet që keni marrë si pasojë e aktivizmit tënd?

Ka pasur shumë të tilla në fakt. Më ka ndodhur për shembull tek protestat për Liqenin, të më ndalnin njerëz pa uniformë të hequr si policë e të më thonë hip në makinë. Nuk kam pranuar sigurisht, pa pasur një fletë arresti ose fletë thirrje. Më kanë kontaktuar nga telefoni, duke thënë ju telefonojmë nga Prokuroria për tu paraqitur për protestën që keni bërë tek Bashkia, kam shkuar dhe prokuroria e Tiranës nuk kishte asnjë fletë thirrje për mua. Kërcënime në komente në rrjetet sociale, mesazhe private të rënda në dukje por me një formë presioni të jashtëzakonshëm. Përmendja e familjes, e marrëdhënieve të tua të punës dhe deri tek arrestimet dhe dhuna fizike Brenda dhe jashtë komisariateve të policisë.

Çfarë kërcënimesh/mesazhe apo komente intimiduese/kërcënuese keni marre si pasojë e ngritjes se çështjes LGBT?  

Unë ka vite tanimë që e kam mbështetur komunitetin LGBTI, më përpara me thënë të drejtën jo shumë hapur në rrjete sociale, vitet e fundit shumë hapur. Kërcënimet, kanë qenë nga më të ndryshme, nga më të rëndat, dhe nganjëherë aq të rënda saqë unë pyes vetëm: ”Si mundet një person të arrij deri në këtë pikë kërcënimi”. Kam pasur dhjetëra mesazhe private e kërcënime të hapura, nga vrasja që është “më e lehta” deri tek djegia me benzinë, apo dhunimi në publik. Unë kam shkruar shpesh për komunitetin LGBT, dhe njerëzit guxojnë të kërcënojnë edhe në komente publike, pa e ditur, dhe pa qenë të informuar se kjo gjë përbën vepër penale. Kam dashur disa herë të denoncoj raste konkrete, por asnjëherë nuk e kam bërë. Një rast konkret është kur u dhunua një anëtare e komunitetit LGBTI, dhe unë ngrita shqetësimin, persona të ndryshëm më thanë: “Mirë ja kanë bërë, ose, ah sikur nuk isha edhe unë aty“. Filluan duke më kërcënuar edhe mua, dhe të tregohem realist fillova duke u shqetësuar për gjuhën e urrejtjes së madhe, dhe ekstremizmin që shfaqnin komentuesit në komente, por të themi “jam mësuar” me kërcënime për këtë temë.

Si e kane pritur njerëzit e afërt mbështetjen e komunitetit LGBTI?

Ka pasur shokë për shembull që më kanë dhënë bllok në rrjetet sociale dhe kanë shkëputur marrëdhëniet me mua, duke më thënë shumë sinqerisht “Meqenëse ti i mbështet dhe bën statuse për to, nuk mund të jemi shokë bashkë”. Ka nga ata që janë kurioz, nuk kanë asnjë informacion dhe ulem me orë të tëra duke ua shpjeguar pse unë mbështes komunitetin. Ka shokë radikal që më kanë thënë, ne do jemi shokë por kurrë nuk do e diskutojmë çështjen LGBT, mos na fol për to. Familjarët e mi të ngushtë, nuk u bëhet përshtypje, e dinë që unë jam një aktivist për të drejtat e njeriut, dhe më thonë, është puna jote. Zakonisht me personat që shoqërohem e kam diskutuar me të gjithë çështjen LGBTI, dhe pse unë i mbështes, dhe më besoni shumë kanë ndërruar mendje pasi kam folur me to.

A ke rrezikuar të humbasësh/humbur diçka që ti e konsideron me vlerë si pasojë e aktivizmit tënd?

Sigurisht, kur ti vendos që të jesh i angazhuar duhet të heqësh dorë nga disa gjëra. Unë kam hequr dorë nga puna ime e mëparshme vetëm për shkak të aktivizmit tim, ambient im i punës nuk përshtatej me gjithë aktivitetin tim shoqëror.

A të kanë kërkuar të heqësh dorë nga kauzat që ti mbron?

Qindra herë, e përsëris, nga shoqëria që pi kafe me to, tek familja. Më kanë kërkuar disa herë, në hapat e parë, por tanimë prindërit e mi e dinë se ku ka protestë jam edhe unë aty madje në darkë ka raste që më thonë vetë, do shkosh nesër në protestë? E kanë pranuar dhe e kanë kuptuar se në këtë vend duhet reagim, dhe nëse nuk e bën biri i tyre dhe ata vetë madje, nuk mund të thonë “pse nuk ngrihemi”.

 Ata mund të mos kenë informacionin e detajuar për kauzën, dhe dezinformohen nga burime të treta, thonë që duhet ta lësh këtë punë, je gabim, por në fakt ata vetë janë gabim por thjesht nuk e kuptojnë. Kanë këmbëngulur disa herë për shembull, që kauza e studentëve që protestonin në 2015 2016 2017 2018 është një kauzë e çuar dëm, derisa në fundin e 2018 e kuptuan që s’paska qenë e tillë, dhe të thonë “Paske pasur të drejtë”.

A je vetë-censuruar për t’u pranuar në shoqëri?

Të tregohemi realist, ka raste kur edhe vetë censurohesh, jo vetëm për t’u pranuar në shoqëri por edhe për shkak të presionit të jashtëzakonshëm që të vjen nga të gjitha anët nga linçime pafund, nga kritika pa baza por të mirëartikuluara. Po, e kam bërë.

Sa e lehtë është të jesh aktivist në Shqipëri?

Nuk është aspak e lehtë në fakt, por edhe aq e vështirë sa në Iran për shembull nuk është. E vërteta është se ti ke liri të protestosh, por kjo “liri’ do të kushtojë shumë, nga shkolla, tek puna, nga diploma tek shantazhi, tek familja e tek shërbimet publike. Nuk është e lehtë, sepse ti do paragjykohesh në çdo rast, si i blerë nga partitë, pasi ende nuk e kemi krijuar kulturën që “PO” këtu ka edhe aktivistë kundër të gjithë klasës politike, dhe kundër çdo qeverie. Është e vështirë sepse ti do kesh nevojë për shërbime publike, dhe nëse ti je identifikuar si aktivist, më beso do të shpërfillin në momentin e parë.

A ka pasur ndonjë rast që ke menduar se do heqësh dorë?

Kurrë. Siç e thash edhe në fillim, unë e kam kuptuar se aktivizmi, protesta,  kritika ndaj qeverisë, dhe qeverisjes, ndaj pronarëve, ndaj udhëheqësve të shtetit, kushdo që janë ato, të kujtdo partie, janë jo vetëm e drejtë por edhe detyrë e qytetarëve e veçanërisht e të rinjve, që jo vetëm e ardhmja por edhe e tashmja është e tyre.

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj

Aktivistja Alida Karakushi: “Në një mjedis kaq të kapur duhet reaguar e duhet folur shkoqur!”

Prej sa vitesh jeni aktiviste ne shoqërinë civile?

Mendoj se kam thuajse 12 vite si aktiviste e shoqërisë civile nëse e konsiderojmë aktivizmin si dalje përtej kornizës tënde individuale në mbrojtje të kauzave publike. Fillimisht si anëtare e “Korpusit të Vullnetarëve” ku shumë fundjava si studente i kaloja duke pastruar plazhet e Shqipërisë si një mënyre aktive për të denoncuar mungesën e vëmendjes ndaj mjedisit si shkak i papërgjegjshmërisë institucionale vendore e qendrore, por edhe ndaj apatisë sociale. Me tej u jam bashkuar dhe shumë herë edhe kam bërë thirrje për protesta në kauza te ndryshme sikurse mbrojtja ndaj dhunës që vuajnë gratë dhe vajzat në Shqipëri e që për më tepër stigmatizohen nga vetë familja e shoqëria. Kam denoncuar bashkë me shumë aktivistë të tjerë të pavarur korrupsionin politik dhe aleancat politike ku pushteti shihej si tortë për tu ndarë duke bërë thirrje për votën e ndëshkimit mbarë politik ne 2013 (vota e bardhë). Mbi të gjitha kam denoncuar institucionet publike ku korrupsioni është kulturë më vete e tanimë vetë krerët e institucioneve i quajnë ato pronë private. Shembull, dëgjesa publike te organizuara nga Bashkia Tiranë por ku realisht e kupton se bëhet fjalë për dëgjesa konfidenciale. Kam denoncuar censurën mediatike ndaj shume kauzave civile duke shkruar në media ndërkombëtare. Kam protestuar për ndërtimet tek parku në 2016, kam shkruar artikuj në media të huaja për këtë kauzë por dhe e kemi ndjekur insitucionalisht me padi Bashkinë Tiranë. Tu them te drejtën, qenka e vështirë të flasësh për Unin kur mbron publiken. Sinqerisht nuk e mbaj mend në sa protesta kam marrë pjesë por ama jam e sigurt se ndjeshmëria shumë e larte ndaj publikes më ka bërë që ti bashkohem apo të bëj thirrje për çdo kauzë që është në mbrojtje të publikes, apo ajo që mund ta quajmë kauzë e të përbashkëtës.

