“Një përqind e personave më të pasur në botë zotëron 82% të pasurisë”, thotë Oxfam

Marrë nga BBC 

Hendeku midis njerëzve shumë të pasur dhe pjesës tjetër të botës u zmadhua vitin e kaluar pasi pasuria vazhdoi të ishte në pronësi të një pakice të vogël, ka pohuar organizata Oxfam.

Oxfam është një konfederatë ndërkombëtare e 20 OJQ-ve që punojnë me partnerë në mbi 90 vende për t'i dhënë fund padrejtësive që shkaktojnë varfëri. Ajo është një lëvizje globale që ka si qëllim luftimin e pabarazisë dhe tejkalimin varfërisë, duke shenjëstruar faktorët që i varfërojnë njerëzit

Rreth 82% e parave të gjeneruara vitin e kaluar shkuan për 1%-shen më të pasur të popullsisë globale ndërsa gjysma më e varfër nuk pati asnjë rritje.

Oxfam deklaroi që shifrat e tyre – të cilat kritikët i kanë vënë në dyshim – treguan një sistem të dështuar.

Organizata fajësoi evazionin e taksave, ndikimin e kompanive në politikë, erozionin e të drejtave të punëtorëve dhe uljen e kostove për hendekun që sa vjen e zgjerohet.

Oxfam ka prodhuar raporte të ngjashme për pesë vitet e fundit. Në vitin 2017 ajo llogariti që tetë individët më të pasur në botë kishin po aq pasuri sa gjysma më e varfër e botës. Ndërsa këtë vit, deklaroi  se 42 njerëz tani kishin po aq pasuri sa gjysma më e varfër.

Burimi: Oxfam

‘ E papranueshme’

Shefi ekzekutiv i Oxfam, Mark Goldring tha që korrigjimi i vazhdueshëm i shifrave pasqyronte faktin se raporti bazohej “në të dhënat më të mira të disponueshme në atë kohë”.

“Megjithatë ju e shikoni, ky është një nivel i papranueshëm i pabarazisë,” tha ai.

Raporti i Oxfam përkon me fillimin e Forumit Ekonomik Botëror në Davos, një vendpushim skish në Zvicër. Konferenca vjetore tërheq shumë nga liderët kryesorë të politikës dhe biznesit në botë.

Pabarazia zakonisht ka rëndësi në rendin e ditës, por Z. Goldring tha se shumë shpesh “bisedat e ashpra zhduken me rezistencën e parë”.

Analizë nga Anthony Ruben –  “Reality Check” (Kontrolli i të vërtetës) nga BBC

Është me të vërtetë e vështirë të kuptosh sa pasuri kanë super të pasurit dhe shumë të varfrit. Super të pasurit kanë tendencë të mos i bëjnë publike vlerat e tyre dhe shumë prej vendeve më të varfra në botë mbajnë statistika të dobëta.

Për ta ilustruar këtë, vitin e kaluar, Oxfam na tha që tetë individë kanë po aq pasuri sa gjysma më e varfër e popullsisë së botës.

Tani ajo e ka rishikuar atë shifër në 61 persona për vitin e kaluar, duke rënë në 42 persona këtë vit – që është një rishikim mjaft i madh. Dhe ka të dhëna të tjera mbi të cilat bazohet e gjithë kjo, si p.sh. që njerëzit në listë me pasurinë më të ulët nuk janë domosdoshmërish të varfër fare – ata mund të jenë profesionistë të kualifikuar me sasi të mëdha të borxhit studentor, për shembull, ose persona me të ardhura të larta por kredi të mëdha.

Por pavarësisht nëse bëhet fjalë për tetë persona, 42 persona ose 61 persona që kanë të njëjtën pasuri sa gjysma e botës, ekziston ende pabarazia e pasurisë në të gjithë botën, që është mesazhi që Oxfam po i jep Davos.

Në publikim se kishte “mbështetje të madhe” për veprim me dy të tretat (72%) nga 70,000 njerëz që i anketoi në dhjetë vende duke thënë se ata donin që qeveritë e tyre “të adresonin urgjentisht hendekun e të ardhurave midis të pasurve dhe të varfërve”.

Por Mark Littlewood, drejtori i përgjithshëm në qendrën e mendimit të tregut të lirë, Instituti i Çështjeve  Ekonomike, tha që Oxfam po bëhej më “i fiksuar me të pasurit sesa të varfrit”.

“Taksat më të larta dhe rishpërndarja nuk do të bëjnë asgjë për të ndihmuar të varfrit; pasuria nuk është një tortë fikse. Njerëzit më të pasur janë gjithashtu njerëz me shumë taksa – zvogëlimi i pasurisë së tyre nuk do të çojë në rishpërndarje, ai do ta shkatërrojë atë në dobi të askujt,” shtoi ai.

Ishte një kritikë që bëri jehonë nga Sam Dumitriu, kreu i kërkimit në një institucion tjetër të mendimit të tregut të lirë – Instituti Adam Smith – i cili tha se statistikat e pabarazisë së OFJ-ve  “gjithmonë pikturojnë figurën e gabuar”.

“Në realitet, pabarazia globale ka rënë masivisht gjatë dekadave të fundit”.

“Ndërsa Kina, India dhe Vietnami kanë përqafuan reformat neoliberale që zbatojnë të drejtat e pronësisë, zvogëlojnë rregulloret dhe rrisin konkurrencën, më të varfrit në botë kanë marrë një rritje masive të pagave që çon në një shpërndarje më të barabartë të të ardhurave globale.”

Si i përpunon shifrat Oxfam?

Raporti i Oxfam-it bazohet në të dhënat nga Forbes dhe databazën vjetore të pasurisë globale të bankës Credite Suisse, e cila treon shpërndarjen e pasurisë globale që prej vitit 2000. Sondazhi përdor vlerën e pasurive të një individi, kryesisht pronën dhe tokën, minus borxhet, për të përcaktuar se çfarë ai “zotëron”.Të dhënat përjashtojnë pagat ose të ardhurat.

Metodologjia është kritikuar pasi do të thotë që një student me borxhe të larta, por me potencial të lartë fitimi në të ardhmen, për shembull, do të konsiderohej i dobët sipas kritereve të përdorura.

Por Oxfam tha që edhe nëse pasuria e gjysmës më të varfër të botës do ishte rillogaritur për të përjashtuar njerëzit në borxhin neto, pasuria e tyre e kombinuar do ishte e barabartë me atë të vetëm 128 miliarderëve.

*Citizens Channel/E.K/E.N/ 

Shqipëria me pagën minimale më të ulët në Evropë, 31% e saj shkon për ushqimet bazë

Grupi kërkimor i kompanisë britanike Picodi, ka bërë një studim në të cilën janë përfshirë 52 shtete të botës, ku është shqyrtuar paga minimale zyrtare dhe përqindja që shkon për të mbuluar blerjet bazike të produkteve ushqimore. Në këtë studim është përfshirë edhe Shqipëria ku, sipas Picodi, nevojitet 31% e pagës minimale për të mbuluar ushqimet bazike.

Në këtë analizë, produktet e përfshira në shportën e ushqimeve bazë janë: qumështi, buka, orizi, veza, djathi, perime, fruta dhe mishi.

Në studimin e publikuar, është marrë për shembull shpërndarja e shpenzimeve për pagën minimale të Hong-Kongut.

Sceenshot i kostos së produkteve bazë ushqimore në Hong Kong

Citizens Channel ka bërë të njëjtën llogari për realitetin shqiptar, bazuar këtë herë në çmimet e indeksuara të platformës Nuembo.com, ku publikohen rregullisht çmimet e produkteve të lidhura me kostot e jetesës. 

Sipas këtyre të dhënave një familje shqiptare i duhet një total prej 9,183.14 lekë për minimumin bazik të ushqyerjes që  përfshin: Bukë (10 copë); qumësht (10 l); oriz (2.5 kg); vezë (20 copë); djathë lokal (1 kg); perime (8 kg); fruta (6 kg), mish pule (3 kg) dhe mish viçi (3 kg).

Totali i produkteve bazike, bazuar në shembullin e Picodi.com

Në mbledhjen e Këshillit të Ministrave në datën 26.12.2018 u miratua vendimi se paga minimale në shkallë vendi bëhet 26.000 lekë të reja për 174 orë pune në muaj. Ky vendim hyri në fuqi në datën një janar të vitit 2019. Megjithatë, të dhënat Eurostat tregojnë se Shqipëria është shteti me pagën me te ulët në Evropë. Edhe nëse e krahasojmë me shtetet fqinje, shteti ynë rezulton të ketë diferencë përsa i  përket vlerës monetare mujore, të përcaktuar ligjërisht.