Pse jeni larguar nga Shqipëria?

Disa herë jam larguar nga Shqipëria, edhe kësaj radhe jam larguar për t’u kthyer më e fortë e më pavarur. E kam vënë re se në një mjedis kaq të kapur ku ndjeshmëria jote është shumë e lartë, duhet reaguar e duhet folur shkoqur si ndaj ekonomisë së gllabëruar nga disa oligarkë që në masën më të madhe nuk janë prodhues por thjesht ndërtues që kanë hidrocentrale e media, apo importues që kanë hapur qendra komerciale por qe realisht nuk kane prodhuar asgjë përveçse të ndihmuar nga politika klienteliste kanë sfumuar dhe politikat e prodhimit vendas. Si ndaj medias se kapur, si ndaj OJF-ve qe me se shumti operojnë si burim zgjidhjesh për akte nënligjore në vend që të ishin ai zëri i fortë e kumbues që i tërheq veshin qeverise dhe emancipon shoqërinë. Si ndaj kastës politike që e ka minuar votuesin shqiptar ne një numër pa vlere duke e zhveshur nga qenia politike. Përtej këtyre faktorëve, formimi im si studiuese politike mund të gjente profesion në administrate, por unë kam refuzuar të aplikoj për punë në një administratë qe e ka kulturë korrupsionin. Për OJF-të e brendshme por dhe ndërkombëtare, rrallë kam aplikuar duke parë se edhe për këto të fundit ka një kod të brendshëm që nuk të lejon të vijosh kritikat publike. Së fundmi, kam punuar si lektore në një institucion privat por edhe aty nuk m’u rinovua kontrata kur u pa qartë se nuk mund të vendosja nota me mik. Sa më e vogël një shoqëri e caktuar ku mbizotëron kultura e te fortit e cubit, po aq e pranishme është ajo e skllavit modern e aq me e vogël është hapësira e te të jetuarit me dinjitet. Unë kam zgjedhur gjithmonë anën e dinjitetit pavarësisht kostove qe mund të më dilnin më vonë. Kësisoj për shembull, kam kritikuar publikisht me një letër të hapur dhe vete universitetin ku kreva studimet Bachelor duke i bëre të qarta problematikat me rastin e një konference akademike ndërkombëtare që ata organizuan. Ne shqip fjala korrupsion si dhe ne teoritë politike si fenomen njihet si abuzim i pozicionit në pushtet për përfitimet personale. Ne anglisht fjala “corrupt” do të thotë i shtrembër/ i padrejtë- parë në ketë perspektive kur je natyrshëm kritike e së padrejtës atë e sheh që në sferën më të ngushtë dhe nuk harron të bësh kritiken konstruktive, atë e sheh dhe në lagjen tënde kur dikush për shembull krijon ndotje akustike, në punën tënde teksa sheh se një punëdhënës po abuzon me një koleg, ne shkollën/ universitetin ku studion nëse niveli i mësuesve apo pedagogeve gjatë aktit mësimor është i padenje. Atë e sheh dhe tek i njeh të drejtat e tua si qytetar taksapagues dhe i kërkon llogari nëpunësit civil. Por shoqëria jonë, nëse i do reaguesit është vetëm në pjesët fragmentare te saj, në ato komunitete qe po përballen me dhunën korruptive të pushteti siç mund të jetë kauza e banorëve te Astirit, apo ato për HEC-et anembanë Shqipërisë. Teksa shoqëria mbetet e atomizuar dhe vijon të jetë mosbesuese veprimtare të pavarur si unë nga njëra anë, nuk janë te nxitur për të punuar në administrate, por automatikisht deri-diku bëhen dhe te papunësueshëm dhe në sektorin privat kur dihet organigrama klienteliste e tij.

A jeni kërcënuar vetëm pse jeni angazhuar ne kauza sociale në Shqipëri? Nëse po, çfarë ju është thënë?

Kërcënime direket nuk kam pasur, ne mënyre indirekte ama më kanë kaluar mesazhe force. Nga ana tjetër, po jam shoqëruar në polici teksa protestoja bashkë me dy veprimtarë të tjerë të pavarur ndaj zgjedhjes së I. Metës si president. Ishte i trishtë shoqërimi im në polici por të paktën video e tij u bë virale dhe shpresoj se shumë qytetarë e kanë parë sesi policët mbetën të pafjalë kur u kërkoja arsye për shoqërimi tim. Bile, më e rëndë fare është se vetë ata më kërkuan ndjesë në rajon e më thanë se ishin të detyruar ta kryenin atë veprim me urdhër nga lart.

A keni humbur dike apo diçka me vlere si pasoje e aktivizmit tënd?

Kam humbur miq apo ish kolege qe i cilësoja të tille teksa punësoheshin ne shtet, por nuk do e quaja se kam humbur diçka me vlere. Pasi ne momentin kur je një veprimtare për mbrojtjen e publikes, ti je me e vërtete dhe ti nxit mbrojtjen e vlerave.

A jeni penalizuar në gjetjen e një pune si pasojë e aktivizmit tënd?

Besoj se po. Por nuk mund të flas me siguri pasi dhe refuzimet tek ne nuk bëhen të argumentuara. Nga ana tjetër, sërish nga administrata publike aktorë politikë më kanë ofruar punë por e kam refuzuar atë sepse e shihja si një mjet për të më mbyllur gojën. Kisha shumë ëndrra teksa studioja në universitet për shkencat politike, kisha shumë shpresë sepse motivimi për këtë degë erdhi nga ideja për të ndikuar për mirë në këtë vend, jo për të gjetur një punë e bërë para por e shtyrë nga një dozë e madhe idealizmi. Pasi fitova bursën “Fulbright”, bëra studimet master për politikat publike (sepse më shtyu t’i bëj këto studime ajo që mendoja se vendi im ka nevojë për mua) por jo, për fat të keq këto diploma nuk vlejtën jo vetëm nga alergjia ime për të mos aplikuar kurrë në një administratë publike të korruptuar, por edhe sepse këto njohuri i përdora në funksion të aktivizmit civil totalisht të pafinancuar sepse gjithsesi edhe për organizatat ndërkombëtare në Shqipëri nëse do aplikoja do isha e futur në listën e zezë. Kaq shumë e pashë se këto diploma për vendin tim nuk kanë vlerë sa dhe njësimin e diplomës master nuk e përfundova. Po, ka mbetur si hallkë dërgesa e transkripteve origjinale tek Ministria e Arsimit edhe pse universiteti në ShBA e konfirmoi si diplomën dhe transkriptet. Unë duhej thjeshtë të paguaja 15 dollarë të mi niste universiteti me postë transkriptet origjinale, dhe i thashë vetes në atë moment “Nuk ia vlen!” Sepse diploma ime bashkë me mua ishin futur tanimë në listën e zezë për kastën e vendit tim. E megjithatë nuk pendohem, këto njohuri kanë vlerë kur ke arritur që ato ti bësh me pasion e përtej atyre të kesh dhe të tjera që të bëjnë të pavarur në jetë. Teksa na shpaloset batërdia e përgjimeve dhe shohim çfarë mynxyre ka ky parlament e kupton qartë fare sesi kjo shoqëri është kaq e kapur, e kaq e mekur e sesi modeli i arritjes është servilizmi, sharlatanizmi dhe cubizmi. E megjithatë vendi im mbase ditë më të mira do të vijnë pasi kjo kastë qelbanikësh të pëlcasë siç e meriton. Meqë dosjet e komunizmit nuk u hapën kur duhet, të paktën teknologjia po na dëshmon llumin ku është zhytur kjo kastë politike aktualisht, e mbase duke i parë me zë e figurë disa do pendohen si për votën e shitur nën presion, si për përrallat me tepsi që e bënë një kriminel të votohet me pasion nga një pjesë e madhe prej jush. Kohë të trishta po jetojmë të gjithë, dhe ne që nuk jetojmë më në Shqipëri teksa na dhëmb vendi ynë. Prapë se prapë besoj se si shoqëri duhet të jemi të hapur ta shohim batërdinë sa më dëlirët në mënyrë që të reflektohet ndaj saj. Sa do reflektohet nga vetë shoqëria atje nuk e di, e megjithatë shpresoj. E megjithatë të paktën për këto vite aktivizmi besoj se ndonëse nuk e kam mundur dot këtë kaste, e kam ciflosur keq atë si me anë të protestave si me anë të artikujve e mbi të gjitha si duke mos u blerë dhe nga ofertat e hedhura “si padashje” nga ata. Në fakt kaq shumë ndihet e ciflosur nga artikujt në mediat ndërkombëtare, duke më shkruar se nuk duhet shkruar keq në anglisht për vendin tënd, saqë po mendoja për britanikët e amerikanët gjuhën e të cilëve e kuptojnë miliarda, jo vetëm amerikanë e britanikë. Vallë si ndihen këta të fundit ndërkohë që feudalët e epokës izoluese akoma i mëshojnë kësaj shprehjeje. Eh, edhe sa ofshama do ndjejmë për ty vendi ynë, pasi si shqiptarë edhe kur largohemi për në dhe të huaj diku përçojmë pluhur Shqipërie me identitetin tonë duke kontribuar edhe jashtë teje.

A ju janë shpërndare informata personale (fotografi/ te dhëna/ statuse) për t’ju linçuar publikisht?

Po, ne disa raste. Njëherë një akademike me demek qe nuk e pranon kritiken kishte bërë opinionet ndaj meje fakte. Kishte shkruar një post publik ku në imagjinatë ia kalonte edhe regjisoreve te Hollivud-it. Me akuza e pretendime te pabazuara. Rasti tjetër ishte vjet teksa një video e një shkëmbimi u postua ne YouTube e ku me demek një kundërshtar me kishte bërë fërtele sipas publikuesit.

Sa e vështire ka qenë për ju te jeni aktiviste në Shqipëri?

Shume e vështire, sepse ne aspektin personal, familjar, social, merr shume kosto. Ne aspektin personal te veshin tërë kohës me etiketa, tip kjo është e x partie opozitare prandaj e bën ketë. Duke qenë se diskursi publik u jepet si ekskluziv partive, edhe po nuk ishe e anëtarësuar në to, për të të vrarë argumentin, i veshin një mantel lajmësit. Në aspektin familjar, familja ime ka qenë gjithnjë e frikësuar me aktivizmin tim dhe pasojat, mbase fizike, që mund te kisha. Tanimë dhe të njohur nuk të flasin në rrugë, bile kanë frikë të dalin ne foto me ty ama nga ana tjetër, ke shumë që sapo të shohin të përqafojnë fort e të falënderojnë ndonëse ti nuk i njeh domosdoshmërish nga afër.

A janë kërcënuar te afërmit tuaj vetëm prej aktivizmit tuaj?

 Në mënyre indirekte, po. Dikush në Shqipëri, sapo kisha organizuar protestën e para ne 2012, ishte futur duke bërë komente denigruese duke pretenduar se ishte një anëtar i familjes sime. Impersonifikim ky që shkaktoi shume dhimbje ne familjen time e ku për disa kohe edhe nuk shkrova shkrime.

Cili ka qenë rasti më i rënde me të cilin je përballur dhe jeni ndjerë e kërcënuar?

 Ishte pikërisht vjet, teksa po mbanim një agora ne kuadër të mbrojtjes së Teatrit. Kësaj radhe tema ishte shitblerja e votës në Shqipëri e ku unë po ligjëroja studimin qe kisha kryer. Në fund mora sulme qe nuk i prisja. Sulme këto te padenja e me një gjuhë të dhunshme. Aktivizimi im vjen natyrshëm pa pritshmëri, por një sulm të tillë nuk e kisha imagjinuar.

A keni menduar të hiqni dorë?

Jo, asnjëherë, ndonëse shumë do të shpresonin te ishte kësisoj. Jemi të gjithë pjesë e një procesi edhe aktivizmi në Shqipëri është pjesë e një procesi i cili me kohën do të konsolidohet. Të gjithë kemi betejat tona përpara, është mirë të mos presim shpëtimtare por të bëhemi dëshmitare kumbues të tyre.

A ju kanë kërkuar njerëzit e afërm të mos flisni për tema te caktuara dhe si keni reaguar ju?

Po, ka pasur shumë raste, por më në fund e kuptuan se unë nuk mund të dorëzohem dot, ndaj se fundmi janë krenar me mua edhe pse janë më të qetë që nuk jam në Shqipëri. Por edhe nga larg unë vijoj të veproj pasi në botën postmoderniste mund te jesh fizikisht në një vend por mendërisht e emocionalisht mund të jesh serish e pranishme në vendin tënd. Për shembull, ishte pikërisht nga Brazili qe shkrova artikullin e fundit për Shqipërinë. Motoja ime është se një shoqëri që nuk reagon ndaj problemeve që ajo has, është si një trup i sëmurë që nuk do të diagnostikohet. Apatia si fenomen multifaktorial, sa historik, sa sociologjik, sa i nxitur nga partitë aktuale ekziston por dhe antitrupat, qytetarët e pavarur reagues janë gjithnjë e më të ndërgjegjshëm e bashkëveprues. Ndaj, pavarësisht faktit se shumë veprimtarë u detyruan të largohen, energjia që lamë pas si kapital social do të vijojë të konsolidohet.

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj

Aktivistja Arjola Hajdini: “Duhet marrë një farë risku për të krijuar një të ardhme më të mirë”

Prej sa vitesh jeni aktiviste e shoqërisë civile?

Nuk është së ka një periudhë të caktuar që unë e mbaj mend, në këtë vit, në këtë datë, jam bërë aktiviste… tre-katër vite, besoj…

Si kanë qenë reagimet kur jeni angazhuar në mbrojtjen e kauzave të ndryshme?

Fillimisht [reagimet] kanë qenë motivuese, mesa mbaj mend unë. Por pastaj, kur filluan që të bëheshin pak më të ashpra edhe reagimet e mia, filluan që të ashpërsoheshin edhe reagimet e të tjerëve që ishin rrotull.

A ju janë shpërndarë informacione/fotografi/të dhëna si pasojë e aktivizmit tënd?

Ka qenë shpërndarja e disa meme-ve, pas një shkrimi që kisha bërë. Nuk ishte shkrim, ishte thjesht një status Facebook-u që u shpërnda nuk e di se si, pa qëllimin tim dhe që ishte e habitshme sepse nuk kisha ndonjë qëllim që të shpërndahej, nuk kisha qëllim përtej shprehjes së mendimit. U bënë disa meme ku thuheshin gjëra të ndryshme për mua dhe për shkrimin.

Shkrimi kishte të bënte me vrasjen e Ariela Muratit dhe prekte pjesën e edukimi që u bëjnë djemve në familje, që u mësojnë të jenë gjithmonë të parët dhe kur kjo preket, ata arrijnë të kryejnë akte sikur kreu Aldison Belulaj ndaj Arielës. Njerëzit u prekën tek pjesa që familja, në një lloj mënyrë, duke e edukuar djalin kështu e mëson edhe që të vrasë, indirekte. Njerëzit u prekën se e morën literalisht [fjalë për fjalë] dhe mendonin që prindërit i mësonin fëmijët të vrasin.

Si reaguat ju?

Në fillim nuk është se e mora edhe aq seriozisht pastaj duke qenë se më shkruajtën edhe të afërm, fillova ta merrja seriozisht. Bëra disa meme për veten, ua çova, ‘merrini këto se i kam bërë më bukur‘ dhe kaq mbaroi.  U kërcënova që do i shpërndajnë edhe në faqe të tjera sepse bënim report, fshiheshin dhe i hidhnin prapë, prapë fshiheshin. Dy ditë ky muhabet, ose më shumë.

A keni marrë reporte në profilet tuaja personale sepse keni mbajtur qëndrime të caktuara lidhur me tema sociale apo politike?

Unë jam shumë e hapur për të bërë debat por që njerëzit nuk janë të prirur për të bërë debat kështu që kanë gjetur këtë mënyrën e lehtë, duke qenë se edhe Facebook-u me një ose dy-tre report ta mbyll, mjafton që  të jetë po e njëjta arsye e reportit.

Si jeni ndjerë kur ju është bllokuar profili?