Konkretisht, paga minimale në Shqipëri është 210.66 euro, pasuar nga Bullgaria (286.33 euro); për të vijur me Serbinë (307.63 euro); Mali i Zi (331.33) euro; ndjekur nga Turqia (422.26 euro); Rumania (446.02 euro); Greqia (758.33 euro) diferencë e cila është në rritje nëse e krahasojmë Shqipërinë me shtetet e tjera. 

Shqipëria në raport me shtetet e tjera në mbulimin e ushqimeve bazë kundrejt pagës minimale/ Picodi

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj 

Kostot e tërmetit/Anulimi i PPP-ve në arbitrazh mund të falimentojë shtetin Shqiptar

Autore: Klaudja Karabolli/Citizens Channel 

Tërmeti i 26 nëntorit la pas një bilanc tragjik të jetëve njerëzore dhe kostove financiare. Në një kohë kur ende nuk kemi një shifër të saktë për dëmet e shkaktuara, gjithmonë e më shumë po propozohet anulimi i kontratave koncensionare me Partneritet Publik Privat.

Në versionin e fundit të Projektligjit “Për Buxhetin e Vitit 2020” të publikuar në faqen zyrtare të Kuvendit të Shqipërisë, parashikohet se vlera e PPP-ve mund të arrijë deri në 37.3 për qind e Prodhimit të Brendshëm Bruto. Në këtë draft nuk ka një parashikim për numrin e kontratave me PPP, të cilat mund të lidhen përgjatë vitit kalendarik.

Pas Milot- Balldren dhe Orikum- Dukat, nuk do të nënshkruhen më kontrata koncesionare me PPP për ndërtim rrugësh. Qeveria kufizoi ligjin pas rekomandimeve të përsëritura të Fondit Monetar Ndërkombëtar, për të mos pranuar ofertat e pa kërkuara. Por mundësitë për kontrata të reja janë të hapura në të gjithë sektorët e tjerë.

Përgjatë 2019, institucionet më të mëdha ndërkombëtare financiare kanë ngritur alarmin për rrezikun e lartë nga kontratat e PPP-ve, por ekspertët e ekonomisë sqarojnë se anulimi apo prishja e këtyre kontratave nga njëra palë mund të jetë falimentuese për shtetin shqiptar. Në rastet e investimeve të mëdha, kompanitë private preferojnë që për zgjidhjen e kontratës të gjykohen në arbitrazh.

Shqipëria rrezikon të paguajë 58 milionë dollarë në arbitrazh vetëm për koncesionin e parkingjeve të Vlorës. Kompania koncesionare “Tis Park” ka paditur Bashkinë e Vlorës në Gjykatën e Arbitrazhit të Parisit për prishje të njëanshme të kontratës, duke kërkuar një dëmshpërblim nga 24 deri në 58 milionë dollarë.

Drejtoresha e Open DataAlbania, Aranita Brahaj thotë se janë të pakta kompanitë, të cilat zgjedhin gjykatat shqiptare për zgjidhjen e kontratave me shtetin.

“Kontratat e mëdha zgjidhen në arbitrazh, kryesisht ato me kontraktor të huaj. Dy palët përcaktojnë qartë edhe se cilën dhomë arbitrazhi do të ndjekin dhe me sa gjyqtarë do të gjykohen. Pak kompani shkojnë në gjykatat shqiptare për zgjidhjen e kontratave me Partneritet Publik Privat”, thotë Brahaj.

Aranita Brahaj – Drejtuese e Institutit Shqiptar të Shkencës

Agjencia e Trajtimit të Koncesioneve në një korrespodencë me Citizens Channel thotë se në arbitrazh shkojnë edhe mosmarrëveshjet mes një autoriteti dhe një koncesionari, të cilat nuk zgjidhen brenda afateve të përcaktuara.

Në një raport të fundit të Eurodad (Rrjeti Evropian mbi Monitorimin e Borxhit) thuhet se çdo PPP i studiuar është më i rrezikshëm për shtetin sesa për kompanitë private të përfshira, pasi sektori publik kërkohet të hyjë dhe të marrë kostot kur gjërat nuk shkojnë mirë.

Alarmin për risqet e kontratave PPP e ka ngritur edhe Banka Botërore, e cila ka kërkuar nga qeveria një menaxhim më të mirë.

“Shqipëria ka një portofol të konsiderueshëm prej 200 PPP-sh. Ky portofol në rritje shoqërohet me problemin e risqeve të mundshme fiskale, që rrjedhin nga kontratat e PPP-ve. Prandaj është jetike që Shqipëria të vijojë ta forcojë kuadrin e menaxhimit të PPP-ve, gjë që do të trajtonte risqet fiskale”, thotë Banka Botërore.

Pamundësia për të dalë nga “ngërçi” PPP 

Ende pa goditur Shqipërinë tërmeti i 26 nëntorit, politikanë të qendrës dhe opozitës publikisht kanë artikuluar mundësinë dhe zotimin për anulimin e kontratave koncesionare me PPP. Por kjo sipas ekspertëve është e pamundur, pasi zgjidhja e kontratave në bllok nga shteti nënkupton automatikisht një kosto të madhe për buxhetin. Përjashtohen rastet kur kompanitë mund të jenë në shkelje të kontratës dhe shteti mbyll marrëveshjen me këtë argument. Lehtësuese mund të jenë rastet kur në shenjë solidariteti me fatkeqësinë natyrore që tronditi Shqipërinë, kompanitë private të ndërpresin kontratat po e dërguar çështjen në arbitrazh.

Eksperti i ekonomisë, Vjoldi Danaj thotë se gjobat ndaj Shqipërisë në rastin e anulimit të kontratave koncesionare mund të kalojnë edhe vlerën e gjithë investimit të parashikuar.

“E pa mundur që kontratat PPP të anulohen me një të rënë të lapsit. Sepse çdo kontratë që bëhet ka disa penalitete, janë disa klauzola edhe pse të shkruara me të vogla që parashikojnë se nëse kontrata ndërpritet nga shteti paguhet një gjobë shumë e madhe, e cila shpesh herë tejkalon edhe pagesën për funksionimin e partneritetit”, thotë Danaj.

Vjodli Danaj – Ekspert Ekonime

raportet e FMN, theksohet se Ballkani është modeli më i keq në zbatimin e kontratave koncencionare sipas formës së Partneritet Publik-Privat (PPP), por Shqipëria rrezikon më shumë pasi qëndron në krye të listës me volumin më të madh të këtyre kontratave në raport me Prodhimin e Brendshëm Bruto.

FOTO: Nismat PPP në Ballkanin Perëndimor sipas studimit të fundit të FMN

Risqet e shtuara të PPP-ve

Banka Botërore ka kërkuar më tepër transparencë për kontratat me Partneritet Publik Privat dhe po ashtu një analizë kosto- përfitim, në mënyrë që të shmangen risqet financiare.

Edhe Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH) në raportin e fundit të Tranzicionit 2019-2020 ka paralajmëruar se projektet me partneritet publik privat (PPP) shtojnë rreziqet për qeverinë pasi janë dhënë pa konkurrencë. BERZH  ngre alarmin se PPP sjellin kosto sociale të madhe në raport me madhësinë e projektit.

Edhe pse nën një presion të madh nga institucionet më të mëdha financiare, qeveria shqiptare nuk ka prezantuar ende një plan për të rishikuar kontratat koncesionare me Partneritet Publik Privat dhe as analizë risku. Gjatë prezantimit të projekt-buxhetit për vitin 2020, institucionet e vendit janë pyetur edhe për kontratat koncesionare, kryesisht në shëndetësi, të cilat nuk kanë funksionuar, por qeveria është shprehur e vendosur për të vijuar më tej me projektet si një mënyrë e mirë për të garantuar shërbime të cilat vetë autoritetet publike nuk i financojnë dot në masën 100%.

Eksperti i financave, Vjoldi Danaj thotë se vetëm një studim i hollësishëm i marrëveshjeve mund të çojë në një anulim të favorshëm për shtetin të kontratave me PPP.

 “Duhet një studim i kontratave nga ana ligjore dhe të krahasohen me Kushtetutën tonë. Nëse gjendet një shkelje apo dëmtim i pronës publike apo ekonomisë që do të ndikojë brezat e ardhshëm atëherë shteti ka mundësi ta ndërpresë kontratën. Zakonisht privatët janë kujdesur të mos ketë gabime dhe të mos kapen ‘mat’ nja një qeveri tjetër”, thotë Danaj.