Në momente të caktuara, duke qenë së Facebook-un e përdor si platformë ku shprehem, kur ka ndodhur diçka dhe kam qenë e bllokuar më ka acaruar, më ka bërë që të frustrohem në një lloj mënyre sepse nuk kam arritur që të shprehem, se është e nevojshme që njeriu  të shprehet diku dhe të dëgjohet. Për shembull, kur është miratuar ligji i shpifjes, unë kam qenë e bllokuar dhe kam bërë statusin pas një jave… për një njeri që do të flasë, do të shprehet, do të komunikojë është shumë mbytëse si gjë.

 A ndjehen prindërit e tu të rrezikuar nga lirshmëria jote?

Po, shumë madje. Por mundohem ta kaloj me shaka ose me premtimet e mia boshe që ‘Okej, nuk do e bëj më’, por që vazhdoj sepse e kam në natyrë, nuk mund të dal jashtë natyrës.  Mua është thënë edhe shiko se ‘do të të hedhin në ndonjë qoshe, do të të vrasin’, ‘do na lësh pa bukën e gojës’, gjëra të këtilla, që janë shumë larg, nuk i mendoj. Mendoj se duhet marrë një farë risku për të krijuar një të ardhme më të mirë.

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj 

Aktivistja Liri Kuçi: “Barazia na do në vijë të parë dhe krahpërkrah, përndryshe, luftojmë me mullinjtë e erës”

A ndjeni që në mjedise të caktuara, ka një lloj talljeje apo nënqeshje pikërisht pse ju ndani qëndrime feministe lidhur me pozitën e gruas në shoqëri? Pse mendon se vijnë këto komente?

Për shkak të angazhimit të hershëm me çështjet gjinore dhe duke marrë parasysh mjedisin tonë shoqëror –  ku veçse ka munguar diskursi feminist, ka pasur majft boshllëk edhe në nismat shtetërore, duke filluar që nga edukimi, e deri te siguria  – nuk është dhe aq e vështirë që përpjekjet për të nisur së paku me artikulimin e çështjes së të drejtave të grave, të tentojnë të t’i atribuojnë si pikë të dobët.  Është sfiduese të jesh aktiviste për emancipim e barazi gjinore në një shoqëri si e jona – ku as nuk mësohet nëpër shkolla për lëvizjet feministe dhe përpjekjet historike të grave për të drejta politike, ekonomike dhe shoqërore, apo ku dhuna ndaj grave përmendet shkujdesur nëpër ndonjë kronikë mediatike, që me anë të ndonjë titulli skandaloz, lajmëron se një grup inicialesh femërore iu shtuan së fundmi listës së viktimave të dhunës në familje. Kështu, kur nga një situatë rehatie e status-quosë mashkullore ku edhe batutat që qeshen fort janë seksiste dhe të dhunshme, duke tentuar të ngresh ligjërim dhe madje “të pretendosh” se gratë sot janë të pambrojtura nga shteti dhe të dhunuara nga shoqëria – minimalisht do të marrësh në këmbim romuze ( në rastin më të mirë) dhe tallje dhe intimidim për shumë gjatë (sa kohë një shoqëri e barabartë ngelet larg).

Megjithatë, pasiv-agresivët apo bulluesit mund të përballohen lehtë. Zakonisht, nuk kanë argumente që u shkojnë më larg se bejtja neoliberale “gratë sot kanë të drejtë që me anë të konkurrencës në punë, të hahen dhëmbë për dhëmbë me burrat, si dhe të fitojnë barabar për punën që bëjnë”. Gjepura, hëh? Një grua, që në intervistën e parë të punës, pyetet për gjendjen civile, nëse ka fëmijë a do e bëjë tjetrin dhe kur do ta nisë, a e ka fëmijën në shkollë, a jeton me vjehrrit që të kujdesen për ta, e  për t’i thënë ndoshta më në fund se nuk është pranuar për pozicionin, pasi kompania e tyre është duke kërkuar dikë që në mos qoftë beqar, jeta familjare të mos bëhet pengesë – një burrë.

Pse gratë dhe vajzat shqiptare përjetojnë dhunë më bazë gjinore?

Dhuna në familje? Vrasjet? Përdhunimet? Pse kaq shumë gra të flijuara?

 Nuk ka shoqëri perfekte, kudo në botë dëgjon për dhunë episodike. E vrau nga dashuria, ishte xheloz, iu errën sytë. Motive të dobëta. Ajo e provokoi. Epo ç’do aq vonë rrugëve. Është i shoqi, di ç’bën me të.” – Ky model ushqehet nëpërmjet mediave, familjeve dhe rretheve shoqërore. Përgjigjje të tilla që i dëgjojmë rëndom, gëzojnë premisat për t’u kthyer në alibinë e secilit që jep mendim, e dikur i duhet të pozicionohet. Kur shteti, institucionet edukuese dhe/ apo organizatat dështojnë që të sigurojnë funksionalitetin e strukturave nëpërmjet punës praktike, atëherë sigurisht që modelet e mësipërme – të dhunshme dhe justifikuese të dhunës – jo vetëm që do të normalizohen, por edhe do të qesharakëzohen. Tallja dhe batutat që bëhen, kur ka diskutime për fenomene sociale si dhuna e shumanshme që provojnë gratë në shoqërinë tone, janë vetëm një hallkë e shtuar dhunës që marrin vajzat dhe gratë aktiviste teksa tentojnë të hapin dritare të reja diskursive mbi emancipimin gjinor dhe shoqëror. Kjo do të marrë kohë, sigurisht, por deri atëherë nuk do të durojmë kokëulura dhe të turpëruara përballë batutave seksiste dhe intimidimit për shkak se jemi gra, luftojmë për të drejtat e grave dhe guxuakemi të artikuohemi për këto. Pikërisht se në këtë zinxhir dhune jemi të vetëdijshme, i provojmë mbi shpinë në të gjitha format – do t’ i emërtojmë dhe emërzojmë deri në një shoqëri të barabartë. Leximi, aktivizmi dhe organizimi janë forcë – përçmimi, tallja, snobimi dhe mossolidarizimi janë dobësi dhe dobësia çon drejt dhunës.

Barazia na do në vijë të parë dhe krahpërkrah, përndryshe, luftojmë me mullinjtë e erës.

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj

Aktivistët e të drejtave të njeriut në Shqipëri gjenden nën kërcënime të vazhdueshme

Mbrojtësit e të drejtave të njeriut në Shqipëri përballen me një serë problematikash lidhur me ushtrimin e të drejtës së tyre për të mbajtur qëndrime pro apo kundër tematikave me natyrë sociale, kulturore, ekonomike apo politike.

Shpesh ata kërcënohen, u shpërndahen të dhënat personale, foto apo statuse në rrjete sociale, hasen me komente me natyrë intimiduese, pushohen nga puna dhe janë vazhdimisht nën presion të të afërmve dhe miqve që të heshtin e të heqin dorë.

Kjo klimë e tensionuar është evidentuar edhe më herët. Organizata e Mbrojtësve të të Drejtave të Njeriut  (Civil Rights Defenders) ka publikuar raportin vjetor referuar problematikave që hasin aktivistët në Shqipëri.  

Raporti  “Intimidimi në vend të mirënjohjes” [Intimidation instead of recognition] zbuloi se aktivistët dhe gazetarët përjetojnë sulme të vazhdueshme me qëllim denigrimin apo frikësimin e tyre, përballen me gjuhë urrejtjeje dhe ngacmime, dhunë fizike apo psikologjike. Ata gjithashtu kanë raportuar raste presioni të drejtpërdrejtë dhe të tërthortë nga autoritetet shtetërore që të heshtin. Mbrojtësit e të drejtave të njeriut më në rrezik në Shqipëri janë ata që punojnë për të mbrojtur të drejtat e komunitetit LGBTI +, vë në dukje raporti.

Aktivistet që lëvrojnë kauza të barazisë gjinore kërcënohen vazhdimisht nga persona anonimë, përballen me shpifje rreth punës së tyre. Problematikat marrin një shtrirje të madhe në rrjetin sociale Facebook, ku dhjetëra individë me profile të stisura që konsiderohen “trolls” baltosin punën e aktivistëve, vijon më tej raporti. Edhe mbrojtësit e mjedisit përballen më kërcënime të vazhdueshme nga autoritete shtetërore apo persona të paidentifikuar. Një kontroll i lartë është ushtruar në media, sqaron raportimi, ku disa artikuj investigativë janë censuruar dhe është shtypur fjalën e lirë.