Teksa PPP nuk llogariten si pjesë e borxhit publik, mbetet për tu parë nëse institucionet financiare vendase do të përdorin instrumente fiskalë për të rritur kontrollin apo për të parashikuar risqet e mundshme nga zbatimi i kontratave me Partneritet Publik Privat. Burimet pranë mazhorancës mohojnë mundësinë e anulimit të kontratave, që paratë t’i kalojnë qytetarëve të prekur nga tërmeti. Mbetet për tu parë zgjidhja për një faturë të majme financiare që do të ndikojë jetën e gjithë shqiptarëve.

*Ky artikull u realizua në vazhdimësi të ciklit të trajnimeve “Mjetet dhe Teknikat e Raportimit Lokal”, të organizuara nga Citizens Channel. 

Rekomandimi i Bankës Botërore për menaxhimin e riskut të PPP në Shqipëri

http://blogs.worldbank.org/ppps/getting-service-delivery-right-albania-through-effective-ppp-monitoring

Rreziqet nga PPP sipas Fondit Monetar Ndërkombëtar

https://www.imf.org/en/News/Articles/2019/05/06/mcs-050619-albania-staff-concluding-statement-second-post-program-monitoring-mission

Raporti i Bankës Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim 2019-20 për Shqipërinë

https://2019.tr-ebrd.com/countries/#

Monitorimi i Eurodad për kontratat PPP

https://eurodad.org/HistoryRePPPeated

Recesioni global, një rrezik serioz në vitin 2020, thotë Organizata e Kombeve të Bashkuara

Larry Elliott/The Guardian

Raporti u bën thirrje politikëbërësve të parandalojnë këtë kërcënim duke u përqëndruar në punësim, paga dhe investime.

Rritja e dobët si tek vendet e përparuara ashtu edhe tek ato në zhvillim do të thotë që mundësia e një recesioni global në vitin 2020 është një rrezik i qartë dhe aktual, paralajmëroi OKB-ja.

Në një raport vjetor, Organi i Tregtisë dhe i Zhvillimit të OKB-së, Unctad, tha që viti 2019 do të përjetojë zgjerimin më të dobët në këtë dekadë dhe ekziston rreziku që ngadalësimi të kthehet në tkurrje të plotë vitin e ardhshëm.

OKB-ja tha që shenjat paralajmëruese po ndezin luftërat tregtare, mundësinë e një Brexit pa marrëveshje dhe lëvizjet në normat afatgjata të interesit dhe ka pak shenjë që politikëbërësit janë përgatitur për “stuhinë” që po vjen.

Raporti vjetor i tregtisë dhe zhvillimit thotë se Ministritë e Financave dhe Bankat Qëndrore duhet t’i japin fund “fiksimeve të tyre rreth çmimeve, fitimeve tremujore dhe besimin tek investitorët” dhe përkundrazi, të përqendrohen në krijimin e vendeve të punës, rritjen e pagave dhe rritjen e investimeve publike.

Raporti Unctad thoshte: “Një spërkatje në veri, një ngadalësim i përgjithshëm në jug dhe rritja e niveleve të borxhit kudo varen nga ekonomia globale: këto të kombinuara me rritje të paqëndrueshmërisë së tregut, një sistem multilateral të thyer dhe pasiguri në rritje, po krijojnë sfidën e menjëhershme të politikës”.

Ai tha që ekonomia globale mbeti e brishtë edhe pse kriza financiare përfundoi një dekadë më parë, dhe bëri thirrje për një rishikim themelor të modelit të zakonshëm të një biznesi që kishte shaluar botën në zhvillim me nivele rekord borxhi.

Raporti gjithashtu tha: “Qëndrimi i politikës makro-ekonomike të miratuar deri më tani ka qenë i braktisur dhe i koordinuar në mënyrë të pamjaftueshme për të dhënë një nxitje të qëndrueshme ndaj kërkesave agregate, me rregullime të mbetura në vagarët e tregut përmes një përzierjeje të uljes së kostove dhe masave liberaliste. Rrjedhat e rritjes së shpejtë dhe paqëndrueshmëria financiare kanë qenë rezultate të parashikuara”.

Rritja globale do të bjerë nga 3% në 2018 në 2,3% këtë vit – më e dobëta e saj që nga tkurrja 1.7% në 2009, sipas raportit. Disa vende të mëdha në zhvillim ishin tashmë në recesion dhe disa ekonomi të përparuara, përfshirë Gjermaninë dhe Mbretërinë e Bashkuar, ishin rrezikshmërisht afër saj.

Bankat qendrore, përfshirë Rezervën Federale të SHBA-së dhe Bankën Qendrore Evropiane, kohët e fundit kanë njoftuar ulje të interesit në përpjekje për të stimuluar aktivitetin por raporti i OKB-së ishte pesimist për shanset e suksesit.

“Ngadalësimi i rritjes në të gjitha ekonomitë kryesore të zhvilluara, përfshirë SH.B.A-në, konfirmon se mbështetja në politikën e lehtë monetare dhe rritja e çmimit për të stimuluar kërkesën prodhuese, në rastin më të mire është rritje jetëshkurtër, ndërsa ulja e taksave për korporatat dhe individët e pasur nuk arrijnë të nxisin investimet produktive”.

Masat monetare jokonvencionale – siç janë normat e interesit negativ dhe krijimi i parave përmes lehtësimit sasior – mbetën politika për të adresuar dobësitë në ekonominë globale edhe pse ato kanë pasur një rekord të dobët që nga kriza financiare.

Rritja e tregtisë pritej të ngadalësohej ashpër këtë vit, si rezultat i një rënie të kërkesës globale dhe masave të shpallura nga Donald Trump.

OKB-ja theksoi nevojën për të parë përtej kërcënimit afatshkurtër të recesionit kundrejt kërcënimeve më të thella dhe afatgjata.
“Përtej rreziqeve të menjëhershme që mund të bllokojnë ekonominë globale, ka një seri sfidash makrostrukturore që paraprijnë krizën globale financiare dhe kanë kaluar kryesisht pa mbikëqyrje që nga ajo kohë”, thuhet në raport.

U shtua se katër çështje dallohen për shkak të shkallës së tyre të lartë të ndërvarësisë: pjesa më e vogël e të ardhurave të ekonomisë për punësim; erozioni i shpenzimeve publike; dobësimi i investimeve; dhe rritjet e paqëndrueshme të dioksidit të karbonit në atmosferë.

Ai vazhdoi: “Mbrojtja e klimës kërkon një valë masive të re investimesh, duke rikrijuar energji dhe në sektorë të tjerë që lëshojnë karbon. Teknologjitë e reja me karbon të ulët duhet të krijohen, instalohen dhe mirëmbahen në një shkallë globale”.

Raporti gjithashtu theksoi rritjen e investimeve të gjelbërta, për të cilat tha se do të ishte një burim i rëndësishëm i të ardhurave dhe vendeve të punës. “Diskutimet e fundit e quajnë këtë strategji Marrëveshjen e Re të Gjelbër (Green New Deal), duke kujtuar Marrëveshjen e Re (New Deal) të viteve 1930, e cila trajtoi papunësinë dhe pagat e ulëta, natyrën grabitqare të financave, boshllëqet e infrastrukturës dhe pabarazitë rajonale, në kontekstin e rikuperimit nga Depresioni i Madh”.

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj

KLSH: Institucionet shqiptare 24 miliardë lek dëm ekonomik për periudhën 2014-2018

Kontrolli  i Lartë i Shtetit në auditimet e kryera per periudhen 2014-2018 në 147 institucione ka konstatuar parregullsi dhe shkelje financiare me dëm ekonomik të lartë.

Sipas hulumtimit të qendrës Open Data Albania, institucionet ku janë kryer auditimet janë të nivelit qendror dhe të qeverisjes lokale, por duke mos përjashtuar edhe shoqëri tregtare me kapital shtetëror apo të përbashkët si dhe projekte me financim të huaj. Dëmi ekonomik në të ardhurat dhe shpenzimet e kryera arrijnë shumën totale prej 24 miliardë lekë.

Institucioni i kontrolluar i cili rezulton me dëmin më të lartë është Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve, me një vlerë prej 13 miliardë lekësh. Pas Drejtorisë së Tatimeve, renditet shoqëria publike Albpetrol sh.a me një vlerë të dëmit prej 4 miliardë lekësh, ndërsa 1 miliardë lek është dëmi i llogaritur nga Korporata Elektro Energjitike (KESH).

Dogana e Tiranës, ajo e Fierit dhe e Durrësit qëndrojnë në krye të rënditjes për dëmin ekonomik krahasuar me doganat e tjera në vend, përkatësisht me 811 milionë lek, 504 milionë lek dhe 385 milion lek dëm secila. Hekurudha shqiptare përllogarit një dëm ekonomik prej 30 milionë lekësh, ndërkohë që Ministria e Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural ka një dëm prej 70 milionë lekësh, e ndjekur nga Ministria e Mbrojtjes me 69 milionë lek dhe nga Ministria e Brendshme me 39 milionë lek dëm ekonomik. 


 

Sipas Open Data Albania , KLSH i ka kryer auditimet sipas Planit të Auditimeve të Institucionit gjatë muajit janar-dhjetor 2018, por auditimi përfshin periudhën nga viti 2014 deri në vitin 2018.

Auditimet nga ana e Kontrollit të Lartë të Shtetit janë realizuar në 49 raste në Ministri dhe Institucione Qendrore, 51 raste në Insitucione të administratës së vetëqeverisjes vendore, 9 raste në drejtori dhe degë të tatimeve dhe doganave, 21 raste në Institucionet Financiare dhe Shoqëritë me kapital të përbashkët shtetëror, 7 raste në Njësi të projekteve me financime të Huaja si dhe 6 subjekte të mbrojtjes së mjedisit.

Tabelën e plotë të institucioneve të audituara mund t’a gjeni këtu  Tabela e plotë 

*Citizens Channel /E.K/

Projektet më të financuara 6 mujorin e parë të 2019, disa prej tyre jashtë programimit të buxhetit

Sipas të dhënave të Ministrisë së Financave në 6 mujorin e parë të buxhetit 2019 janë financuar 20 projekte të mëdha, ndër të cilat 6 prej tyre nuk ishin programuar në këtë buxhet.

Monitor.al raporton se nga të dhënat e thesarit të Ministrisë së Financave, segmenti “Qukës-Qafë Plloçe” është financuar gjashtë mujorin e parë me rreth 1.1 miliardë lekë, ndërkohë që ky segment nuk ishte programuar për financim në këtë vit.

Projekti i segmentit “Qukës-Qafë Plloce”, është pjesë e korridorit të 8-të të rrugës Tiranë-Korçë  dhe pritet të ndërtohen 43.4 km rrugë, duke shkurtuar disatancën mes Korçës dhe Tiranës. Pavarësisht se punimet parashikoheshin të zgjasnin 3 vite, ky segment vazhdon të zvarritet prej 10 vitesh tashmë.  

By Passi i Fierit është një ndër projektet e tjera, të cilët janë financuar këtë vit me 692 milion lekë, ndërkohë që në buxhet nuk kishte fonde të programuara për këtë projekt. Në qershor të vitit 2019 nisi  qarkullimi i automjeteve në njërin prej akseve të By Passit të Fierit, duke shkurtuar kështu deri në 35 minuta kohën e udhëtimit për në Vlorë.

Segmenti rrugor Tiranë-Elbasan edhe pse nuk ishte programuar për investim është financuar me 413 milionë lekë. Ky segment u zvarrit në një kohë prej 8 vitesh, duke u shoqëruar me ndryshime në projektin gjeologjik për shkak të rrëshkitjeve në zonën e Ibës të cilat kushtuan edhe 51 milionë dollarë të tjera për të përfunduar projektin. Tashmë ky segment është i aksesueshëm për publikun duke shkurtuar kohën e udhëtimin nga Tirana drejt Elbasanit.

Financim përtej parashikimeve të buxhetit të shtetit është përllogaritur edhe për projektet për furnizimin me ujë të qyteteve bregdetare të cilat kanë kushtuar më shumë se 900 milionë lekë.

Projekti i cili ka ecur me ritme të shpejta është ai i rrugës së Arbrit  i cili po ndërtohet me koncension PPP (Partneritet Publik-Privat) dhe sipas të dhënave të siguruara nga  Monitor, gjatë periudhës janar-qershor në këtë rrugë është investuar mbi 2.5 miliardë lekë.

*Citizens Channel /E.K/

Kaos me sigurimet dhe shkarkimet nga detyra, mësuesit e Durrësit përballë padrejtësive të DAR

Autore: Elvina Garo | Citizens Channel 

Sistemi arsimor parauniversitar në vendin tonë mbetet thembra e Akilit. Militantizmi, nepotizmi, paaftësia, largimet e pamotivuara nga puna, mosderdhja e sigurimeve shoqërore janë hallka të një zinxhiri problematike, i trashëguar ndër vite. Vetëm Bashkia e Durrësit, me ndarjen e re territoriale, administron 121 institucione të arsimit parauniversitar: 46 shkolla 9 vjeçare dhe 15 të mesme.

Mësuesit, në mënyrë të veçantë, ata, që kanë mbushur moshën për të dalë në pension, gjatë plotësimit të dokumentacionit, janë përballur me parregullsi. Mosderdhja e sigurimeve shoqërore nga punëdhënësi, DAR Durrës, i ka penalizuar, për më tepër, që nuk kanë qenë në dijeni të këtij fakti. Për muaj të veçantë, në disa raste, edhe për vite të plota, mësuesit figurojnë të pasiguruar pranë Drejtorisë Rajonale të Tatimeve Durrës. 

Mimoza Çelçima ka punuar për 20 vite si mësuese e gjeografisë në shkollën e mesme të përgjithshme “Naim Frashëri”. Në datën 7 korrik të 2015-ës, me një vendim të Drejtorisë Arsimore Rajonale Durrës është larguar nga detyra, me motivacionin: “E paaftë fizikisht dhe mendërisht në ushtrimin e detyrës”.
Një vendim i padrejtë është cilësuar nga zonja Çelçima, e cila nuk ka hezituar të kërkojë të drejtën e saj.
Ajo e ka ankimuar këtë vendimmarrje, pranë Drejtorisë së Shkollës së mesme të përgjithshme “Naim Frashëri”, Drejtorisë Rajonale të Arsimit Durrës, Ministrisë së Arsimit dhe Komisionerit për Mbrojtjen nga Diskriminimi (KMD), paralelisht edhe pranë Gjykatës Administrative Durrës.

Pas një hetimi gjashtë mujor, KMD, ka dalë në përfundimin se largimi nga detyra i mësueses Çelçima, ka qenë i padrejtë dhe ka kërkuar rikthimin e saj në punë. Vendimi me numër 140/1 i datës 26.01.2016 i Komisionerit për Mbrojtjen nga Diskriminimi nuk është vënë në zbatim, ndonëse kanë kaluar 3 vite.

Ndërkohë, që procesi gjyqësor vijon, bazuar në dokumentacion, Mimoza ka zbuluar një tjetër fenomen, që mban autorësinë e DAR Durrës. 
Rreth 200 mësues kanë vijuar të qëndrojnë në sistem, me siguracione 0 për rreth dy vite, ndonëse ishin larguar nga puna, për motive të ndryshme.
Në datën 3 Tetor 2017, me një urdhër të brendshëm, janë hequr nga sistemi i deklarimit online si punonjës aktivë 90 mësues, ndërsa disa muaj më vonë, në korrik janë larguar edhe 72 të tjerë.

Listëpagesë e një mësues të larguar nga puna, por që figuron në sistem me siguracione 0

Në lidhje me këtë çështje, ndaj këtij institucioni, janë ndërmarrë edhe masa administrative, në mënyrë më konkrete është gjobitur nga Inspektoriati Rajonal i Punës me 4 milion e 800 mijë lekë.

Mësuesit e gjejnë veten të përjashtuar nga skema e pensionit
Zija Alhysa Kryetar i KSP të Qarkut Durrës

Kreu i Konfederatës së Sindikatave të Pavarura të Qarkut Durrës, Zija Alhysa, denoncon një fenomen të përsëritur në institucionet e arsimit parauniversitar në qytetin bregdetar, gjatë viteve të fun dit: “Nga viti 2013 deri në 2017, me shkëputje, por ka muaj shumë të pasiguruar, domethënë i mbahen lekët dhe nuk i janë paguar siguracionet. Këtë e vërtetuam te njerëzit, që kanë dalë në pension, kanë pasur shumë probleme për t’igjetur muajt”, deklaron Zoti Alhysa.

Shifrat janë alarmante, sipas zotit Alhysa, i cili në të njëjtën kohë sqaron se nga frika arsimtarët ngurrojnë ta pranojnë këtë fakt. 

“Mësuesit kanë frikë të flasin edhe me ne të sindikatës, pasi i rrezikohet vendi i punës”, sqaron Kryetari i Konfederatës së Sindikatave të Pavarura të Qarkut Durrës.