Vështirësitë e të qenit mbrojtës i të drejtave të njeriut në Shqipëri 

Alida Karakushi, mbrojtëse e të drejtave të njeriut dhe kauzave të tjera publike ndan vështirësitë dhe sfidat që ajo ka ndeshur gjatë 12 viteve aktivizëm në Shqipëri. Ajo tregon se ndaj saj janë përdorur metodikave denigruese për ta heshtur, të cilat kanë ndikuar edhe tek rrethi i saj familjar dhe e kanë detyruar të tërhiqet.

[Jam kërcënuar ] në mënyrë indirekte, po. Dikush ne Shqipëri, sapo kisha organizuar protestën e parë në 2012, ishte futur duke bërë komente denigruese, duke pretenduar se ishte një anëtar i familjes sime. Impersonifikim ky që shkaktoi shumë dhimbje në familjen time, e ku për disa kohë edhe nuk shkrova shkrime”, tregon Karakushi për Citizens Channel.

Karakushi shpjegon se i janë shpërndarë të dhëna personale apo statuse për ta linçuar publikisht atë.

Njëherë një akademike, medemek që nuk e pranon kritikën, i kishte bërë opinionet ndaj meje fakte. Kishte shkruar një post publik, ku në imagjinatë ia kalonte edhe regjisorëve të Hollivudit, me akuza e pretendime të pabazuara. Rasti tjetër ishte vjet, teksa një video e një shkëmbimi u postua në YouTube e ku medemek një kundërshtar më kishte bërë “fërtele” sipas publikuesit”, shpjegon më tej ajo.

Alida Karakushi, aktiviste

Artikulimi i problemeve shoqërore shoqërohet me pasoja edhe për aktivistët e tjerë. Arjola Hajdini rrëfen se pas një statusi në Facebook, ku dënonte femicidin dhe dhunën me bazë gjinore, janë marrë fotografi nga profili i saj dhe janë shpërndarë në faqe humoristike, në formë meme-sh.

Ka qenë shpërndarja e disa meme-ve, pas një shkrimi që kisha bërë. Nuk ishte shkrim, ishte thjesht një status Facebook-u që u shpërnda nuk e di se si, pa qëllimin tim… U bënë disa meme ku thuheshin gjëra të ndryshme për mua dhe për shkrimin. U kërcënova që do i shpërndajnë edhe në faqe të tjera sepse bënim report, fshiheshin dhe i hidhnin prapë, prapë fshiheshin”, kujton Hajdini teksa tregon se kjo situatë ka vijuar disa ditë radhazi. 

Arjola Hajdini , aktiviste

Aktivistët për të drejtat e grave janë vazhdimisht nën thumbin e komenteve ironike, tallëse apo satirizuese në mjediset shoqërore apo ato virtuale. Liri Kuçi, feministe dhe mbrojtëse e të drejtave të njeriut tregon se shpesh ndeshet me komente seksiste si rrjedhojë e aktivizmit të saj dhe tregon se është sfiduese të jesh individ që lufton për emancipim dhe barazi gjinore.

Tallja dhe batutat që bëhen, kur ka diskutime për fenomene sociale si dhuna e shumanshme që provojnë gratë në shoqërinë tone, janë vetëm një hallkë e shtuar dhunës që marrin vajzat dhe gratë aktiviste teksa tentojnë të hapin dritare të reja diskursive mbi emancipimin gjinor dhe shoqëror”, artikulon Kuçi për Citizens Channel.

Liri Kuçi, aktiviste

“Është sfiduese të jesh aktiviste për emancipim e barazi gjinore në një shoqëri si e jona – ku as nuk mësohet nëpër shkolla për lëvizjet feministe dhe përpjekjet historike të grave për të drejta politike, ekonomike dhe shoqërore, apo ku dhuna ndaj grave përmendet shkujdesur nëpër ndonjë kronikë mediatike, që me anë të ndonjë titulli skandaloz, lajmëron se një grup inicialesh femërore iu shtuan së fundmi listës së viktimave të dhunës në familje”, nënvizon ajo.

“Kështu, kur nga një situatë rehatie e status-quosë mashkullore, ku edhe batutat që qeshen fort, janë seksiste dhe të dhunshme, duke tentuar të ngresh ligjërim dhe madje “të pretendosh” se gratë sot janë të pambrojtura nga shteti dhe të dhunuara nga shoqëria – minimalisht do të marrësh në këmbim romuze (në rastin më të mirë) dhe tallje dhe intimidim për shumë gjatë”, përmbledh më tej Liri Kuçi.

Reagime të mbushura me gjuhë urrejtjeje dhe me përmbajtje dhune janë lehtësisht të hasura kur trajtohen tematika të cilat në Shqipëri, deri para pak vitesh, ishin thuajse krejtësisht të mënjanuara. Aktivistët që dalin hapur në mbështetje të komunitetit LGBTI+ shpesh përballen me mesazhe dhe komente që paralajmërojnë ndërmarrjen e një veprimi të dhunshëm kundrejt tyre.

Isa Myzyraj prej pak vitesh, shkruan dhe merr pjesë në organizime që janë në mbështetje të komunitetit LGBTI+. Ai tregon se qëndrimet e tij publike janë shoqëruar me kërcënime dhe kanosje.

Kam pasur dhjetëra mesazhe private e kërcënime të hapura, nga vrasja që është “më e lehta” deri tek djegia me benzinë, apo dhunim në publik. Unë kam shkruar shpesh për komunitetin LGBT, dhe njerëzit guxojnë të kërcënojnë edhe në komente publike, pa e ditur, dhe pa qenë të informuar se kjo gjë përbën vepër penale. Kam dashur disa herë të denoncoj raste konkrete, por asnjëherë nuk e kam bërë. Më e rënda ka qenë në dhjetorin e 2018, kur disa faqe njëherësh filluan duke publikuar fotografi me një rreth në kokë, dukej sikur donin të më vrisnin”, ndan ai me Citizens Channel.

Reagimet online të Arjola Hajdinit janë raportuar në mënyrë të vazhdueshme dhe profili i saj në Facebook është mbyllur deri në pesë herë gjatë këtyre muajve të fundit dhe kjo e ka privuar nga shprehja e mendimit rreth tematikave të ndryshme.

Në momente të caktuara, duke qenë së Facebook-un e përdor si platformë ku shprehem, kur ka ndodhur diçka dhe kam qenë e bllokuar më ka acaruar, më ka bërë që të frustrohem në një lloj mënyre. Për shembull, kur është miratuar ligji i shpifjes, unë kam qenë e bllokuar dhe kam bërë statusin pas një jave… për një njeri që do të flasë, do të shprehet, do të komunikojë është shumë mbytëse si gjë”.

Familjarët e Arjolës i kërkojnë të tërhiqen pasi i druhen pasojave që mund të sjellë artikulimi i saj publik. 

Mua është thënë edhe shiko ‘se do të të hedhin në ndonjë qoshe, do të të vrasin’, ‘do na lësh pa bukën e gojës’… që janë shumë larg, nuk mendoj gjëra të këtilla. Mendoj se duhet marrë një farë risku për të krijuar një të ardhme më të mirë”, sqaron ajo gjatë intervistës. 

Aktivizmi dhe dhuna policore                                                                                               

Nismat e ndërmarra nga qytetarët aktivë në Shqipëri i kanë shoqëruar jo pak herë aktivistët nëpër komisariate. Alida Karakushi tregon si ajo, bashkë më dy protestues të tjerë, u dërguan në polici sepse kundërshtuan zgjedhjen e Presidentit aktual të Shqipërisë.

Po, jam shoqëruar në polici teksa protestoja bashkë me dy veprimtarë të tjerë të pavarur ndaj zgjedhjes së Metës si President. Ishte i trishtë shoqërimi im në polici, por të paktën videoja u bë virale dhe shpresoj se shumë qytetarë e kanë parë sesi policët mbetën të pafjalë kur u kërkoja arsye për shoqërimi tim. Bile, më e rëndë fare është se vetë ata më kërkuan ndjesë në rajon e më thanë se ishin të detyruar ta kryenin atë veprim me urdhër nga lart”, shprehet më tej ajo.

Jo vetëm ndaj Karakushit, edhe Myzyraj ka përjetuar dhunë policore dhe është gjendur nën kërcënime të vazhdueshme kur është përfshirë në mbrojtjen e kauzave publike.

Më ka ndodhur, për shembull tek protestat për Liqenin, të më ndalnin njerëz pa uniformë të hequr si policë e të më thonë hip në makinë. Nuk kam pranuar sigurisht, pa pasur një fletë arresti ose fletë thirrje”, rikujton ai.