Listëpagesa e një mësuesi, të cilit nuk i janë paguar dy muaj sigurime shoqërore

Citizens Channel iu drejtua Gjykatës së Rrethit Durrës për të mësuar përmasat e këtij fenomeni. Përgjigja e institucionit tregon se edhe vetë gjykata nuk është në dijeni të numrit të çështjeve që ka administruar mbi parregullsitë në sistemin arsimor. Kjo për shkak të mënyrës si funksionon sistemi informatik i menaxhimit të çështjeve gjyqësore: ” Ky sistem mundëson kërkimin e çështjeve vetëm në bazë të emrit të palëve, mbiemrit të palëve, numrit të çështjes, numrit të vendimit, emrit të gjyqtari, datës së vendimit por jo sipas objektit të natyrës së çështjes”, theksohet në përgjigjen e Gjykatës së Durrësit.

Megjithatë nuk mungojnë mësuesit në Durrës, si në rastin e zonjës Mimoza Çelçima që bazuar në dokumentacionin individual mund ta faktojnë këtë abuzim.

Dy herë sigurime për të njëjtin pozicion pune

Personat juridikë dhe fizikë janë të detyruar të deklarojnë, në formë elektronike, në organet tatimore të larguarit nga puna, brenda 10 ditëve kalendarike nga data e largimit.
Në rast  të kundërt, detyrimet  për kontributet e sigurimeve, do të llogariten për të gjitha periudhat tatimore, deri në datën e deklarimit në organet tatimore të punonjësve të larguar nga puna. Secilit nga arsimtarëve, që kanë qenë të përfshirë në listë, megjithëse nuk kanë qenë në marrëdhënie pune, i janë paguar sigurimet, deri në momentin që janë hequr nga sistemi.

Nëse bëjmë një llogaritje të thjeshtë, çdo mësuesi i paguhen mesatarisht rreth 12 mijë lekë të rinj sigurime në muaj, për 24 muaj kjo shumë shkon rreth 288,000 lekë, që është përfituar secili nga arsimtarët, që DAR Durrës nuk i ka hequr nga sistemi për rreth dy vite. Ndërsa, në të njëjtën kohë i janë paguar sigurimet edhe mësuesve, që kanë zëvendësuar të larguarit nga puna. Pra, për të njëjtin vend pune kanë figuruar në sistem dy të punësuar.

Problemi qëndron i pazgjidhur, ndërsa mësuesit vijojnë të zhvillojnë procese të tejzgjatura gjyqësore. Institucionet ja pasojnë topin njëri-tjetrit, duke mbuluar hijet e një skandali të përmasave, që mund të imagjinohen, por që nuk mund, as të përcaktohen dhe as të saktësohen.

Ristrukturimi i DAR, në rang kombëtar, e ka ndërlikuar edhe më tej situatën. Transferimi i të dhënave, në ZA Durrës kërkon kohë, duke mos krijuar mundësi për të monitoruar, atë, që ka ndodhur gjatë periudhës 2013-2017. Në mënyrë individuale, mësuesit tregojnë përvojat e përjetuara, që nisin me  largimet e padrejta nga puna dhe përfundojnë me mospagimin e sigurimeve shoqërore nga punëdhënësi.
Pa harruar dëmin, që i shkaktohet buxhetit të shtetit, nga sjelljet abuzive të drejtuesve të institucioneve. Referuar, raportit të Kontrolli të Lartë të Shtetit, i cili ka vlerësuar kostot reale, që sjell largimi i të punësuarve në administratë, kryesisht për shkaqe politike, i kushtojnë taksapaguesve shqiptarë rreth 20 milionë dollarë çdo vit.
100 milionë euro dëmshpërblime dhe paga për largime të padrejta nga puna, janë paguar nga buxheti i shtetit, deri në vitin 2018. Detyrime, që i adresohen taksapaguesve, në mbarë vendin.

Sistemi arsimor parauniversitar në Durrës do të vazhdojë të qëndrojë në udhëkryq, për sa kohë mësuesit do t’i drejtohen organeve të drejtësisë, për çështje si: largimet e padrejta nga puna apo mos derdhja e sigurimeve shoqërore nga DAR.

 

 

“Të kesh jaht është stres më vete”-Porti turistik në Durrës, një projekt që ka dështuar 5 herë

Autore: Mila BALLHYSA | Citizens Channel

Çdo turisti të huaj, sapo zbret nga jahti, pamja e parë që i shohin sytë janë vinçat e ngarkim-shkarkimit apo qindra konteinerë. Turistët duhet të përshkojnë një distancë rreth 300 metra derisa të mbërrijnë tek dalja më e afërt portuale. Dikujt mund t’i duket një distancë e shkurtër, por ndonjëherë edhe 300 metra mund të bëjnë diferencën për ta vizituar sërish në të ardhmen Durrësin 3000-vjeçar. Qyteti me vijën më të gjatë bregdetare në Shqipëri dhe me disa nga sitet arkeologjike më të vjetra dhe më të vizitueshme nga të huajt e ndjen mungesën e portit turistik, që do të zhvillonte edhe më shumë turizmin elitar. Mungesa e portit të jahteve ka detyruar autoritetet që kalatën nr.4 ta vënë në dispozicion të ankorimit të jahteve me vela e mega jahteve. Të paktën këtë vit kalata është vetëm për jahtet, sepse vitet e kaluara, një jaht mund të ankorohej pranë një anije tregtare që kryente procesin e ngarkim-shkarkimit në port! Në ndryshim nga vendi fqinjë, Mali i zi, që e ka mjaft të zhvilluar industrinë e turizmit dhe ka dhjetëra porte apostafat për jahtet, në Shqipëri vetëm porti i Orikumit në Vlorë është i çertifikuar dhe plotëson kriteret e një porti turistik.

Jahte të ankoruara në Durrës

 Lehtësirat e krijuara dhe problematikat e ankorimit në kalatën portuale

Prej një muaji, në kalatën nr.4 mund të ankorohen njëkohësisht 15 jahte turistike, ndërkohë që është rregulluar furnizimi i tyre me energji elektrike dhe ujë direkt në kalatë. Kapiteni i portit të Durrësit, Taulant Allka, shpjegon për Citizens Channel se tashmë jahtet ankorohen në kiç dhe kanë furnizim 24 orë me ujë dhe energji elektrike. “Vetëm dy javët e fundit, falë ndryshimeve që u bënë në bashkëpunim me Drejtorinë Teknike të APD-së është rritur me 20% numri i jahteve, krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar”,- bën të ditur Allka. Javët e fundit, imazhi i portit të Durrësit ka nisur të përmirësohet, sepse më parë turistët nuk e rekomandonin nëpër rrjete sociale për shkak të mungesës së shërbimeve.

Lidhja me energjinë dhe ujin direkt në kalatë
Kapiteni i portit të Durrësit, Taulant Allka

“Tani jahtet rrinë një, dy apo dhe tre ditë në port. Më parë qëndronin vetëm 7 orë sa për të pushuar dhe largoheshin menjëherë”,- thotë kapiteni Allka.Gjithsesi, rregullimet e bëra nuk i kanë dhënë fund të gjitha problematikave. Kalata mbetet shumë e lartë dhe sipas Allkës, vitin tjetër do të punohet për vendosjen e bankinave galexhante, për të lehtësuar lëvizjen e turistëve.

Nga ana tjetër, furnizimi i jahteve me naftë bëhet përmes boteve dhe jo direkt me pistoletë siç është në shumicën e porteve turistike. I gjithë procesi monitorohet nga një makinë zjarrfikëse. Nëse furnizimi përfundon brenda orës, tarifa që paguhet është 150 euro, ndërsa për 2 orë tarifa dyfishohet. Pra, nëse një jaht furnizohet me vetëm pak litra, atij i shkon shtrenjtë fatura vetëm prej pranisë së mjetit zjarrfikës. Kjo tarifë është e leverdisshme për mega jahtet, që vijnë në Durrës vetëm për t’u furnizuar me naftë, sepse për mjetet turistike vendi ynë ofron tarifën më të lirë të karburantit në rajon.

Problematikë tjetër është se skafet me flamur shqiptar nuk mund ta lënë kalatën pa njoftuar 24 orë më parë Policinë Kufitare për lëvizjen. Kapiteni Taulant Allka thotë se institucioni i drejtuar prej tij e ka hequr këtë kriter, por Policia Kufitare vazhdon ta zbatojë. “Pronarëve shqiptarë të skafeve apo jahteve, muajt e verës u shndërrohen në ankth. E para sepse nuk kanë ku ta lënë mjetin lundrues, e dyta, rregullat që zbaton Policia Kufitare janë më të rrepta edhe sesa në kohën kur ishte në fuqi moratoriumi i skafeve. Kush ka një skaf në vendin tonë, për mua ka një siklet të madh”,- thotë Allka.

Në vendin tonë ka 2500 mjete turistike (gomone, skafe dhe jahte) me flamur shqiptar, ndërsa rreth 500 janë motorë uji.

Specialisti i detarisë Artjan Qirici

Për ekspertin e fushës së detarisë, Artjan Qirici, vendi ynë është shumë prapa përsa i përket investimeve për ndërtimin e porteve turistike. “Është fatkeqësi e madhe që ne këtu në Durrës të mos kemi një marinë (bankinat ku ankorohen jahtet) dhe një kantier detar për riparimin apo mirëmbajtjen e mjeteve lundruese. Nuk është zgjidhje kalata nr.4, ajo është një zgjidhje vetëm nga halli”,- thotë ai për Citizens Channel.

Sipas Qiricit, “të zotërosh një jaht në vendin tonë është luks, por edhe një peripeci më vete. Në vendet me traditë të zhvilluar në fushën e jahteve ekziston një fjalë e urtë: Kur ke një jaht gëzohesh dy herë; ditën që e blen dhe ditën që e shet. Imagjinoni tani situatën në Shqipëri!”

 

Makthi i ankorimit të një jahti në Durrës

Tashmë që kalata nr.4 e portit është lënë në dispozicion të jahteve aty ankorohen të gjitha mjetet turistike që mbërrijnë në portin më të madh në vend. Ndërkohë, rreth 20 jahte, në pronësi të milionerëve shqiptarë qëndrojnë të ankoruar në kalatën nr.10 dhe i paguajnë Autoritetit Portual Durrës një kuotë vjetore për qëndrimin aty. Disa jahte të tjera qëndrojnë të ankoruar në portin e ri të peshkimit, megjithëse ky port nuk plotëson kapacitetet për sistemimin aty të flotës së peshkimit. 3 vite më parë, para se porti të merrej në dorëzim nga Shoqata e Peshkimit, u vendos që jahtet të qëndronin aty përsa kohë do të caktohej një vend tjetër akomodimi. Megjithëse nuk ofron thuajse asnjë shërbim për jahtet dhe skafet, një pjesë e vogël e tyre qëndrojnë të ankoruar në Portin e Gjermanit, në Kallm. Nëse në Durrës do të ishte ndërtuar porti turistik, pronarët e skafeve e jahteve do të kishin më pak “dhimbje koke”!

Koncesioni i dhënë në vitin 2015

“Është një projekt në shëtitoren “Taulantia”, në krah të portit të peshkimit. Mendoj se shumë shpejt qeveria do ta vërë atë në jetë për të realizuar në Durrës portin e jahteve”,- thotë prefekti i Durrësit, Roland Nasto për Citizens Channel. Projekti në fjalë për të cilin flet prefekti Nasto është ai i kompanisë “Albania Bay Marina”, e cila firmosi marrëveshjen koncesionare në shtator 2015 me ministrin e Transporteve të asaj kohe, Edmond Haxhinasto.

Projekti 15 milionë dollarë parashikon përveç ndërtimit të një porti modern jahtesh, edhe dy hotele me 5 yje, zonë rezidenciale, qendër tregtare, oficinë riparimi për mjetet lundruese etj. Investimi duhet të niste në vitin 2016 në shëtitoren “Taulantia” dhe koncesioni është i tipit “BOT” (ndërtim, përdorim dhe më pas kalim në pronësi të shtetit). Deri më tani, projekti ka mbetur në sirtar.

Për Qiricin, këto projekte miliona euro nuk mund ta zgjidhin aspak problemin. “Është lakmia për të bërë gjëra të mëdha, por më pas e kuptojnë që nuk mund t’i bëjnë dot. Unë i mëshoj fort diçkaje. Duhet të mbështeten fort bizneset, qoftë edhe të vogla, por me eksperiencë në këtë fushë. Nuk na duhen projekte të mëdha, por disa bankina betoni rreth 50m përgjatë vijës bregdetare të Durrësit ku të ankorohen jahtet dhe t’u ofrohen atyre shërbimet e nevojshme. Këto janë projekte që realizohen me 20-30 mijë euro dhe nëse do të realizoheshin do të jepnin shumë efekt”,- thotë specialisti i detarisë. 

Që një biznes të marrë disa metra det në përdorim në vendin tonë duhen shumë shkresa, shumë para, shumë burokraci. Nëse praktikat do të lehtësoheshin dhe legjislacioni do të ndryshonte, situata në terren do të ishte shumë më ndryshe. Dhënia e lejeve për portet turistike është kompetencë e ekzekutivit, por sipas specialistëve të detarisë, nëse kompetenca për ngritjen e bankinave të vogla me shpenzime disa mijëra euro do t’i kalonte pushtetit lokal, Durrësi nuk do të kishte mbetur 25 vite pa port turistik, që nga tentativa e parë për ngritjen e tij në vitin 1994.

Rritet numri i jahteve që vizitojnë Durrësin

Vetëm përgjatë muajit qershor, portin e Durrësit e kanë përfshirë në guidat e tyre 107 jahte turistike nga vende të ndryshme të botës. Ndërkohë, nga janari deri në 20 korrik, në port kanë mbërritur 149 jahte. Gjatë vitit 2018, në portin e Durrësit kanë mbërritur 380 jahte dhe në vitin 2017, 294 të tillë. Megjithëse janë shifra në rritje, duken ende shumë pak krahasuar me portin e Sarandës, ku vetëm gjatë vitit 2018 janë ankoruar 1200 jahte, megjithëse kalata e portit atje është dy herë më e vogël sesa kalata nr.4 në Durrës. Në kohën kur ishte drejtor i APD-së, Artjan Qirici ka propozuar ngritjen e një mbikalimi që do t’i dërgonte turistët nga kalata portuale tek Torra Veneciane dhe muret antike të qytetit. Nëse kjo do të ishte realizuar, turistët do të viheshin menjëherë në kontakt me disa nga asetet më të rëndësishme të turizmit kulturor në Durrës, e nuk do të “shijonin” panoramën e vinçave e kontenierëve. 

“I bëj thirrje ministrit Blendi Klosi, që me investime shtetërore, të huaja apo në bashkëpunim me biznesin vendas të mendojë seriozisht dhe t’i japë zgjidhje urgjente dhe pa humbur kohë për të ndërtuar portin turistik në Durrës”,- thotë Qirici për Citizens Channel. Ndërtimi i këtij porti nuk është një luks, por një domosdoshmëri për qytetin bregdetar, për të mos humbur tashmë qindra jahte që kanë nisur të qëndrojnë në Durrës.

Odiseja e ndërtimit të portit turistik në Durrës

Tentativa e parë për ndërtimin e portit të jahteve nisi në vitin 1994, me atë që të gjithë durrsakët e njohin si Porti i Gjermanit. Investimi nisi nga një biznesmen gjerman, por projekti mbeti përgjysëm. Aty ka ngelur vetëm një mol pa asnjë lloj kushti, pranë të cilit ankorohen varkat e disa peshkatarëve, ndonjë motor uji, por edhe ndonjë skaf i vogël.

Në qershor 2009 është zhvilluar tenderi për portin e jahteve në Gjirin e Lalzit, pranë Kepit të Rodonit, të cilin e fitoi shoqëria “Ener-Alb Projects” , me vlerë investimi prej 9.6 milion eurosh. Projekti nuk nisi asnjëherë.

Në vitin 2011, kur kryebashkiaku Vangjush Dako kandidonte për mandatin e dytë, prezantoi projektin ambicioz “Vija e kaltër”, që shtrihej nga Shëtitorja “Taulantia” deri në Kallm. Parashikohej edhe ndërtimi i një porti turistik në këtë zonë. Projekti dështoi për mungesë fondesh.

Një tjetër port jahtesh është dhënë me koncension në vitin 2013 pranë Urës së Dajlanit në Durrës dhe subjekti i cili ka fituar tenderin për koncesionin të tipit “BOT” është “Adriatic Yachting Marina”.

Në vitin 2015, ministri i Transporteve, Edmond Haxhinasto, firmosi marrëveshjen koncesionare me kompaninë “Albania Bay Marina”, me vlerë 15 milionë dollarë, që parashikonte ndërtimin e portit të jahteve në shëtitoren “Taulantia”, pranë portit të peshkimit. Punimet do të fillonin në vitin 2016, por nuk nisën asnjëherë.