Isa Myzyraj, aktivist

“Më kanë kontaktuar nga telefoni, duke thënë ju telefonojmë nga Prokuroria për tu paraqitur për protestën që keni bërë tek Bashkia, kam shkuar dhe Prokuroria e Tiranës nuk kishte asnjë fletë thirrje për mua. Kërcënime në komente në rrjetet sociale, mesazhe private të rënda në dukje por me një formë presioni të jashtëzakonshëm. Përmendja e familjes, e marrëdhënieve të tua të punës dhe deri tek arrestimet dhe dhuna fizike brenda dhe jashtë komisariateve të policisë”, përcjell më tej Isa Myzyraj.

Punësimi, sfidë për aktivistët

Mbrojtësit e të drejtave të njeriut tregojnë se kanë marrë shpesh oferta pune të cilat janë përdorur si metoda për t’ua “mbyllur gojën”, janë gjendur me kontrata pune të pa rinovuara ose janë pushuar si pasojë e angazhimit në kauza të caktuara.

Liri Kuçi u pushua nga puna fill pas protestës studentore që nisi në dhjetor të vitit 2018 dhe u zgjat deri në muajin janar të 2019-ës. Angazhimi në këtë protestë ishte arsyeja pse iu ndërpre marrëdhënia e punës me kompaninë private ku ajo ishte e punësuar. Edhe Alida Karakushi është gjendur me një kontratë të pa rinovuar.

Se fundmi kam punuar si lektore ne nje institucion privat por edhe aty nuk mu rinovua kontrata kur u pa qartë se nuk mund të vendosja nota me mik. Nga administrata publike, aktorë politikë më kanë ofruar punë, por e kam refuzuar atë sepse e shihja si një mjet për të ma mbyllur gojën”, tregon Karakushi.

Sigurisht, kur ti vendos që të jesh i angazhuar duhet të heqësh dorë nga disa gjëra. Unë kam hequr dorë nga puna ime e mëparshme vetëm për shkak të aktivizmit tim, ambient im i punës nuk përshtatej me gjithë aktivitetin tim shoqëror”, thekson një rast tjetër Isa Myzyraj.

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj

Shoqata e Arkitektëve reagon ndaj arrestimeve për dëmet e tërmetit

Shoqata e Arkitektëve të Shqipërisë me anë të një deklarate për shtyp është shprehur se masat e marra ndaj arkitektëve nga Prokuroria e Tiranës janë të papranueshme në një shoqëri demokratike.

Sipas Shoqatës, në asnjë rast dëmet fizike të godinës nuk kanë lidhje me profesionin e arkitektit.

“Ekzekutimi i masave ekstreme nga institucionet ligj-zbatuese pa u thelluar më parë në metodologjinë dhe procesin e përgjegjësive të dëmeve të tërmetit sipas fazave të përcaktuara me ndalime me arrest / apo tjetër, është e papranueshme në një shoqëri të lirë, duke shkaktuar dëme traumatike për jetën dhe aktivitetin profesional individual apo familjar, për secilin qytetar dhe profesionist të lirë të këtij vendi”.  

Ky reagim vjen pas ekzekutimit të masave me burg, detyrim paraqitjeje dhe arrest shtëpie për 30 të akuzuarit  për pasojat e tërmetit të 26 nëntorit në zonën e Tiranës. Mes të arrestuarve ishin inxhinierë, arkitektë, ndërtues dhe ish zyrtarë .

Sipas reagimit të Shoqatës së Arkitektëve , përgjegjësitë  profesionale të arkitektit janë të ndërlidhura me pikat e licencës profesionale të cilën shteti ja jep dhe njeh gjatë ushtrimit të profesionit. Ky rol është i përcaktuar në funksione që kanë të bëjnë me zgjidhje volumetrike, funksionale dhe estetike.

“Pra, sipas legjislacionit në fuqi, por edhe atij analog ndërkombëtar, arkitekti nuk ka kompetenca profesionale dhe ligjore, që lidhen me hartimin e projektit konstruktiv të ndërtesës dhe për rrjedhoje nuk mund të ngarkohet me asnjë përgjegjësi ligjore dhe morale të lidhur me qëndrueshmërinë statike dhe sizmike tërësore apo pjesëve të veçanta të saj”.

Shoqata e arkitektëve deklaron se e mbështet nxjerrjen e përgjegjësive profesionale, pro kjo të jetë e lidhur me ekspertizën profesionale.

SHASH mbështet nxjerrjen e përgjegjësive profesionale të lidhura me dëmet e tërmetit, por çdo hetim duhet të jetë i mbështetur me ekspertizën serioze profesionale sipas metodologjisë së përcaktuar nga organet shtetërore lidhur me fazat e përcaktimit të dëmeve si 1. Akt – konstatimi; 2 Akt- ekspertimi, të drejtuara dhe koordinuara nga institucioni përgjegjës, Instituti i Ndërtimit me grupet e ekspertëve të autorizuar nga Institucionet e shtetit”.

*Citizens Channel /E.K./

Boshatisja e qytetit dhe mungesa e lehtësirave fiskale po i çon drejt falimentit bizneset në Durrës

Autore: Mila Ballhysa | Citizens Channel 

Në një kohë kur nga tërmeti i 26 nëntorit 2019 kanë kaluar gati 2 muaj, koha në plazhin e Durrësit është ndalur në atë datë të frikshme në historinë moderne të qytetit bregdetar. Me 5 hotele të shembura, me dhjetëra pallate që duket sikur i ka kafshuar një kafshë gjigante prehistorike, me qindra familje që kanë mbetur të pastreha dhe rreth 300 biznese të vogla të dëmtuara nga tërmeti, (monitorim i Dhomës së Tregtisë Durrës),zona e plazhit ka marrë një goditje të rëndë.

Megjithëse ishte premtuar që në fund të vitit 2019 do të ishin larguar të gjitha inertet nga pallatet e dëmtuara, ato janë larguar vetëm nga 5 hotelet e shembura. Ndërsa rreth e rrotull ndërtesave shumëkatëshe gjen grumbuj inertesh, që shkaktojnë një psikozë të trishtë tek banorët që vazhdojnë jetojnë ende aty, si dhe tek ata që vijnë shohin nga kurioziteti. Shpesh inertet i gjen vetëm pak metra larg rërës, në një kohë kur bregu i detit ka nisur të frekuentohet nga qytetarët, që shfrytëzojnë kohën e mirë të këtyre ditëve. 

Dashamir Haka, pronar i një biznesi

“Do vijë turisti, do dalë nga porti, nuk është mirë të shohë këto çarje, këto inerte, prandaj e para është eliminimi i këtyre defekteve. Nëse do rijnë kështu siç janë, ne nuk do mund të bëjmë biznes këtë verë. Nuk presim asnjë lloj turisti… Edhe ata që kanë pas mend me ardh, nuk do vijnë”, thotë Dashamir Haka, pronar i një restoranti në zonën e plazhit.

 

Biznesi i vogël rrezikon falimentimin

Boshatisja e plazhit nga banorët si dhe mungesa e pushuesve ditorë apo atyre që vinin në fundjavë po ndikon drejtpërsëdrejti tek bizneset e vogla. Një grua në moshë ngrohet në rrezet e diellit të mes janarit në derën e marketit të saj. Përballë ka hapësirën boshe, të krijuar nga shembja e hotel “Vila Verde”, ndërsa pallati ku ndodhet marketi i saj është i pabanueshëm. Bizneset rreth e qark i kanë të gjithë qepenat e ulur.

          Qytetare durrsake

“Vijmë kot këtu sa për të hapur dyqanin, po punë nuk ka, s’ka këmbë njeriu. Xhiro vetëm 30 mijë lekë në ditë, edhe 30 mijë nuk bëhen. Djali ka 7 vetë për të ushqyer, jemi të mbledhur të gjithë tek ky dyqan. Kemi frikë nga falimentimi, se duan fëmijët të hanë…”- thotë ajo, që duket si e dorëzuar para hallit që e ka zënë.

Pranvera Doda shet fruta-perime ngjitur me hotel “Tropikal”, që u shemb nga tërmeti, e në të cilin humbën jetën 2 vëllezër nga Kosova. Vetë Pranvera ka humbur rreth 1.8 milion lekë të vjetra mall, që e kishte sistemuar në një hapësirë në katin e parë të hotelit. Tani, detyrohet të hedhë ditë për ditë perimet e pa shitura. Nëse gjendja nuk ndryshon, pas 3 javësh do t’i vërë drynin biznesit.