 

“Konçensionet e fundit”

Në 9 janar të këtij viti Këshilli i Ministrave propozoi një projektligjin “Për disa ndryshime dhe shtesa  në ligjin nr.125/2013 – Për konçensionet dhe partneritetin publik privat”.

Kjo iniciativë nënkupton heqjen e konçcensioneve si mënyrë veprimi, kryesisht për tenderat e rrugëve në formën e propozimit të pakërkuar.

“Nga data 1 korrik 2019 të lejohen propozimet e pakërkuara vetëm për realizimin e punimeve dhe/ose ofrimin e shërbimeve në porte, aeroporte, për prodhimin dhe shpërndarjen e energjisë elektrike, energjisë për ngrohje dhe shpërndarjen e gazit natyror” , thuhej në relacion.

Gjithashtu  parashikohet dhe ngritja e një organi të posaçëm që do të studiojë kontratat e dhëna në formën e partneritetit publik – privat i cili do të quhet Komiteti i Përzgjedhjes së Projekteve të Koncesionit/PPP, si dhe i jepet Ministrisë së Financave një rol më i madh në aspektin e monitorimit të kontratave.

Në axhendën e Kuvendit të Shqipërisë ky ligj është futur për t’u miratuar ditën e nesërme, por në të njëjtën ditë priten të miratohen dhe “konçensionet e fundit” me oferta të pakërkuara për disa nga rrugët më të diskutuara që po ndërtohen dhe po planifikohen të ndërtohen në Shqipëri.

“Koncensionet e fundit”:

  • Projektligji “Për miratimin e kontratës së koncesionit/PPP, ndërmjet Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë, si autoriteti kontraktor, shoqërisë “ANK”, sh.p.k., si koncesionari, dhe shoqërisë “Bardh konstruksion”, sh.p.k., si shoqëria koncesionare, për projektimin, ndërtimin dhe mirëmbajtjen e segmentit rrugor Milot – Balldren”.

Vlera e kësaj kontrate është 256 milion euro me tvsh. Kjo rrugë është quajtur “rruga prej floriri” sepse gjatësia e saj është vetëm 17 kilometra, që do të thotë rreth 15 milion euro për çdo kilometër.

  • Projektligji   “Për miratimin e kontratës së koncesionit/PPP, ndërmjet Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë, dhe “Gjikuria”, sh.p.k., si koncesionari, dhe shoqërisë koncesionare “Rruga Orikum – Llogara”, sh.p.k. për ndërtimin dhe mirëmbajtjen e rrugës “Porti jahteve – By-Pass Orikum – Dukat (Ura e Shën Elizës)”

Edhe kjo kontratë ka pasur diskutime të gjera në publik dhe në media pikërisht për vlerën e lartë që ka. Vlera e të cilës është 67.3 mln euro me një gjatësi prej 14.7 km.

Kritika nga të gjitha anët…

Dhënia e konçensioneve me vlera të larta për ndërtimin e rrugëve (kryesisht), nuk është kritikuar vetëm nga shoqëria civile dhe media. Edhe raporte shumë të rëndësishme si ai i Fondit Ndërkombëtar Monetar dhe ai i Departamentit të Shtetit e kanë kritikuar këtë praktikë të ndjekur gjerësisht nga qeveria shqiptare gjatë viteve të fundit.

“Ne e mirëpresim rolin në rritje që i është dhënë Ministrisë së Financave  si një monitorues, si një kujdestar, për të mbajtur gjithnjë në monitorim risqet që mund të mbajnë në vetëvete PPP. Gjithashtu ne këshillojmë nxitjen e një procesi me oferta  konkuruese, duke mos pranuar më propozime të pa kërkuara për PPP-të”, shprehej Jan Keejs Martijn shefi i misionit për Shqipërinë në një konferencë të përbashkët me Ministrinë e Financave gjatë vitit të kaluar.

Edhe gjatë këtij viti reagimi i FMN ka qenë kritik ndaj përdorimit të kontratave konçensionare.

“Në kahun e brendshëm, borxhi publik është i lartë, ndërsa niveli i ulët i kursimeve të brendshme dhe mungesa e investitorëve të mëdhenj institucionalë, e rrit varësinë ndaj burimeve të huaja të financimit. Rritja e varësisë nga PPP-të për projektet e infrastrukturës ka rezultuar në shtimin e detyrimeve potenciale”, deklaronte FMN lidhur me këtë çështje.

Edhe raportet e Departamentit të Shtetit (DASH) gjatë 2 viteve të fundit kanë pasur kritika për këtë praktikë. Në raportin e vitit 2019 DASH thekson:
“Përdorimi në rritje i kontratave të Partneritetit Publik Privat ka ngushtuar mundësitë për konkurrencë dhe përfshirjen e investitorëve të huaj në sektorin e infrastrukturës. Analizat e dobët kosto-fitim dhe mungesa e ekspertizës teknike në hartimin dhe monitorimin e kontratave PPP janë shqetësime të vazhdueshme .Shqipëria ka nënshkruar më shumë se 200 kontrata PPP deri në fund të vitit 2018”.

/f.s./

Dy lajme të këqija për ekonominë shqiptare nga Komisioni Evropian dhe Departamenti i Shtetit

Politikat që qeveria shqiptare ndjek në ekonomi kanë marrë velrësime negative në dy raportet e publikuara së fundmi nga Komisioni Evropian (KE) dhe Departamenti Amerikan i Shtetit (DASH).

Shqipëria u cilësua si “vendi më i korruptuar i Ballkanit” në raportin e DASH mbi klimën e biznesit ndërsa vlerësimi i KE ka ngritur një sërë shqetësimesh që përfshijnë borxhin publik, PPP-të, mbledhjen e taksave dhe cilësinë e edukimit.

Departamenti Amerikan i Shtetit: “Shqipëria mbetet një vend i vështirë për të bërë biznes”

DASH citon përkeqësimin e Shqipërisë në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit nga “Trancparency International”, duke shtuar se vendi ynë perceptohet si më i korruptuari në Ballkan.

“Investitorët e huaj përmendin korrupsionin, veçanërisht në sistemin gjyqësor, mungesën e transparencës në prokurimet publike dhe zbatimin e dobët të kontratave si probleme të vazhdueshme në Shqipëri”, thuhet në raportin e DASH.

  1. “Ligje që ndryshojnë papritur”

Investitorët raportojnë shqetësime të vazhdueshme mbi institucionet rregullatore. Ligjet dhe rregulloret janë të vështira për tu interpretuar ose jo konsistente dhe përdoren si mjet për të larguar investitorët e huaj me qëllim favorizimin e kompanive që kanë lidhje me politikën.

  1. Presione për “miqtë e politikës”:

Investitorët e mëdhenj raportojnë se janë nën presion për të marrë nënkontraktojë të lidhur me politikën dhe shprehin shqetësimin për mos zbatimin e Aktit të Praktikave Korruptive të Huaja gjatë funksionimit në Shqipëri. 3. Partneriteti Publik Privat (PPP):

  1. Rreziku PPP

Përdorimi në rritje i kontratave të Partneritetit Publik Privat ka ngushtuar mundësitë për konkurrencë dhe përfshirjen e investitorëve të huaj në sektorin e infrastrukturës. Analizat e dobët kosto-fitim dhe mungesa e ekspertizës teknike në hartimin dhe monitorimin e kontratave PPP janë shqetësime të vazhdueshme .Shqipëria ka nënshkruar më shumë se 200 kontrata PPP deri në fund të vitit 2018.

  1. E drejta e mohuar e pronës

Është vështirë marrja e titullit të qartë të pronësisë, ka individë që manipulojnë sistemin gjyqësor për të marrë tituj të paligjshëm të tokës. Kompensimi për tokën e konfiskuar nga regjimi i mëparshëm komunist gjithashtu është i vështirë.

  1. Dështimi i ligjit për investimet strategjike

Qeveria miratoi në vitin 2015 një ligj investimet strategjike, me qëllimin për të tërhequr investimet e huaja dhe nxitjen e investimit vendas. Qeveria gjithashtu miratoi legjislacionin që krijon fusha të zhvillimit ekonomik teknik (TEDA), si zona të tregtisë së lirë. Zhvillimi i TEDA-s së parë, në Spitallë të Durrësit, iu dha një konsorciumi të kompanive lokale në gusht 2017, por vetëm pasi tenderi dështoi tre herë. Zhvillimi i TEDA-s ende nuk ka filluar, pasi një nga ofertuesit e ka kundërshtuar vendimin në gjykatë.

Komisioni Europian: Rritet PPP, por bien paratë për arsimin dhe shëndetësinë

Komisioni Europian ka vlerësuar Programin e pestë të Reformave Ekonomike të Shqipërisë (ERP) për periudhën 2019-2021.Në analizën e tij, KE i kushton rëndësi nivelit të lartë të borxhit publik që ka Shqipëria, mungesa e konkurrueshmërisë, mungesa e zhvillimit të turizmit pavarësisht potencialit, papunësia dhe mosveprimi i të rinjve.

Në analizën e tij, KE i kushton rëndësi shtatë sfidave kryesore me të cilat përballet ekonomia shqiptare:

  1. Borxhi publik është ende i lartë dhe nevojat e mëdha financiare po rëndojnë në qëndrueshmërinë e borxhit; mbledhja e taksave është gjithashtu nën potencial. Reduktimi i planifikuar i borxhit varet fort nga rritja e lartë ekonomike deri në fund të periudhës së programit. Avancimi i konsolidimit fiskal mund të lehtësojë rrezikun e mos arritjes së objektivit të reduktimit të borxhit në rast të rritjes më të ulët në vitet në vijim. Rregulla më të forta fiskale mbi kohën, zbatimin, masat korrektuese dhe monitorimin nga një institucion fiskal i pavarur mund të ndihmojnë në arritjen e objektivit afatmesëm të borxhit. Niveli i lartë i punës së padeklaruar dhe evazioni fiskal siguron hapësirë të mjaftueshme për rritjen e të ardhurave tatimore pa rritur normat e taksave. Borxhet e paregjistruara dhe detyrimet e kushtëzuara minojnë kredibilitetin e pozicionit të borxhit publik.
  2. ERP-ja supozon rritje të investimeve, por nuk adreson kushtet e nevojshme për rritjen e investimeve private ose për përmirësimin e efektit të eficiencës dhe rritjes së investimeve publike. Investimet private në Shqipëri pengohen nga mungesa e fuqisë punëtore të kualifikuar dhe cilësia e ulët e shërbimeve publike të arritshme për sipërmarrësit. Sipërmarrësve u mungojnë edhe njohuritë produktive dhe sipërmarrëse, shkrim-leximi financiar dhe qasja në financa. Investimi i Shqipërisë në arsim dhe shëndetësi ka qenë nën mesataren rajonale dhe ERP-ja ka në plan të ulët në pjesën e shpërndarjes së buxhetit në arsim dhe shëndetësi. Rritjet e planifikuara për investime publike duhet gjithashtu të përdoren për financimin e arsimit, shëndetësisë dhe kërkimit, dhe ky investim duhet të jetë më efikas dhe më efektiv.
  3. Konkurrenca e Shqipërisë vazhdon të pengohet nga mungesa e efikasitetit në sektorin e energjisë, duke përfshirë sigurimin e pamjaftueshëm të furnizimit. Varësia nga hidrocentralet për prodhimin e energjisë elektrike (98%) e bën ekonominë të prekshme ndaj ndryshimeve klimatike dhe kushteve hidrologjike. Përveç kësaj, Shqipëria është një importues neto i energjisë elektrike që kontribuon në mungesën e konsiderueshme të pabarazisë tregtare. Investimet në efikasitetin e energjisë mund të kontribuojnë në uljen e këtyre dobësive. Shqipëria ka miratuar legjislacionin mbi liberalizimin dhe ndarjen e tregjeve të gazit dhe energjisë elektrike në përputhje me paketën e tretë të energjisë të BE, por ende nuk është zbatuar plotësisht.
  4. Sektori i turizmit në Shqipëri ka një potencial të madh, por është i pazhvilluar. Është zhvilluar një strategji gjithëpërfshirëse e turizmit, por ka vonesa të konsiderueshme në adoptimin e saj, gjë që rrezikon zhvillimin e qëndrueshëm të këtij sektori, pavarësisht potencialit të saj të rëndësishëm për të kontribuar në zhvillimin ekonomik dhe për të ofruar rritje konkurruese të eksporteve. Ekziston nevoja për të zhvilluar programet relevante të Arsimit dhe Formimit Profesional, në fushën e turizmit.
  5. Papunësia dhe mosveprimi i lartë i të rinjve, punësimi i ulët i femrave, përqindja e lartë e punësimit joformal dhe të pambrojtur, shërbimet e pamjaftueshme të kujdesit social dhe cilësia e ulët e arsimit janë pengesat kryesore. Politikat aktive të tregut të punës duhet të orientojnë më mirë punëkërkuesit e prekshëm, të ofrojnë më shumë mësim dhe të jenë më të përshtatshëm për nevojat e tregut të punës. Ndihmat e asistencës sociale nuk janë të mjaftueshme për të hequr të varfrit mbi vijën e varfërisë ekstreme. Shërbimet e kujdesit social për përfshirjen e personave në nevojë janë të pamjaftueshme dhe shumë njësi të qeverisjes vendore nuk kanë kapacitete dhe burime për të planifikuar dhe ofruar ato. Rezultatet arsimore janë të dobëta në të gjitha nivelet dhe reforma e Arsimit dhe Formimit Profesional, AFP-së është vonuar. Arsimi i hershëm i fëmijës shoqërohet nga investime shumë të ulëta dhe nivel regjisrimi të ulët për fëmijët nga familjet e pambrojtura. Pjesëmarrja në arsimin e të rriturve është veçanërisht e ulët.
  6. Udhëzimet e politikave të përcaktuara në konkluzionet e Dialogut Ekonomik dhe Financiar të Majit 2018 janë zbatuar pjesërisht. Progresi ishte i pjesshëm në reduktimin e borxhit publik nëpërmjet masave të konsolidimit fiskal. Numri i tatimpaguesve u rrit, por në të njëjtën kohë u prezantuan një numër përjashtimesh nga taksat. Tatimi në pronë me vlerë të bazuar nuk është zbatuar plotësisht. ERP-ja raportoi për detyrimet e pagesave në të ardhmen për PPP-të, por jo për vlerësimin e rrezikut fiskal. Ka pasur një përparim ligjor në ndarjen e tregjeve të energjisë elektrike dhe gazit por Shkëmbimi i Energjisë Elektrike nuk është themeluar. Janë bërë disa përparime në zgjerimin e përzierjes energjetike, por jo në promovimin e eficiencës së energjisë. Ka pasur njëfarë progresi në regjistrimin e pronës, ndërkohë që nuk është bërë progres në ngritjen e kadastrës dhe konsolidimit të tokës. Burimet njerëzore në Drejtorinë e Punësimit dhe Politikat e Zhvillimit të Aftësive mbeten të kufizuara. Më shumë mbështetje aktivizimi iu ofrua (ish) përfituesve të ndihmës ekonomike, por mbulimi i tyre është ende i ulët. Inspektorati Shtetëror i Punës përmirësoi zbulimin e punës së padeklaruar, por kapacitetet e saj nuk u rritën. Reforma kurrikulare në arsimin bazë është pothuajse e përfunduar, por mësuesit kanë nevojë për mbështetje të mëtejshme.
  7. ERP përcakton planet e reformës që janë pjesërisht në përputhje me prioritetet e identifikuara nga Komisioni. Korniza makro-fiskale e programit është pak optimiste. Raporti i borxhit të arritur dhe angazhimi i ri konfirmuar për uljen e borxhit publik janë në linjë me rekomandimin e Komisionit në vitet e mëparshme, por qasja për arritjen e objektivave fiskale mund të jetë më strategjike. Diagnostikimi i pengesave strukturore përqendrohet në qasjen në financa, pronësinë e tokës bujqësore, rregullimin e biznesit dhe lehtësimin e tregtisë. Megjithatë, ajo nuk mbulon çështje si diversifikimi i bazës së prodhimit, të drejtat pronësore, mbështetjen e sipërmarrjes dhe zbatimin e kontratave. Masa në reformën kurrikulare para universitare nuk adreson nevojën për mbështetje të vazhdueshme për mësuesit. Reforma e VET dhe modernizimi i shërbimeve publike të punësimit i përgjigjen sfidave, por ritmi i tyre duhet të jetë i qëndrueshëm. Masa për mbrojtjen sociale nuk adreson kapacitetin e ulët dhe burimet e njësive të qeverisjes vendore. Tre masa të reja në fushën e arsimit nuk janë zhvilluar mjaftueshëm dhe duket se adresojnë çështje strukturore vetëm pjesërisht.

*Citizens Channel /l.k./ /e.k/