Pranvera Doda

“Jemi shumë të shkatërruar nga ky tërmet, xhiro ditore ka rënë. Malli siç merret, hidhet, se prishet po nuk u shit. Të vish këtu edhe në darkë, nuk ka njerëz, pallatet janë bosh”- thotë ajo për Citizens Channel.

Mungesën e klientëve e vuan edhe Elton Shuaipi, që zotëron një dyqan mishi. Ai pohon se xhiro ka rënë gjysmë për gjysmë, krahasuar me një vit më parë.

Elton Shuaipi

“Në zonën e plazhit janë shumë pak banorë, pothuajse s’ka fare. Nga tërmeti janë prish shumë objekte, njerëzit i kanë braktisurshtëpitë e veta. Ne me këtë zanat mbahemi. Paguajmë licencë, drita, ujë, taksa.  Të rrish 3 orë, nuk hyn këmbë njeriu në dyqan. Gjysmë për gjysmë xhiroja. Nuk ka njerëz, është shumë dobët”,-thotë ai, ndërsa nuk di se çfarë do t’i rezervojë e ardhmja.

Dhoma e Tregtisë dhe Industrisë Durrës kërkesë qeverisë

Nisur nga dëmtimet e rënda që ka pësuar biznesi, si dhe frika që ekziston për të ardhmen, Dhoma e Tregtisë dhe Industrisë Durrës i është drejtuar me një shkresë zyrtare Këshillit të Ministrave, në datë 7 dhjetor 2019, ku ka parashtruar 8 kërkesa, ndër të cilat nënvizohen lehtësira fiskale për biznesin për një periudhë 3-vjeçare dhe pezullimin e kësteve të kredisë nga bankat për të paktën 1 vit.

   Alban Isteri/Dhoma e Tregtisë dhe Industrisë 

“Deri tani nuk kemi marrë përgjigje më shkrim, por na është premtuar që do ta marrin parasysh”,- thotë Alban Isteri, kreu i Dhomës së Tregtisë.

Duke u ndalur tek problematikat e bizneseve në Durrës, që operojnë në fushën e turizmit, Isteri rendit disa:

  • Pesë struktura hoteliere të shembura;
  • 60% e apartamenteve që lëshohen me qira gjatë verës të dëmtuara;
  • Mbi 300 biznese të vogla të mbyllura për shkak të dëmtimeve;
  • Biznese të mëdha që po paraqiten për të mbyllur apo pezulluar aktivitetin;

Për kreun e Dhomës së Tregtisë Durrës, situata, sidomos në zonën e plazhit, është shumë e rënduar.

Nuk ka prenotime, nuk ka turistë

Krahas hoteleve të dëmtuara, ka shumë të tjerë që nuk kanë dëme. Fati i tyre i keq është se rrethohen nga godina të dëmtuara rëndë.

                  Malo Pashnjari

“Që nga tërmeti, shumë prenotime janë anulluar. Erdhën disa pak ditë më parë, dolën në ballkon dhe panë përreth vetëm godina të çara. Qëndruan vetëm atë natë, ikën që në mëngjes”,- thotë Malo Pashnjari, që ka një hotel pranë Rrotës së Kuqe. Nga 1 janari deri më sot, nuk ka pasur asnjë klient në hotel.

E njëjta gjë ndodh edhe tek një hotel përgjatë rrugës “Pavarësia”, në sektorin Hekurudha. Në kohën e drekës, restoranti është komplet bosh.

Klajdi Mema

“Ka pas shumë rënie xhiroje pas tërmetit. Nga restoranti, te hoteli, te prenotimet. Nuk është më si më parë”,- thotë Klajdi Mema, menaxheri i hotelit.

Ndërsa Dashamir Haka, që ka një restorant buzë detit pranon i trishtuar se krahasuar me një vit më parë ka rreth 60% fitime më pak.

“Këto muaj jemi duke punuar me humbje. Them se turizmi në Durrës, këtë verë, do jetë shumë, shumë keq. Shoh që ndërhyrjet po bëhen me vonesë dhe kam frikë se gjërat do vihen në lëvizje në periudhën prill, maj, qershor. Atëherë kur nuk ka më kohë…”- thotë ai.

Për Hakën, pa u ofruar shteti një strehim të sigurt banorëve të mbetur të pastrehë, nuk mund të presë që ata t’i vijnë për të konsumuar një kafe a një drekë në biznesin e tij. Sa për turistët, është e vështirë që ata të vijnë në Durrës, për sa kohë shumë godina janë të dëmtuara rëndë dhe nuk po nis riparimi i dëmeve.

Si do të jetë sezoni turistik këtë vit në Durrës?

Qyteti bregdetar shumicën e të ardhurave e siguron nga turizmi. Sipas të dhënave të INSTAT, Durrësi kontribuon në 10% të Prodhimit të Brendshëm Bruto, ndërkohë që në këtë bashki operojnë rreth 13 mijë biznese që përbëjnë 13% të bizneseve aktive në të gjithë vendin. 

Turizmi ka pësuar një goditje të rëndë dhe nuk dihet nëse do ta marrë veten. Tek tuk, në disa godina kanë nisur të ngrihen skelat, po bëhen rregullime. Bashkia e Durrësit ka dhënë deri tani 29 leje të përshpejtuara për riparimin e objekteve të dëmtuara si pasojë e fatkeqësisë natyrore. Këto objekte janë kryesisht pallate dhe afati i punimeve është nga 3 deri në 5 muaj. Gjithsesi janë shumë pak, krahasuar me numrin e përgjithshëm të pallateve të dëmtuara në Durrës.

Janari thuajse iku. Deri në prill ka mbetur shumë pak kohë.

Është shumë e rëndë situata, por nëse dështon sezoni turistik mund të jetë edhe më e rëndë gjendja”,- thotë kreu i Dhomës së Tregtisë, Alban Isteri.

Bizneset kanë një sfidë shumë të madhe përpara. I mbijetuan tërmetit, por i tremben verës së këtij viti…

 

Europa Nostra letër Metës, Ramës dhe Veliajt: “Të ndalohen planet për prishjen e Teatrit Kombëtar”

Hermann Parzinger, Presidenti Ekzekutiv i Europa Nostra, organizatë ndërkombëtare në mbrojtje të trashëgimisë kulturore në Evropë, i është drejtuar me një letër të personalizuar Kryeministrit Rama, Presidentit Meta dhe kryetarit të Bashkisë Tiranë, Erion Veliaj.

Ai shpreh shqetësimin e tij lidhur me planet e prishjes së godinës së Teatrit Kombëtar dhe u bën thirrje të mënjanohen nga vendimi  për ta ndërtuar një teatër të ri në vend të atij ekzistues.  

Në këto letra, Europa Nostra bën me dije se ekziston një probabilitet i lartë që Teatri Kombëtar të përzgjidhet si një nga “7 vendndodhjet më të rrezikuara në Europë“, e cila do  të angazhonte rrjetin dhe partnerët e Europa Nostra-s në restaurimin dhe rijetëzimin e godinës. Kjo nismë është krijuar për herë të parë në vitin 2013, me Bankën Evropiane të Investimeve si partner themelues.

Asnjë nga 29 vendndodhjet e përzgjedhura më parë në programin ‘7 më të rrezikuarat’ nuk është prishur dhe do të ishte risi nëse një fat i tillë i mjerueshëm do të ishte rezervuar për Teatrin Kombëtar të Shqipërisë, me gjithë mbështetjen e treguar në nivel kombëtar dhe Europian“, shkruan Prof. Dr. Hermann Parzinger në letrën drejtuar Ramës.

Letra e nisur në adresë të kryetarit të Bashkisë së Tiranës nënvizon rëndësinë kulturore që mbart Teatri Kombëtar, jo vetëm për kryeqytetin e Shqipërisë por edhe për vetë Evropën. Presidenti Parzinger thekson se edhe më parë, Europa Nostra ka përzgjedhur vendndodhje të tjera të rrezikuara në Shqipëri.

Gjithashtu do të doja të shtoja që vendndodhje shqiptare janë përzgjedhur dy herë edhe në të shkuarën: Amfiteatri i Durrësit dhe Kishat Post-Bizantine në Voskopojë dhe Vithkuq. Në të dyja rastet, Europa Nostra e gjeti bashkëpunim me aktorët shqiptarë pozitiv dhe efektiv, duke theksuar konsideratën dhe respektin që vendi juaj ka për ruajtjen e trashëgimisë kulturore“, shpjegon më tej Prof. Dr. Hermann Parzinger në letrën kundrejt krerëve kryesorë në Shqipëri.

 

Europa Nostra i rikujton Presidentit Meta se atij i janë drejtuar edhe më herët, në korrik të 2018-tës dhe i bën thirrje që të përdorë ndikimin dhe pozicionin që Presidenti gëzon për të mbrojtur Teatrin Kombëtar. 

 

Aleanca për Mbrojtjen e Teatrit, e ka mirëpritur këtë vendim nga Europa Nostra, duke e konsideruar këtë një nismë sensibilizuese .

 

Kryebashkiaku Erion Veliaj, në datë 14 janar të këtij viti ka ritheksuar se nuk është tërhequr nga plani për ta shembur godinën e Teatrit Kombëtar. Gjatë një takimi me banorët e zonës së Kasharit, Veliaj bëri me dije se Tirana, në 100 vjetorin e saj, do të fillojë punën në ndërtimin e një teatri të ri.  

“Që njerëzit të kuptojnë se Shqipëria nuk është vetëm e atyre njerëzve që bërtasin. Ashtu siç është edhe Kadri Roshi. Amaneti i Kadri Roshit ishte një teatër i ri. Të ketë një teatër të ri ku nuk plevitosemi, ku nuk shkojmë me batanije në shfaqje, ku nuk punojmë në një mullar kashte me shkrepëse të presuara, siç bëhej teatër para 100 viteve. Tirana në 100 vjetorin e saj do të fillojë punën për Teatrin e ri“, u shpreh kryebashkiaku Veliaj. 

 

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj 

Ndalimi i Wikipedias në Turqi përfundon pas gati tre vjetësh

Burimi: BBC 

Turqia po rivendos qasjen në Wikipedia pas një ndalimi që zgjati rreth tre vjet.

Gjykata Kushtetuese e vendit vendosi që ndalimi i aksesit dhunon lirinë e shprehjes, raportoi gazeta pro-qeveritare Milliyet.

Enciklopedia online u bllokua në Turqi në prill 2017-tës pasi refuzuan t’i fshijnë artikujt kritikë ndaj qeverisë së vendit.

Ndalimi zgjati 991 ditë, tha NetBlocks.org, organizatë për monitorimin e internetit.

Fondacioni Wikimedia, i cili drejton shërbimin, nuk pranoi t’i hiqte artikujt ku u tha se qeveria e Turqisë kishte bashkëpunuar me të ashtuquajturin grupin e Shtetit Islamik (IS) dhe al-Kaedën në Siri.

Jemi të emocionuar që njerëzit nga Turqia do të kenë sërish mundësinë të marrin pjesë në grupin  bashkëbisedues më të madh në nivel global lidhur me kulturën dhe historinë e Turqisë në internet dhe do të vazhdojnë ta bëjnë Wikipedian një burim të gjallë informacioni për Turqinë dhe botën“, u shpreh fondacioni.

Të mërkurën, hashtagu  #Wikipedia u bë tema kryesore në Twitter në Turqi pasi u lejua aksesi, raportoi Monitorimi i BBC-së.

Gazeta lokale Hurriyet tha: “Wikipedia është më në fund e lirë!

Jo të gjithë në Turqi mund ta shfletojnë Wikipedia në këtë moment. Shërbimi ka thënë se ndalimi po hiqet  “gradualisht” dhe se disa ofrues të shërbimeve të internetit janë “ende në proces të rivendosjes së aksesit”.

Komuniteti editues në enciklopedinë është censuruar në formë të fragmentuar nga autoritete në mbarë botën dhe mbetet ende e bllokuar në Kinë.

Reagimi i përgjithshëm në mediat turke konsiston në një ndjenjë lehtësimi, pasi bllokimi i aksesit u hoq gati një muaj pasi Gjykata Kushtetuese vendosi se ndalimi ishte një shkelje e lirisë së shprehjes.

Të tjerë thanë se vendimi për të rivendosur qasjen në Wikipedia duhet të kishte ndodhur më herët.

Gjykata Kushtetuese nuk duhet të kishte pritur 2.5 vjet. Kjo ka qenë një humbje shumë e madhe për Turqinë“, tha akademiku turk Yaman Akdeniz, një nga paditësit kundër ndalimit, raporton kanali i lajmeve Haberturk TV.

Jimmy Wales, themeluesi i Wikipedia-s, i tha të njëjtit kanal se ai “shpresonte se kjo ishte një fitore e madhe në rikthimin tek një proces normalizimi për lirinë e fjalës në Turqi“.

Abdulkadir Selvi, gazetar i njohur pro-qeveritar i gazetës Hurriyet, shkroi të enjten se “ai ishte kryesisht i lumtur për ministrat dhe burokratët [turq] të cilët do të hynin në Wikipedia përmes mjeteve alternative“.

Eksperti turk i inxhinierisë kompjuterike Cem Say tha që ai e kishte hequr Turqinë nga lista e vendeve ku Wikipedia është e bllokuar.

Çfarë çlirimi, Wikipedia!“, tha në dhjetor gazetari i njohur Ahmet Hakan, kur media raportoi mbi vendimin.

Bllokimi i enciklopedisë online, Wikipedia-s, ishte i papërshtatshëm“, tha ai.

E vetmja gjë që nuk e kuptoj është kjo: pse dikush do të shqetësohej nga Wikipedia e e aksesueshme?” shtoi ai gjatë asaj kohe.

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj 

Bulqizë: Prokuroria e Dibrës njofton se nuk do të ketë ndjekje penale për minatorët që krijuan sindikatën e re

Prokuroria e Dibrës ka bërë me dije se protesta e minatorëve, fill pas shkarkimit të Elton Debreshit, kryetarit të Sindikatës së Minatorëve të Bashkuar të Bulqizës (SMBB), e shpallur me 17 nëntor ishte e ligjshme. Në shkresën e sjellë në datë 30 dhjetor 2019, Prokuroria njofton se nuk do të ketë ndjekje penale për minatorët sindikalistë.

Pas hetimit gati 1-mujor, më datë 30 dhjetor 2019 Prokuroria e Dibrës ka dalë në përfundimin për të mos nisur kallëzimin penal ndaj sindikalistëve, duke e quajtur të padrejtë dhe të pabazë ligjërisht!”, shkruan sindikata në profilin e saj zyrtar në Facebook.

Sindikata u nxjerr pagat minatorëve të pushuar në shkelje të ligjit

Federata Sindikale e Punonjësve të Industrisë së Shqipërisë, pjesë e Konfederatës së Sindikatave të Shqipërisë (KSSH) ka publikuar pagat e ish-minatorëve Elton Debreshi, Behar Gjimi, Ali Gjeta dhe Beqir Duriçi, të cilët u angazhuan në krijimin e SMBB-së që prej muajit prill. Në postimet e tyre, ata kanë përfshirë edhe rrogën e minatorit Gëzim Basha, aktualisht në marrëdhënie pune me kompaninë AlbChrome.

Na datë 11 janar është postuar një listë e rrogës mujore të ish-minatorit Behar Gjimi, pagesë e renditur në mënyrë kronologjikë, që prej vitit 2016 deri në vitin 2019.  Gjatë ditëve në vijim është proceduar njësoj edhe me minatorët e tjerë të cilët janë pushuar pasi protestuan për disa ditë radhazi. 

 

Përpunimi i të dhënave të punëmarrësit, sipas ligjit “Për mbrojtjen e të dhënave personale“, bëhet nëse vetë individi në fjalë, ka dhënë leje. Ky përpunim lejohet të kryhet vetëm nga një autoritet zyrtar, i përcaktuar me ligj. Në nenin 6 të këtij ligji, thuhet se të dhënat e deklaruara nuk mund të vazhdojnë të bëhen publike, nëse subjekti ka shfaqur mospajtim dhe ka kundërshtuar përpunimin e mëtejshëm të tyre. 

Ky ligj thekson se duhen marrë në konsideratë udhëzimet e Komisioneri për të Drejtën e Informimit dhe Mbrojtjen e të Dhënave Personale që të respektohen të drejtat dhe liritë themelore të njeriut. 

Komisionerja Flora Çabej (Pogaçe), në udhëzimin nr. 11, të datës 08.09.2011 mbi “Përpunimin e të dhënave të punonjësve në sektorin privat”, në pikën 12.7/a  ndalon  përhapjen e informacione personale që lidhet me pagën. 

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj