“Ish-minatorët” e sindikatës: “Diçka po lulëzon në Bulqizë, nuk po shuhet”

Muaji nëntor i vitit 2019 u pasua me ngjarje të njëpasnjëshme për minatorët e Bulqizës. Sheshi i kësaj qyteze priti shpalljen e një sindikate të re, Sindikata e Minatorëve të Bashkuar të Bulqizës (SMBB), me në krye Elton Debreshin.

Nuk kaluan shumë ditë  dhe ai u pushua nga kompania AlbChrome, që administron minierën. I njëjti fat ishte përcaktuar edhe për Beqir Duriçin, Ali Gjetën dhe Behar Gjimin, të tre punonjës prej vitesh në ato galeri, të angazhuar sindikalisht. Që pas atij muaji, jeta e tyre ka marrë një tjetër trajtë.  

Atje, përditshmëria është e lidhur ngushtë me minierën dhe profesionin e minatorit. Për Debreshin, Duriçin, Gjetën dhe Gjimin, barra ekonomike është bërë dyfish e rëndë sepse ka pak alternativa të tjera punësimi. Megjithatë, këto vështirësi nuk i kane heshtur apo thyer anëtarët më të zëshëm të sindikatës.

Ata ecin drejt rrugëtimit që nisën disa muaj më parë, duke përdorur mjetet ligjore dhe ruajnë kontaktet e vazhdueshme me të punësuarit në këtë sektor.

Sindikalistët nuk kanë hequr dorë nga kërkesat fillestare: rritje page; ulje të normës; njohje të vështirësisë dhe vjetërsisë si dhe kërkojnë rikthimin e tyre  në punë. Këto i konfirmojnë teksa nisemi kah minierës së kromit në AlbChrome, aty ku hyrja nuk është e lejuar për asnjërin prej minatorëve.  

Kostoja ekonomike, një barrë që rëndon veçanërisht mbi fëmijët e minatorëve

Shtëpia e Beharit ndodhet disa minuta larg qendrës së Bulqizës. Atje na pret bashkëshortja e tij, një zonjë e qeshur dhe e dashur. Në oborrin e kopshtit të tij mund të shikosh gjurmët e një jete të zakonshme fshati. Bujqësia mbetet ndër pak burime ku minatorët mund të mbështeten, edhe pse ajo nuk mbulon as nevojat minimale të familjes.  

Behar Gjimi rrëfen sa papunësia sa vjen dhe e ngarkon më tepër. Ai është prind i dy fëmijëve, të cilët tashmë janë të detyruar të punojnë sepse vetë nuk e ka të mundur t’u dërgojë të ardhura. 

Po ia dalim me vështirësi, për shembull dy djemtë që i kam në shkollë, ata kanë filluar punë për arsye të pushimit tim dhe s’kemi të ardhura siç i kam pas më parë. Më ka rënduar shumë, se nuk kam asnjë lloj të ardhure, gruaja është shtëpiake, i vetmi burim… kam pas punuar vetëm unë“, shpjegon Gjimi për Citizens Channel.

Behar Gjimi, pjesë e Sindikatës së Minatorëve të Bashkuar të Bulqizës

Mungesa e një page fikse dhe e përmuajshme ka pezmatuar edhe Duriçin, Gjetën e Debreshin, të tre kryefamiljarë. Para se ata të pushoheshin nga puna ishin burimi kryesor i të ardhurave

Gjatë gjithë kësaj periudhe, minatorët janë mbështetur në ndihmën e të afërmve dhe familjarëve të tyre. 

Familjarët kanë thënë… nuk e menduam që do shkonte kështu, faktikisht, se në prill mua më ndërruan pozicionin e punës, nga minator më kaluan vagonist. Nga prilli deri në dhjetor, kur jam pushuar nga puna, është ndërruar pesë herë pozicioni i punës. Familjarët kanë reaguar në mbrojtje, mbështetje time“.

Elton Debreshi është më i riu ndër ta. Ai shpjegon se kur minatorët e zgjodhën kryetar të sindikatës, është emocionuar dhe lajmin e mirë ia ka përcjellë fill babait të tij. Dikur minator, babai i Eltonit e ka porositur dhe këshilluar që t’i përfaqësojë denjësisht punëtorët dhe mos ta turpërojë atë para minatorëve. 

Elton Debreshi, kryetar i Sindikatës së Minatorëve të Bashkuar të Bulqizës

Vetë ata propozuan mua si kryetar si kësaj sindikate. Në momentin që unë e mora këtë barrë përsipër, u emocionova dhe s’dija ça të thoja ndaj punëtorëve dhe heshta në moment“, kujton ai. 

Prind i katër fëmijëve, ai përballet çdo ditë me nevojat dhe dëshirat e tyre, të cilat nuk mundet t’ua plotësojë.

“Rasti konkret ishte para ca ditësh që isha në Tiranë, isha në protestë dhe kisha marrë ato rrobat që kisha marrë me vete në Tiranë. Kalamajtë shkuan me shpejtësinë më të madhe, e çanë atë qesen dhe nga qesja nxorën thjeshtë kasketën dhe xhaketën që kisha me vete. Pavarësisht se ata s’e kuptojnë situatën, si jam unë, por është tepër e vështirë të jetë babai i tyre pa punë“, shprehet Elton Debreshi, i cili sapo është bërë baba i fëmijës së katërt.

Bashkëshortja e Beqir Duriçit e ka pasion gatimin dhe shpesh merr porosi nga banorët e zonës përreth kundrejt pagesës. Bashkë me pensionin e babait, ai mundohet të mbyllë nevojat e familjes. Produktet që merr nga kafshët shtëpiake, janë vetëm për konsum individual, sqaron ai. 

Për Duriçin nuk është e lehtë të përballet me kërkesat e vazhdueshme të fëmijëve. 

Atij të voglit mundohem t’ia shpjegoj disi, në mënyra të ndryshme, që do rregullohet çdo gjë, me kalimin e kohës do na jepet mundësia, do punojmë prapë, nuk është mbyll çdo gjë. Normal se një familje do përditë, nuk është se do një herë në dy muaj ose tre muaj. Na ka shkatërru… totalisht“, ndan me Citizens Channel një tjetër rast Duriçi, babai i tre fëmijëve.

Beqir Duriçi, pjesë e Sindikatës së Minatorëve të Bashkuar të Bulqizës

Të ardhurat e vetme për Ali Gjetën, i cili jeton në shtëpi me qira, vijnë nga pensioni i babait, të cilit ia ka trashëguar profesionin.  Ai rrëfen se do donte që kushtet e fëmijëve të tij mos të kishin hendek me ato të bashkëmoshatarëve.

Edhe më para nuk ua kemi pas plotësuar [kushtet] neve po tani është edhe më keq sepse unë jam pa rrogë, veç me pensionin e plakut, vështirësi kam pas, se edhe ata duan që të jenë si shokët e tjerë“. 

“Sindikata e minatorëve, shpresë për Bulqizën”

[Familjarët] po bëjnë gjithçka që unë mos të bie, mos ta ul kokën para minatorëve. Kur i takoj minatorët u buzëqesh, dhe ndjehem, pavarësisht se jam i papunë, ndjehem sikur jam në punë, po punoj akoma me shokët“, shprehet Elton Debreshi për Citizens Channel. 

Ne jemi bërë më të fortë, në kuptimin që unë para minatorëve, siç e thashë edhe më parë dal kryelartë, sepse e shoh që diçka apo lulëzon në Bulqizë, nuk po shuhet. Kjo është sindikata e shpresës, nuk është sindikata e vdekjes“, tregon më tej Debreshi, i bindur se kauza e ngritur nga vetë minatorët do të sjellë ndryshimin e pritur, jo vetëm në Bulqizë, por në gjithë Shqipërinë.

Sindikata i ka punët aq mirë sepse ne kemi mbështetje nga sindikatat evropiane dhe botërore dhe kjo është një shpresë, një lajm i mirë për sindikatën tonë që shumë shpejt do triumfojë këtu në Bulqizë, sepse minatorët e duan këtë sindikatë. I kam shpresat se kjo sindikatë do triumfojë ndaj gjithë sindikatave në Bulqizë dhe do hapë shpresën jo vetëm në Bulqizë, por në gjithë Shqipërinë. Besoj se do ndjekin shembullin tonë gjithë punonjësit e Shqipërisë“. 

Edhe Beqir Duriçi është mjaft pozitiv lidhur me të ardhmen e Sindikatës së Minatorëve të Bashkuar të Bulqizës.

Pakënaqësia është e përbashkët, edhe vështirësitë edhe kushtet janë prapë të përbashkëta, nuk është diçka personale. Them se do jetë diçka e arritshme me mjaft rezultat të mirë“, artikulon ai.

Ali Gjeta shpjegon se kjo sindikatë u soll në jetë si rrjedhojë e pakënaqësive dhe nevojës për përmirësim të kushteve në vendin e punës.

Ali Gjeta, pjesë e Sindikatës së Minatorëve të Bashkuar të Bulqizës

Jo, nuk kam qenë i mërzitur fare, se unë  e kam pas me shumë dëshirë që të bënim gjithçka për minatorët dhe për veten tonë. Unë mendoj se do të jetë edhe më e mirë, e ardhmja. Për më mirë iu futëm ne, se për më keq s’kishim lëviz asnjë gjë edhe do rrinim ashtu siç ishim“, sqaron Gjeta. 

Në këtë qytet, ndryshimi është më i prekshëm se kurrë, pohojnë minatorët. Behar Gjimi tregon se kompania AlbChrome ka premtuar rritje rroge ndaj punëtorëve dhe këtë meritë ai ia vesh aktivitetit të Sindikatës së Minatorëve të Bashkuar të Bulqizës.

Ai, administratori përgjithshëm, nuk ka pas rehati qëkur kemi nis ne këtë. Ai më shumë rri në Bulqizë sesa në Tiranë tani dhe ka shkuar, kontakton edhe punëtorët nëpër fronte. Ka premtuar që do u ngrejë edhe rrogat gjatë muajit mars dhe kjo mendoj, është meritë e jona. Sepse ne e nisëm këtë luftë ndaj kompanisë“, përfundon ai.

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj

 

Të frikësuar dhe të pashpresë, 11 familje rome mbeten në errësirë pas aksionit të OSHEE

Ne ishim gjithë, gati për t’u shtrirë. Ishte ora dhjetë , erdhën këtu,  nja 10 makina OSSHE-së edhe nja tre, katër makina të policisë, edhe u futën brenda shtëpisë si barbarë kshu, ububu bababap menjëherë. Dhjetë të natës nuk lejohet njëherë të vish në shpi të shqetësosh tjetrin, se kemi kalamaj të vegjël…”, rrëfen i shqetësuar Maliq Avdillari për Citizens Channel.

Shtëpia e tij ka vetëm dy dhoma, të cilat strehojnë 7 anëtarë dhe janë të ndërtuara nga materiale teneqeje dhe plastike.

Mbrëmjen e së mërkurës teksa po pëgatiteshin për të fjetur, ashtu si familja e Maliqit edhe 11 familje të tjera të komunitetit rom në lagjen Yzberisht të Tiranës u përballën me hyrjen e beftë të punonjësve të OSHEE-së. Ata tregojnë se në morinë e makinave të shumta, policisë së shtetit që i shoqëronte dhe thirrjeve të zhurmshme gjatë hyrjes në banesat e komunitetit rom, punonjësit ndërprenë energjinë elektrike.

Banorët tregojnë se nuk ishin paralajmëruar më herët, prandaj edhe ora e zgjedhur për të kryer këtë aksion shkaktoi frikë dhe shqetësim për ta dhe për fëmijët e tyre.

Artan Dushku

“Na erdhën në mes të natës, ne ishim në gjumë, me kalamaj të vegjël, na tromaksën, mua jo , më shumë kalamajt. Na prevën dritat. Neve jemi gjithë ok që e vjedhim, nuk jena kundër që e vjedhim, po të paktën të vijnë të na shikojnë, ku jetojmë, ca mbledhim. S’jena kundra, t’vijnë të shikojnë”, – rrëfen njësoj edhe Artan Dushku, baba i 3 fëmijëve të mitur.

Për Artanin, energjia elektrike siguronte dritën e një dhome të vetme që ai ka, ku jeton me gruan dhe 3 fëmijët e tij.

Komuniteti rom në këtë zonë të Tiranës jeton kryesisht në vendbanime të njohura si baraka, të ndërtuara prej kartoni, plastmasi apo materiale prej llamarinash.

Për këto kategori objektesh , në legjislacionin shqiptar nuk ekziston statusi ligjor që i njeh si vendbanime, duke i përjashtuar nga e drejta për të lidhur kontrata të energjisë elektrike dhe ujit. 

Banorët janë të ndërgjegjshëm që nuk kanë paguar për energjinë elektrike që kanë përdorur deri më tani. Megjithatë, ata nuk ngurrojnë të bëjnë të qartë faktin se kanë kërkuar procedurë të rregullt për marrjen e energjisë, siç është vendosja e një sahati.

“Në qoftë se vejnë sahatin, ne jena të detyrum ta paguajmë, do e paguajmë o vlla si gjithë të tjerët. Unë jam i detyrum të paguaj se kam fëmijë, duan të ngrohen, të lahen“-rrëfen Artani.

Por përgjigja nga institucionet nuk ka qenë favorizuese pasi nuk kanë pranuar të vendosin sahat në barake.

Maliq Avdillari

“Po ne s’kena bo gjo, dritat ndoshta i kena marrë se ne i kena shku me na vu sahatin , thotë jo, në barake nuk vemë sahat thotë. Edhe tani atë ofertën të tjerët e bëjnë me 150 mijë lek , me 160 mijë lek, ne na e japin 250 e ca mijë lekë “-tregon Maliq  Avdillari për Citizens Channel.

Sanie Shaqiri, grua e ve, e cila kujdeset për nipërit e mbesat, të cilët mamaja e tyre i ka braktisur, tregon për Citizens Channel tmerrin që ata përjetuan. 

” Atë natë që erdhën ata, ngelëm në errësirë , u tmerruan kalamajtë u tmerruan se kishin frikë të dilshin jashtë. Edhe ne s’jemi kundërshtim për as edhe një gjë, por të paktën mos na vijshin kshu, tamam si ato , si thot, ato që frikësojnë kalamajt. Vini dhe ato si njerëz, t’na i presin dritat, edhe neve nuk jemi kundërshtim, do vejmë sahatet, si pagojnë të gjithë do pagojmë edhe neve, nuk jemi kundërshtim me shtetin. Sepse edhe ai ka të drejtat e veta, por edhe neve ta paktën mos na tmerrojnë kshu“.

Sanie Shaqiri

Interesimi i saj për të vendosur sahatin ka qenë i vazhdueshëm, edhe pse nuk ka qenë i njëjtë nga pala tjetër.

Unë kur kanë ardhur të të gjithë për të vënë sahatet, edhe unë prita që t’më vejnë sahat po s’ka ardh as edhe nji të interesohet te unë. Unë jam interesu po ato s’kanë ardh as edhe nji.”

Madje, ajo është interesuar edhe për koston që i shkon vendosja e një sahati për matjen e shpenzimit të dritave, kosto e cila është mjaft e “kripur” për jetën që ajo bën.

Edhe dje vajta te KESH-i, ja ku e kam edhe letrën, po jo kaq lekë. 218 e ca është kontrata, 40 mijë lek ai tekniku. Ja, ku ti gjej unë , unë me bidona me kanaçe po jetoj, ja shikojini bidonat ku i kam. Pa asistencë, pa asnjë lloj ndihme“.

Për Meritën, mungesa e dritës është një problem edhe më i prekshëm, pasi ajo vuan nga kufizimi i pjesshëm i shikimit. Grua e ve dhe nënë e tetë fëmijëve, ajo rrëfen se ka ardhur nga Kukësi, vetëm për shkollimin e fëmijëve të saj.

Merita Shaqiri

” Kam ardh për shkollën e vajzës e kam vajzën në klasë të tretë. Kam ardh nga Kuksi ktu, vet për një shkollë, edhe t’na boj në k’të situatë që janë duke na bo,mos na vijnë me na kërku se do t’shkoj , do varem me t’gjith 8 kalamajt do varem edhe t’boj ca tdoj shteti pastaj. Po një dritë t’paktën edhe atë do t’na e heqin”.

Mungesa e strehimit dhe energjisë elektrike,shkelje e të drejtave të njeriut 

Sipas Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut dhe Komitetit të Kombeve të Bashkuara për të Drejtat Ekonomike Sociale dhe Kulturore, e drejta për strehim duhet t’u garantohet të gjithë personave pavarësisht të ardhurave të tyre. Kjo nënkupton se jo vetëm qiraja, por edhe kosto të tjera që lidhen me strehimin si energjia dhe uji, duhen përcaktuar si të tilla.

Gentjan Serjani, jurist dhe aktivist për të drejtat e komunitetit rom dhe egjiptian shprehet për Citizens Channel se ndërprerja e energjisë elektrike në periudhë dimri për familjet rome dhe egjiptiane është një shkelje e të drejtave të njeriut.

Gentjan Serjani

Referuar Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut nuk mundet që ti ndërpresësh energjinë elektrike një familjeje në situatë dimri, por edhe aq më shumë edhe natën, në një aksion që pothuaj thua sikur po bëhej arrestimi i disa kriminelëve. Kur ato nuk ishin asgjë në mënyrë të vullnetshme, të paligjshme, sepse ato kanë shprehur vullnetin për të pasur energji elektrike në mënyrë të rregullt, në bazë të një kontrate, pavarësisht se nga ana e OSHEE-së nuk është zbatuar”. 

Sipas tij institucioni i OSHEE-së duhet ti kishte lajmëruar paraprakisht. 

“Aq më shumë kur ti ke mundësinë që të shkosh edhe ta lajmërosh  paraprakisht atë familje , ti bësh thirrje paraprake që të jesh nga informal në formal, ti ofrosh mundësinë për ta furnizuar me energji elektrike, me pas të marrësh këtë lloj veprimi të cilën OSHEE-ja në bashkëpunim me policinë e shtetit e morën në një mënyrë jo normale dhe jo sipas disa të drejtave që mbrohen nga Konventa e të Drejtave të Njeriut”.

Serjani shpjegon se për aq kohë sa institucionet shqiptare nuk mundësojnë banesa të njohura sipas ligjit shqiptar, baraket duhet ta gëzojnë këtë status përderisa aty jetojnë familje të tëra.

Po ti referohemi ligjit për legalizim është e vërtetë që barakat nuk i trajton ligji si banesa dhe nuk mund të jenë në proces legalizimi. Por nga ana tjetër ne e kemi fakt, që disa familje të komunitetit rom dhe egjiptian jetojnë në ato banesa dhe për to ajo është banesë. Qoftë barakë por qoftë edhe në mënyra të tjera të ndryshme të ndërthurura që mund të jenë banesa nga këto të lëvizshme, të cilat janë mjete, furgona të dala jashtë funksionit të cilat ato i kanë kthyer në banesat e tyre.”

Mungesa e energjisë elektrike sipas Serjanit është edhe një pengesë për arsimimin dhe integrimin e fëmijëve romë dhe egjiptianë. 

Në momentin që nuk do ti japim furnizimin me energji elektrike do të thotë që ne prapë do ti lemë ato persona, ato familje, ato fëmijë që të kthehen në një lloj jetese pre-historike. Aq më tepër kur bëhet fjalë për fmijë , për të cilët ne kemi strategjira të ndryshme për ti integruar dhe arsimuar. Si mundet të kërkojmë arsim kur ata nuk mund të marrin dot furnizimin me energji elektrike. Kur ato nuk mund të mësojnë dot se s’kanë energji elektrike ne shtëpi “.

*Citizens Channel |  Erisa Kryeziu 

 

 

 

Konsumatorët të pambrojtur kundrejt shtrenjtimit të çmimit të drurëve të zjarrit në Librazhd

Autor: Arlis Alikaj

Librazhdi është një qytet i vogël në Shqipërinë e mesme ku zakonisht dimri është i ashpër dhe bën shumë ftohtë. I rrethuar nga malet dhe me klimën që zbutet nga lumi Shkumbin. Për shumë prej familjeve të zonës, që janë tipikisht të mëdha në numër, drutë e zjarrit janë e vetmja mënyrë ngrohje për të përballuar temperaturat e ulëta.

Por ngrohja vjen me një kosto që shpesh është e vështirë të përballohet. Banorët ngrenë shqetësimin se e kanë të pamundur të blejnë drutë, pasi çmimet janë rritur.  

Një metër kub dru kushton deri në 45 mijë lekë, gati një mijë lekë më shumë se një vit më parë. Teksa kërkesa është e madhe, në përfundim të sezonit çmimi drurëve shkon edhe në 50 mijë lekë akoma dhe më shumë për ato të thata. Nga shqetësimet e pothuajse çdo konsumatori që takon në rrugë duket që ky treg është i parregulluar.

 

Stufa bosh në shtëpinë e Vaibe Bylykbashit

Vaibe Bylykbashi- është një shtëpiake e papunë 57 vjeçe e cila trajtohet me ndihmë ekonomike prej 12 mijë lekë të vjetra në muaj. Ajo thotë që këtë vit nuk i ka blerë drutë. 45 mijë lekë të vjetra metri/kub plus transporti kjo shumë shkon deri në 60 mijë lekë. Plus ngjitja deri në katin e pestë. Të ngrohësh me dru është kthyer në një luks. Megjithëse ajo si amvisë ngrohjen me dru e ka të nevojshme pasi gatuan dhe kursen para. Vaibeja tregon se vuan nga astma bronkiale dhe ngrohja natyrale me dru zjarri është e nevojshme për shëndetin e saj sipas mjekut.

 

Po ashtu edhe Kastrioti (foto në të majtë) invalid nga qyteti Librazhdit, tregon se është futur në borxh për të blerë drutë e zjarrit. “Pa dru nuk rrihet e nuk i dilet mbanë dimrit të gjatë”, shprehet ai.

Duket se  të ardhurat për kategorinë e të papunëve, pensionistëve apo dhe personave që trajtohen me ndihmë ekonomike janë të pamjaftueshme për të përballuar blerjen. Ata ndihen të suprimuar nga çmimi që ndryshon vit për vit.

Banorët që ndodhen në këto vështirësi kërkojnë nga bashkia që lënda drusore e sekuestruar dhe që shpesh përfundon e kalbur në pyje të shpërndahet për ta me gjysme çmimi. Nënkryetari i Bashkisë Librazhd, Andri Çota në një interviste të dhënë pak kohë më parë për Ora News: tha se kjo është e pamundur për shkak të procedurave që kërkojnë shumë kohë:

Anri Cota, nënkryetar i Bashkisë Librazhd Foto: Facebook

“Kemi goxha material drusor që është sekuestruar, por nuk e përdorim. Një mënyrë do ishte shpërndarja e familjeve që janë në nevojë”.

Ulja drastike e temperaturave dhe afrimi i stinës së dimrit duket se përbën shqetësim në rritjen e çmimit të drurëve pothuajse në mbarë vendin. Kjo situatë e gjen konsumatorin shqiptar të pambrojtur.

Nga bisedat me qytetarët vihet re i njëjti shqetësim. Disa gra në qytetin e Librazhdit tregojnë se çdo ditë iu duhet të përballen me çmime në rritje.

Donika, Xhevja, Vaçja dhe Majlinda, gra konsumatore në Librazhd

Gjithçka është shumë konfuze, Librazhdi është bërë harta-harta me çmime të ndryshme dhe të shtrenjta… Ndonjëherë shitësi mendohet dhe thotë hajde nesër se kush e di çfarë mendje do e gjejë. Kush i kontrollon këta dhe a ka një rregullator që rregullon tregun? Drutë përveçse për ngrohje i përdorja dhe për gatim, por tani duket se kjo lloj ngrohje nuk është më për ne.. të varfrit’’, u shpreh një prej të intervistuarave.

Periudha e dimrit ka hyrë dhe parashikimet tregojnë se vendin e pret edhe një tjetër valë e të ftohtit, e cila druhet se do të sjellë  probleme ekzistenciale për qytetarët e Shqipërisë. Pikërisht në kohën kur ata kanë më shumë nevojë, mundësitë për ngrohje bëhen më të vështira.

Në zonat e thella, temperaturat janë ulur ndjeshëm. Banorët janë të shqetësuar për sasinë e paktë të druve të zjarrit dhe për çmimin e lartë të tyre.

Edhe shitësit të pakënaqur

“Këto dru nuk po ecin edhe shumë.  Që nga mëngjesi i djeshëm vetëm dy kamion kam shitur gjithsej’’ shprehet një shitës i cili preferon të mbetet anonim. Ndonëse bora ka mbuluar çatitë e shtëpive e ka bllokuar rrugët, qytetarët sot janë interesuar shumë pak për blerjen e tyre. As shitësit nuk janë shumë të kënaqur më këtë shitje. Një shitës në Librazhd, thotë se për dallim nga vitet tjera, këtë vit nuk kanë pasur kënaqshëm shitje. Më tej ai konfirmon se qytetarët nuk kanë para për të blerë drutë e stinës dhe kërkojnë të parapaguajnë ose lenë kapar në masën e çmimit të vjetër. Pjesa tjetër borxh.

Prej shumë vitesh kjo ka qenë alternativa e parë e ngrohjes në këtë qytet. Qytetarë të shumtë shprehen se ngrohja me dru është  shumë ekonomike. Gjithashtu nga interesimi jonë nëpër dyqane industriale, numri sobave me dru të shituara pëson rritje nga viti në vit. Megjithëse Librazhdi ka shumë burime dhe ekonomi pyjore për të cilat furnizojnë me dru qytetin por jo vetëm, tregu mbetet informal dhe banorët gjenden sot përballë faktit të çmimeve të larta dhe që vendosen sipas preferencave të shitësve pa marr parasysh nivelin e jetesës së zonës.

*Ky artikull është realizuar në kuadër të projektit"Siguria e konsumatorit në lidhje me produktet joushqimore" zbatuar nga Qendra "Konsumatori shqiptar"

Nën zgjedhën e patriarkatit; vajzat dhe gratë shqiptare privohen nga liria

“Zonja, sot e tre-katër vite rri në kasolle, pa drita, pa ujë, ngjitur me shtëpinë e ish-bashkëshortit. Ajo mban një dhomë, nuk e lëshon, nuk ka shanse ta lëshojë, nuk do ta lëshojë, pavarësisht se ne i themi ‘të lutem, duhet të ikësh nga aty, nuk është vend i mirë’. Në momentin që ne e bindim, ajo kthen përgjigje: ‘Po pastaj, ku do shkoj unë? Nuk më jep mua shteti një shtëpi përgjithmonë. Edhe bonusin e qirasë, për gjashtë muaj ma jep. Ku do shkoj unë? Fëmija më mbaron mësim në orën  11.30, ku do shkoj unë?’”

Pasazhi i mësipërm, i përcjellë nga Rezarta Agolli, juriste pranë “Shoqatës së Gruas me Probleme Sociale”, është vetëm një sekuencë e problematikave me të cilat përballet Flora*, banuese e Durrësit dhe viktimë e dhunës në familje. Ajo është vazhdimisht e kërcënuar fizikisht, pasi jeton ngjitur me shtëpinë e dhunuesit të saj. Pamundësia për të gjetur alternativa të tjera jetese, gërshetuar me mungesa të politikave strehuese, e kanë lënë atë, sot e kësaj dite, të bashkëjetojë çdo dite më frikën dhe dhunën.

Nëse i referohemi ligjit nr 22/2018 “Për strehimin social”, viktimat e dhunës në familje gëzojnë të drejtën të përfitojnë nga programet e strehimit, që përfshijnë marrjen e kredisë së butë, bonus qiraje apo banesë sociale. Por ato duhet të përmbushin kriteret e pikëzimit të vendosura nga njesia vendore dhe të konkurrojnë me aplikantë të tjerë.

Në realitet, Agolli sqaron për Citizens Channel se në Durrës, gratë viktima të dhunës në familje, nuk arrijnë t’i gëzojnë këto programe pikërisht sepse një ndër kushtet për të fituar nga këto shërbime është pasja e një pune dhe një page të paktën minimale, gjë të cilat viktimat e dhunës jo gjithmonë arrijnë ta kenë. Kësisoj, shpesh këto programe strehimi përvetësohen nga vetë punëtorët e Bashkisë.

Bashkia ka shumë procedura burokratike që ato të marrin një banesë me qira, banesë sociale apo bonusin e qirasë. Ne kemi statistika që asnjë nga gratë që kemi menaxhuar ne nuk kanë arritur të marrin një bonus qiraje. Në fakt, kur shohim listat, ne shohim se më shumë [fitues] janë punonjës të shtetit sesa gratë e dhunuara”, tregon më tej Agolli, ndërkohë që informon se sipas INSTAT, në vitin 2018, Durrësi ishte qyteti me numrin më të lartë të urdhrave të mbrojtjes në Republikën e Shqipërisë.

Agolli flet më tej për vështirësitë me të cilat i është dashur të përballet zonja Flora. Dhunuesi, që është edhe prind i fëmijës për të cilën kujdeset gruaja, heziton ta ndihmojë ish-bashkëshorten edhe në sigurimin e ushqimeve bazë për mirërritjen e fëmijës së tyre.

“Gjykata e Durrësit e dënoi me burg dhe gjykatësja e pyeste: ‘Zotëri, pse nuk i jep qumësht fëmijës?’ dhe burri përgjigjej ‘Po jo, se e pi nëna’”, kujton Agolli.

Rezarta Agolli, juriste pranë “Shoqatës së Grave me Probleme Sociale”

Juristja shpjegon se Durrësi nuk ka qendër 48 orëshe apo strehëza për viktimat e dhunës. Në raste emergjente, kur është me fëmijë, viktima hiqet nga habitati ku ushtrohet dhunë dhe dërgohet për 48 orë tek “Shtëpia e foshnjës”. Në situata të tjera, të dhunuarat e qytetit të Durrësit dërgohen tek Qendra Kombëtare e Trajtimit të Viktimave të Dhunës në Familje, e cila ndodhet në një qytet tjetër. Atje mund të qëndrojnë jo më shumë se 20 ditë.

Detyrohemi t’i çojmë gratë një ditë, kur janë me fëmije, tek “Shtëpia e foshnjës” që është skandaloze por nuk kemi ku i strehojmë ose detyrohemi t’i çojmë tek qendra kombëtare për trajtimin e dhunës. Por ajo është një për gjithë Shqipërinë”, shprehet Rezarta Agolli.  

Zhvendosja e gruas dhe fëmijëve duke gjetur hapësira të sigurta, qoftë edhe të përkohshme, konsiston në ndërrimin e mjedisit dhe largimin fizik të të dhunuarave. Kjo procedurë shoqërohet me bllokimin e procesit mësimor të fëmijës.

Psikologia e “Shoqatës së Grave me Probleme Sociale”, Aurora Kondakçiu shpjegon se largimi është i dëshiruar nga vetë fëmijët apo gruaja e dhunuar.

Duke qenë në një ambient të dhunshëm ata nuk e shikojnë më si habitat të tyrin apo si një vend ku gjejnë qetësi. Ata e shohin si shpëtim largimin nga banesa, e shohin si shpëtim nga dhunuesi, nga dhuna, nga mungesa e qetësisë, nga të gjitha këto shqetësimet”, përcjell psikologia.

Kondakçiu tregon se fëmijët kanë kriza paniku, ankth dhe depresion si rezultat i dhunës.

Fëmijët e grave që vinë tek shoqata janë të gjithë me probleme të ankthit dhe të depresionit, vetëvlerësim i ulët, kanë ndjenja faji sepse mendojnë se mbase ata janë shkak që prindërit e tyre grinden”, shpjegon ajo për Citizens Channel.

Ashtu si fëmijët, edhe gratë që vuajnë nga dhuna në marrëdhënie familjare kanë degradim të shëndetit mendor.

Kemi raste të grave që janë dhunuar për 30 vite dhe tani vuajnë nga depresioni, çrregullime ankthi, vuajnë nga atake të panikut. Këto janë tre sëmundjet kryesore që vuajnë gratë e dhunuara”, artikulon psikologia Kondakçiu.

Vajzat dhe gratë, peng i një shoqërie patriarkale

Mua nuk më ka dhunuar njeri, vetëm më ka goditur me shpullë”. Ky është perceptimi i një prej grave, e cila ka marrë ndihmë psikologjike dhe juridike tek “Shoqata e Grave me Probleme Sociale”, tregon psikologia Kondakciu.

Jo vetëm dhunë fizike, gratë dhe vajzat e asistuara vuajnë më shumë se një nga format e dhunës dhe shpesh nuk janë të vetëdijshme për këtë.

Më vjen në mendje tani një rast, bëhet fjalë për një grua e cila për shkak të lodhjes mbase ose për shkak të stresit që i shkaktonte marrëdhënia, apo marrëdhëniet e tjera familjare, nuk ishte në kushte të favorshme për të kryer marrëdhënie seksuale ose thjesht nuk donte. Është detyruar nga burri që të kryejë marrëdhënie seksuale dhe këtë nuk e quajnë abuzim por e konsiderojnë detyrim”.

Ndjenja e fajit është vazhdimisht e pranishme tek viktimat e kësisoj, dhuna justifikohet dhe pranohet.

Kemi vajza që vazhdojnë dhe mendojnë se nëse ato dhunohen, e kanë vetë fajin.  Si mund të çrrënjosim ne këtë mendim, që asnjëri prej nesh nuk ka asnjëherë faj për të marrë si dënim dhunën?”, ngre pyetjen ajo, teksa tregon se këto mendime janë mjaft të shpeshta tek adoleshentët.

Psikogia Kondakçiu arsyeton se dhuna e ushtruar edhe më herët nga anëtarët e familjes, kryesisht ndaj figurave me të cilët individi atashohet, në këtë rast nëna, u krijon vajzave dhe grave role dhe modele, ku dhuna normalizohet dhe pranohet si proces normal.

Aurora Kondakçiu, psikologe pranë “Shoqatës së Grave me Probleme Sociale”

Kemi vajza që janë rritur në familje të dhunshme dhe duke parë shembullin e nënës së tyre që është dhunuar gjatë gjithë kohës nga i ati, nuk arrin të dalë nga cikli i dhunës dhe të krijojnë marrëdhëniet e tyre. Do të thonë; vajza atashohet me nënën, ka figurën e nënës dhe nëse babai dhunon nënën dhe ajo nuk reagon, këtë gjë bën edhe ajo. Është automatike”, shprehet ajo.

Duke iu kthyer rolit që luan familja në edukimin dhe formësimin e individit, Aurora Kondakçiu tregon se familjet patriarkale nuk u krijojnë kushte për emancipim vajzave  dhe nuk u ofrojnë ndihmë atyre kur dëshirojnë të largohen nga dhuna.

Në pjesën më të madhe, gratë që janë dhunuar dhe vinë e kërkojnë ndihmë këtu, kemi të bëjmë me një familje maskiliste, që nuk e ka lejuar vajzën të arsimohet, që duhet patjetër t’i bindet burrit të saj”, vijon psikologia.

Në momentin që fillojnë të mendojnë për denoncimin, mendojnë se ku do shkojnë pasi nuk kanë një profesion, nuk kanë një shtëpi, familja e origjinës nuk i mbështet në pjesën më të madhe të rasteve. Banesë nuk kanë, punë nuk kanë, ekonomi nuk kanë dhe preferojnë të qëndrojnë aty”, përmbyll Kondakçiu.

Përmirësimet ligjore në adresimin e dhunës në familje

Ligji nr. 9669, i datës 18.12.2006 “Për masat në ndaj dhunës në marrëdhënie familjare” ka  pësuar disa ndryshime në vitin 2018:

  • Janë reformuar konceptet e mëparshme dhe është shtuar një mekanizëm i ri; urdhri i për masat paraprake të mbrojtjes së menjëhershme. Ky urdhër lëshohet për 48 orë nga policia dhe në rast se agresori shkel udhëzimet e policisë ai dënohet sepse ka shkelur ligjin.
  • Urdhri i menjëhershëm plotësohet nga Policia, lëshohet nga Gjykata dhe zgjat 20 ditë, deri në vendimin përfundimtar për ta zgjatur më tej ose për ta pushuar atë. Risia konsiston në dhënien e një ndihmese financiare prej 3000 lekësh për viktimën e cila ka marrë këtë urdhër.
  • Pas 20 ditësh, nëse kjo masë mbrojtëse zgjatet, bëhet urdhër mbrojtjeje dhe mund të shkojë deri në 1 vit. Gjatë kësaj kohe, viktimës i garantohet çdo muaj ndihmesa monetare prej 3000 lekësh në muaj.

Gjithashtu, juristja shpjegon se kanë ndryshuar disa koncepte thelbësore që do ndihmojnë të trajtohet dhuna në dimensione më të gjëra. Koncepti “familje” dhe “njësi shtëpiake” tashmë janë më të gjera dhe viktimat e dhunës në familje gëzojnë mbrojtje edhe kur dhuna u ushtrohet nga ish-partnerët apo ish-bashkëjetuesit.

Në ndryshimet ligjore tashmë “njësi shtëpiake” konsiderohet çdo mjedis i përdorur apo i përshtatur për të jetuar, pavarësisht nëse është apo jo në përdorim të familjes.

Duke ndryshuar koncepti i ‘njësisë shtëpiake’ nuk ka rëndësi nëse kjo shtëpi është me qira, nëse ti jeton tek prindërit apo nëse jeni në një shtëpi të palegalizuar”, informon Rezarta Agolli.

“Marrëdhënia intime”  është një tjetër përkufizim i shtuar tek ligji i ndryshuar.

Tek ligji i ri, ‘marrëdhëniet intime’ janë futur si koncept i ri. Kushdo që ka nga marrëdhënia intime apo një marrëdhënie intime e dikurshme, e përfunduar, mund të kërkojë urdhër mbrojtjeje”.

“Është shumë e rëndësishme fakti që kanë hyrë marrëdhëniet intime sepse edhe për gjimnazistët, për personat mbi 16 vjeç. Ne bëjmë shumë takime me shkollat  e mesme dhe ne i shikonim që kishin shumë probleme, ata nuk arrinin dot të denonconin personin i cili i ngacmonte dhe nuk ia largonte dot policia. Ndërkohë tani merr direkt urdhrin e mbrojtjes tek gjykata dhe personi nuk i afrohet më”, shtjellon Agolli.

Një psikolog për të gjitha rastet

Shqetësimi i përbashkët i psikologes dhe juristes qëndron tek mungesa e stafit që duhet të merret me trajtimin e rasteve të dhunës në familje në qytetin e Durrësit. Ato bëjnë me dije se Policia e Shtetit ka vetëm një psikologe dhe Bashkia ka vetëm një koordinatore për barazinë gjinore.

Policia ka mungesë në psikologë sepse psikolog në drejtorinë e qarkut Durrës është vetëm një për gjithë qarkun. Ka raste kur edhe gratë kanë nevojë për psikologë, jo vetëm fëmijët. Një psikolog punon vetëm 8 orë,  ai nuk mund të ndjekë një rast në ditë, jo sa raste ka policia e shtetit”, informon juristja Agolli e cila bën me dije se ky psikolog duhet të asistojë rastet e dhunës në familje dhe të miturit që janë në konflikt me ligjin.

Një tjetër aspekt shqetësues për punonjësit e “Shoqatës se Grave me Probleme Sociale” është edhe thjeshtëzimi dhe tjetërsimi i deklaratës së viktimave kur shkojnë të denoncojnë rastet e dhunës pranë Policisë së Shtetit.

Kur unë lexoj urdhrat e mbrojtjes që vinë nga policia, shikoj ngjarjet. Ngjarjet nuk janë reale siç na i thonë ne gratë. Në momentin që gruaja thotë: ‘Ndodhi në kuzhinë dhe kam dy fëmijët’, aty shkruhet: ‘Po, mua më dhunoi’. Në fakt fëmijët janë aty, nuk janë pyetur fare. Sepse po të thonë se ka ndodhur dhuna në sy të fëmijëve, automatikisht duhet të fillojë ndjekja penale… është një punë shumë e madhe për policinë”, shpjegon Rezarta Agolli për Citizens Channel.

Agresorët, vijon psikologia, kryesisht kanë probleme të shumta varësie lidhur me alkoolin apo bixhozin, e për këtë arsye ajo e shikon të nevojshme ngritjen e qendrave rehabilituese për vetë ushtruesit e dhunës.

Qëllimi kryesor nuk është dënimi i burrave por është rehabilitimi dhe mbrojtja e familjes. Durrësi nuk ka program rehabilitues për dhunuesit. A mundet që Gjykata e Durrësit, në një vendim të tij, të detyrojë dhunuesin të shkojë në Tiranë apo Shkodër dhe të ndjekë programe rehabilituese?”, përfundon Aurora Kondakçiu.

*Emri i viktimës së dhunës në familje është ndryshuar për të mbrojtur identitetin e saj

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj

 

Inspektorati i Punës: 34 persona humbën jetën në punë gjatë vitit 2019

Periudha janar-nëntor e vitit 2019 ka shënuar 34 persona të vrarë në kushte pune. Sipas një raporti të publikuar nga Inspektorati Shtetëror i Punës, numri më i madh i vdekjeve është në qytetin e Tiranës, me 6 persona, i ndjekur nga qyteti i Lezhës me 5 persona dhe 4 persona ne Elbasan.Sektori me më shumë aksidente me pasojë vdekjen e punëtorëve është ai i ndërtimit, ku nga 34 që është numri total, 15 viktima janë shënuar në këtë sektor.

Sektori i dytë pas ndërtimit me më shumë aksidente me pasojë vdekjen është sektori i minierës, me 7 të vdekur gjatë 11 mujorit të vitit 2019.

Nga kontrollet e kryera, sipas inspektoratit në sektorin e ndërtimin janë vendosur masa administrative të llojit:

  • 102 masa për pezullim për shkelje të dispozitave ligjore dhe marrëdhënieve në punë,
  • 80 pezullime për shkeljen e sigurisë në punë,
  • 239 subjekte kanë marrë masën paralajmërim,
  • 27 subjekte kanë marrë masën gjobë, në një totale vlere prej 7,994 lekë.

Gjatë kësaj periudhe sipas Inspektoratit të Punës, janë kryer në terren kontrolle nga 84 inspektorë, nga të cilat:

  • në 9232 subjekte kanë qenë inspektime të programuara,
  • në 176 subjekte janë inspektime për shkak të aksidenteve në punë,
  • 539 inspektime janë kryer për shkak të ankesave dhe
  • 2012 inspektime kanë qenë rastësore për shkak të shkeljeve flagrante.

Krahasuar me vitin 2018 inspektimet e kryera për shkelje të ligjit dhe për shkak të ankesave të adresuara drejt Inspektoratit të Punës janë shtuar.

Përkatësisht: janë 314 Inspektime për shkelje flagrante në vitin 2018, ndërkohë në vitin 2019 janë 2012. Janë 467 inspektime për shkak të ankesave, ndërkohë në vitin 2019 llogariten në 539, pra 72 inspektime më shumë.

Mungesa e kontratave të punës

Janë 4270 punëmarrës ose 1.6% e të gjithë të punësuarve të cilët gjatë inspektimeve kanë rezultuar pa kontrata pune individuale.

Përqindja më e lartë e personave pa kontrata pune është në qytetin e Kukësit, me 8.6%, ndjekur nga qyteti i Vlorës me 8.2%, Gjirokastra me 7.20%, Lezha me 3%, Elbasani me 2.10%, Berati, Shkodra dhe Korça me 2%, Dibra dhe Durrësi me 1%, ndërsa Tirana me 0.43%.

Sektori  me numrin më të madh të punonjësve pa kontrata është ai i tregtisë, hotel dhe bar restoranteve me 2485 persona, ku 944 janë femra. Ndërmarrja prodhuese numëron 621 punëmarrës pa kontrata, nga të cilët 373 janë femra. Ndërtimi ka 447 punëmarrës pa kontrata, nga të cilët 25 janë femra.

Fasoneria

Nga 231 inspektime të kryera në subjektet fason, të cilat punësojnë 24,876 punëmarrës rezultojnë 159 pa kontrata pune.

Sipas të dhënave, në sektorin fason, në të gjithë Shqipërinë anë 50 punëmarrës nënë 18 vjeç, 50 të tjerë të pa siguruar dhe 9601 të siguruar me pagë minimale.

47 ndërmarrje fason kanë marrë masën administrative paralajmërim dhe 6 subjekte janë gjobitur me vlerën 1 720 000 lekë.

Viti 2020 ka nisur me aksidentin e një 36 vjecari në qytetin e Korcës, i cili po punonte në katin e katërt të një pallati, ku si pasojë humbi edhe jetën.

Aksidentet kanë pasuar edhe në minierën e Bulqizës, ku para dy ditësh minatorët Altin Kola dhe Mentor Gjeta u aksidentuan gjatë procesit të punës. Ky është rasti i dytë, pasi në 19 dhjetor, 2019 ishte Tush Asllani , minatori i cili po ashtu u lëndua në galeri, ku ushtron veprimtarinë kompania Albchrome.

Analizën statistikore të siguruar nga Shqiptarja.com e gjeni këtu. 

*Citizens Channel /E.K/

Reportazh: Viti i Ri i minatorëve të larguar nga puna në Bulqizë

Elton Debreshi, Beqir Duriçi dhe Behar Gjimi, tre minatorët nga Bulqiza tregojnë se për familjet e tyre nuk ka Vit të Ri. Të pushuar nga puna pas organizimit sindikal, ata shprehen se entuziazmi dhe gëzimi që i shoqëron festat e fundvitit është venitur pasi gjendja ekonomike është rënduar.

Eltoni është fëmijë minatori, Beqiri prej 13 vitesh ka punuar në nëntokën e minierës dhe Behari mbart mbi supe edhe më shumë vite kontribut dhe energji të depozituara në ato galeri. Prej shpalljes së sindikatës së re, situata me kompanine private AlbChrome është tensionuar deri në shkëputjen e kontratës së punës.

Beqir Duriçi këtë vit mundet t’i ofrojë familjes së vet vetëm dashuri, pasi nuk e ka të mundur t’u blejë atyre dhurata. Po të kishte mundësi ai shprehet se do u dhuronte gjithë botën por kushtet ekonomike e frenojnë  atë.

Familjet tona nuk kanë si të festojnë këtë fundvit, nga ky rast që na ndodhi ne… Kam tre fëmijë, i madhi është 16 vjeç, i dyti është 14,  i vogli është 10 vjeç. Do u blija diçka simbolike, diçka të thjeshtë, një palë pantollona ose një palë atlete, atij të voglit një lodër… sipas ekonomisë bahet ajo punë se dëshira është e madhe, t’u dhurosh gjithë botën ama duhet me pa ekonominë. Këtë vit do jem aty prezent me njëri-tjetrin dhe do u dhuroj dashuri”, rrëfen ai për Citizens Channel.

Beqir Duriçi, minator dhe pjesë e Sindikatës së Minatorëve të Bashkuar të Bulqizës

Edhe pse pagat janë shumë të ulta, zoti Beqiri shpjegon se gjatë viteve të mëparshëm ai ka arritur t’u japë të dashurve të tij diçka simbolike gjatë periudhës së festave.

Ato pak lekë që i merrnim në atë minierë mundoheshim që t’u sigurojmë dhe t’u ndajmë diçka familjarëve në fundvit. Tashi që jemi, si me thanë, bosh dhe pa asgjë hiç, çfarë do t’u dhurojmë atyre?”, pyet minatori.

Ai do donte që të kishte mundësitë e organizimit të një drekë ose darkë jashtë dyerve të shtëpisë, e meqënëse këtë nuk do të mund ta realizojë as këtë vit, Duriçit i duhet të mjaftohet me urimet e shkëmbyera mes njëri-tjetrit.

Thjesht urimet që bëjnë familjarët me njëri-tjetrin, që të na gjejë shnosh ama në argëtim e festa, se të festosh… është absurde, çdo gjë bëhet me ekonomi. Imagjino gjatë gjithë vitit për shembull, që të marrësh familjen që të shkosh e të hash diku nje drekë a një darke… kur këtë punë nuk mund ta realizosh në fund të vitit, çfarë do u dhurosh ma tepër?”, ngre sërish pyetjen ai.

Edhe për Behar Gjimin ky vit do kalojë pa pasur festë. Ai ka punuar minator në ato zona që prej vitit 1995 dhe numëron plot 24 vite punë në galeritë e asaj zone. Behari shprehet se kompania e ka pushuar dhe nuk ia ka dhënë rrogën e 13-të.

Vitet e tjera, normalisht, [e kam festuar] si gjithë minatorët e tjerë. Ndërsa sivjet unë nuk kam Vit të Ri sepse edhe rrogën e 13-të që më takonte dhe është e shkruajtur edhe në bordoro, edhe atë ma kanë ndalë. Për mua nuk ka Vit të Ri sivjet”, përsërit ai gjatë intervistës së dhënë për Citizens Channel.

Behar Gjimi, minator dhe pjesë e Sindikatës së Minatorëve të Bashkuar të Bulqizës

Fëmijët e tij të cilët ndodhen në Tiranë nuk do kthehen në Bulqizë për të kaluar pushimet e fundvitit pranë familjes së tyre, ndryshe nga vitet e tjera. Zoti Behar tregon se dy djemtë e tij studentë janë të detyruar të punojnë, sepse ai si prind nuk e ka më të mundur t’i ndihmojë ata.

Unë kam edhe dy djem studentë këtu në Tiranë, tani janë të detyrum që të punojnë vetë sepse unë nuk i përballoj dot. Kalamajt nuk vijnë me festu Vit të Ri në Bulqizë sepse janë në punë dhe janë të detyruar të punojnë për veten e vet. I vogli punon kamarier. I madhi do të vijë me datën një ndërsa i vogli nuk vjen fare. Dhe arsyeja është që Samir Mane mori akt të gabum ndaj meje sepse mu m’ka pushu nga puna pa asnjë lloj thyerje etike apo mungesa”, rrëfen Behar Gjimi.

Më i riu prej tyre, kryetari i sindikatës, Elton Debreshi jep lajmin së shpejti do të bëhet babai i fëmijës së katërt. Ai tregon se bashkëshortja e tij e ka mbështetur gjatë gjithë kësaj periudhe të vështirë.

Nusja më jep vetëm lumturi, më jep kurajo që të vazhdoj përpara në këtë rrugë që kam nis”, tregon Eltoni për Citizens Channel teksa shpjegon se problemet dhe hallet e shtuara nuk i lënë atij hapësirë që ta ndjejë mungesën e atmosferës festive.

Elton Debreshi, kryetar i Sindikatës së Minatorëve të Bashkuar të Bulqizës

Ky vit ishte i paparashikueshëm me thënë të drejtën, se ndryshe i bëjmë planet dhe ndryshe dalin, por duke parë se kemi një frymë të re, një sindikatë të re, nuk na interesojnë shumë festat sepse kemi halle, kemi probleme. Festat po i lëmë në njërën anë dhe po vazhdojmë jetën normale sepse neve ne kemi tragjedi përditë që ndodhin në atë galeri dhe nuk i kemi shumë mendjen tek festat”, vijon më tej ai.

I vetëdijëshëm që papunësia do ta rëndojë në vazhdim, ai bën me dije se nuk e merr aspak në konsideratë të heqë dorë nga beteja për kushte më të mira pune për minatorët e Bulqizës.  

“Sot momentalisht jemi pa punë, jemi pa të ardhura, detyrime familjare. Unë jam dhe vetë i gjashti në familje kështu që pres edhe një fëmijë avash-avash dhe kushtet janë edhe më të ngushta. Me vështirësi ama do ta përballojmë jetën”, përfundon Elton Debreshi, kryetar i Sindikatës së Minatorëve të Bashkuar të Bulqizës.

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj 

Aktivistët që shpërndanë në TEG fletushka protestë për minatorët janë ende në qeli

Prej tre ditësh, Frenklin Elini, Enriko Peçuli dhe Bislim Lakna, aktivistë të Organizatës Politike janë arrestuar nga policia dhe mbahen në qelitë e Komisariatit numër 1 në Tiranë. Ata ishin pjesë e një grupi më të madh aktivistësh që u ndaluan e më pas u lanë të lirë, pasi shpërndanë fletushka proteste kundër shkarkimit të minatorëve në Bulqizë, në qendrën tregtare TEG, që zotërohet nga i njëjti biznesmen që ka në administrim minierën.  

“Më kanë qëlluar rojet e sigurisë më dhunuar fizikisht duke më gjuajtur tek shpatulla duke më detyruar të ulem poshtë në tokë. Më kanë ulur me dhunë në tokë”, Vitori Cipi, një prej aktivisteve të liruara e cila përshkruan në videon më poshtë ngjarjen e ndodhur tek qendra tregtare.  

 Përmes një video të shpërndarë në rrjetet sociale aktivistët e Organizatës Politike dënojnë dhunën e ushtruar nga policia private ndaj aktivistëve.

 

Ndërkohë përfaqësuesit e grupit BALFIN përmes një reagimi të dhënë për Reporter.al kanë mohuar dhunën duke shtuar se TEG ka tipare të veçanta të ruajtjes sepse është hapësirë e veçantë.
“TEG është pronë private dhe jo arenë aktivitetesh individësh të ndryshëm. Është objekt social i rëndësisë së veçantë për shkak se grupon shumë njerëz dhe biznese, ndaj për ruajtjen e tij ka tipare të veçanta, private apo publike”, thuhet në reagimin e TEG.

Organizata Politike ka publikuar sot një komunikatë të mbajtur përpara Komisariatit Nr.1, ku bëhet me dije se nesër gjykata e Tiranës do të shqyrtojë masën e sigurisë për aktivistët. Në komunikatë kërkohet lirimi i aktivistëve dhe i bëhet thirrje qytetarëve të ngrenë zërin “kundër burgosjes politike dhe shtetit të kapur nga oligarkët”.

 

Mirela Ruko, një prej aktivisteve që ishte pjesë e aksionit të shpërndarjes së fletushkave në TEG, tregon për Citizens Channel ngjarjen në mënyrë të detajuar: “Ne shkuam në TEG për të bërë një aksion solidariteti  me minatorët e Bulqizës. Ne kemi shkuar brenda qendrës tregtare TEG, kemi shkuar në katin e dytë dhe kemi hedhur fletushka me mbishkrimin “Samir Mane shtyp minatorë” .

Mirela Ruko

Ajo tregon për momentin kur aktivistët u ndaluan nga  policia private e qendrës tregtare: “Shpërndarja e fletushkave nga kati i dytë është bërë në mënyrë… mund të themi në qetësi. Ato janë hapur, janë hedhur në drejtim të katit të parë, nuk ka pasur asnjë thirrje në atë moment nga aktivistët …më pas ne jemi drejtuar drejt shkallëve lëvizëse për të zbritur nga kati i dytë. Në atë moment, na janë paraqitur roje private të qendrës tregtare TEG dhe na kanë ndaluar që të lëvizim. Më pas na kanë kërkuar që të shkojmë me ata diku. I kemi pyetur se ku doni që të shkojmë, ku është ky vendi që do na çoni dhe ata nuk na kanë dhënë një përgjigje por një moment në mënyrë agresive, kanë filluar të na tërheqin. Aty ishte momenti kur aktivistët e pranishëm filluan të thërrisnin dhe t’i kujtonin edhe një herë se për çfarë ishin aty. Filluam duke thënë se Samir Mane shtyp minatorët”.

Mirela tregon se rojet private i kanë futur në një dhomë, ndërkohë që ata thërrisnin për ndihmë dhe që të lajmërohej policia: “Pasi u futëm në dhomë kam parë Frenklin i cili kishte dhimbje dhe nuk po reagonte edhe ka qenë për disa minuta kështu. Ndërkohë security-t që thoshin “Pusho, mbylle gojën…edhe pse në thoshim “ndihmë, lajmëroni policinë” … ata na drejtoheshin në fytyrë duke bërë shenja grushti, që do ju qëllojmë nëse nuk pushoni. Këtë e kanë bërë ndaj të gjithë aktivistëve të pranishëm.”

“Ata janë munduar në çdo lloj mënyre të bëjnë presion, dhunë psikologjike ndaj aktivistëve” – tregon Mirela duke shpjeguar se më tej i dërguan në Komisariatin e Farkës -“aty situata nuk ishte e përshtatshme për të qëndruar sepse bënte shumë ftohtë dhe në një moment kanë vendosur të na zhvendosin në komisariatin numër një. Zhvendosja është bërë me pranga, duke na thënë se kjo është procedurë por mua nuk më është dukur e përshtatshme sepse unë nuk di të kem bërë ndonjë krim që të shoqërohem në këtë lloj mënyre.”

E pyetur mbi arsyet e këtij aksioni dhe nëse vazhdimësinë ajo përgjigjet: “Akti jonë i solidaritetit me minatorët e Bulqizës ishte ky dhe do të ketë dhe solidaritet në vazhdim. Ne kemi hapur një fushatë bojkoti ndaj produkteve të Samir Manes, si mënyrë për t’u solidarizuar dhe për t’i dhënë mundësinë çdokujt të bëjë diçka, sadopak për të ndihmuar minatorët e Bulqizës të cilët po pushohen në mënyrë të padrejtë nga puna e tyre”.   

 

*Citizens Channel /l.k./

 

 

 

 

“Dhunuesi je ti”, himni ndërkombëtar mbledh feministet shqiptare në shesh

“Dhunuesi je ti”, ishte himni që u këndua në formë proteste nga aktivistet feministe në sheshin Nënë Tereza, për të denoncuar pabarazinë gjinore dhe dhunën ndaj grave. “Un Violador En Tu Camino” e përshtatur në shqip si “Dhunuesi je ti”, është krijuar dhe performuar nga një grup feminist në Kili në datën 20 nëntor të këtij viti dhe ka pasur menjëherë jehonë ndërkombëtare. Pasditen e sotme,  vajzat dhe gratë feministe i dhanë zë kësaj kauze edhe në Tiranë, duke e kontekstualizuar me dhunën që përjetojnë gratë shqiptare si pasojë e patriarkalizmit.

 “Shteti represiv, është dhunuesi im“, brohoritën ato teksa denoncuan dhunën institucionale. Në vargjet e këngës së përshtatur, ato përmendin gjykatësit, policinë, shtetin dhe oligarkët si ndër strukturat që ushtrojnë dhunë ndaj vajzave dhe grave nëpërmjet formave të ndryshme që përfshijnë  mosreagimin apo tolerancën ndaj dhunës me bazë gjinore.

Kjo këngë nuk lë pa kundërshtuar edhe qëndrimet të cilat shpesh çojnë në dhunë. Vajzat dhe gratë protestojnë ndaj mendësisë se veshja përcjell mesazhe të caktuara dhe i mëshojnë faktit se mënyra si ato zgjedhin të vishen dhe të manifestojnë autonominë individuale nuk mund të jetë as shkas e as justifikim për të ushtruar dhunë seksuale, psikologjike apo fizike.

“Sepse faji nuk ishte i imi,

as ku isha as çfarë vishja”

Liri Kuçi, pjesë e manifestimit “Dhunuesi je ti”

Në fakt, iniciativën e kemi marrë prej manifestimeve madhështore që kanë bërë gratë në Kili për t’i dhënë zë përdhunimeve dhe vrasjeve masive që kanë ndodhur gjatë protestave kundër shtetit represiv. Nuk jemi larg kushteve në të cilat gjendet Kili i ditëve të sotme. Kemi po ashtu dhunë shtetërore, dhunë policore dhe nga të gjitha instancat e tjera“, tregon për Citizens Channel Liri Kuçi,  një ndër organizatoret e eventit “Dhunuesi je ti”.

Ajo rrëfen se zgjedhja e veshjes me funde apo tyle të zezë,lyerja e  buzëve me  të kuqe nuk janë rastësore.

Kemi zgjedhur simbolikën e fundeve, tyleve të zeza pikërisht për të sjellë në vëmendje që nuk është justifikim dhe as alibi fakti se sa i shkurtër ishte fundi im apo çfarë vishja dhe cila është ora kur unë kthehem në shtëpi. Buzët e kuqe gjithashtu për të vënë edhe një herë theksin që asgjë që ka të bëjë me dukjen time, nuk më shënjon mua “, shpjegon më tej ajo.

 

“Rezonon shumë fort dhe në Shqipëri, pasi janë të shumta rastet kur gratë dhe vajzat pavarësisht se kanë pasur urdhër mbrojtjeje, policia apo gjykatat nuk kanë arritur t’i mbrojnë ato nga partnerët e dhunshëm, nga familjarët e dhunshëm“, shprehet Deni Sanxhaku, duke bërë ndërlidhjen e realitetit kilian, të manifestuar edhe në vargje, me atë shqiptar.

Deni Sanxhaku, pjesë e manifestimit “Dhunuesi je ti”

Duke folur më tej rreth vendimit për ta sjellë këtë reagim në Shqipëri, Sanxhaku tregon se është koha për të reaguar ndaj dhunës me bazë gjinore.

Prandaj ne vendosëm që ta përforcojmë të njëjtin himn që tashmë është bërë himn i lëvizjes feministe kudo në botë, pasi për ne ka ardhur koha që të jemi të kujdesshëm ndaj gjuhës së urrejtjes, të jemi të kujdesshëm ndaj diskriminimit gjinor, të ngremë zërin ndaj këtyre rasteve”, përfundon ajo.

Gresa Hasa, aktiviste për të drejtat e njeriut tregon se mënyra më e mirë për të luftuar padrejtësitë shoqërore është duke u bashkuar, solidarizuar me njëri-tjetrin dhe duke i integruar edhe djemtë dhe burrat në nisma që adresojnë dhunën.

Gresa Hasa, pjesë e manifestimit “Dhunuesi je ti”

Dhe duke bashkuar forcat, duke u solidarizuar, duke qenë në krah të njëri-tjetrit në çdo nismë. Unë e shoh me rëndësi që në nisma të tilla të bashkohen edhe djemtë edhe burrat sikurse ishin sot disa nga shokët tanë këtu“, shprehet ajo gjatë intervistës së dhënë për Citizens Channel.

CFARë është manifestimi”Dhunuesi je ti”? 

Ky manifestim nisi fillimisht në Kili nga kolektivi lokal feminist, Las Tesis.  Himni u realizua për herë të parë gjatë një manifestimi në qytetin Valparaíso, rreth 120 kilometra në veriperëndim të kryeqytetit Santiago, më 20 nëntor.

Disa ditë më vonë, në Ditën Ndërkombëtare për Ndalimin e Dhunës ndaj Grave, grupe të mëdha grash u mblodhën përpara Gjykatës Supreme të Kilit, në Santiago, dhe pranë ndërtesave të tjera qeveritare në të gjithë vendin duke e vënë himnin sërish në skenë.

Duke qëndruar në rresht, protestuesit i drejtuan gishtin “policëve, gjyqtarëve, shtetit dhe presidentit” duke brohoritur një zëri një himn të fuqishëm beteje që akuzon patriarkatin se është përgjegjës për dhunën e kryer kundër grave, dhe me turpin që gratë viktima përballen më pas.

Në më pak se dy javë, thirrja u përhap jashtë vendit, dhe demonstrime të ngjashme u mbajtën jo vetëm në Meksikë, Kosta Rika, Kolumbi dhe Argjentinë, por edhe në Kanada, Australi, si dhe në kombe evropiane si Franca, Gjermania dhe Spanja.

*Citizens Channel/E.K/ E.N/ 

Ditari i një qyteti të shkatërruar nga tërmeti, banorët e Durrësit ende në udhëkryq

Autore: Mila Ballhysa | Citizens Channel 

Ora 03.54, e martë, 26 nëntor…

Durrësi përjeton 30 sekondat e tij të tmerrit. Pallate dhe hotele të shembura sikur të ishin kala rëre, njerëz nën rrënoja, qindra të plagosur në spital, mijëra të tjerë të traumatizuar. Familja e policit të paraburgimit të Durrësit, Edmond Hysa po flinte në apartamentin në katin e dytë, në një pallat shumëkatësh në lagjen nr.18, të ndërtuar nga kompania “Kristi Konstruksion”. Për fatin e tij të mirë, një nga djemtë e familjes që po flinte në dhomën e ndenjes i shpëtoi copave të murit dhe suvasë që u shkëputën dhe ranë mbi jastëkun dhe dyshekun ku flinte. Familja me 7 anëtarë, ku më e madhja është nëna 92-vjeçare e kryefamiljarit Hysa dhe më e vogla është vajza e vetme e tij, nxënëse në klasën e 8-të, fatmirësisht shpëtuan të pa lënduar.

Prej vetëm dy vitesh banonin në këtë apartament që e kanë blerë me kredi dhe që pas tërmetit të 26 nëntorit është bërë i pabanueshëm. Në foto duken qartë dëmtimet e shumta në muraturë. I ndodhur në këto kushte, Edmondi e dërgoi familjen e tij në Tiranë, tek e motra.

Ora 12:15, e Premte, 6 Dhjetor…

Edmond Hysën e takojmë ditën e 11-të pas tërmetit, kur ende duket sikur tragjedia sapo kishte ndodhur. Copat e suvasë dhe tullave të shkërmoqura ndodheshin ngado. E vetmja gjë që mungonte në shtëpi ishte televizori, të cilin ia kishin vjedhur gjatë natës.

Edmondi, por edhe banorë të tjerë të pallatit prisnin grupet e ekspertimit. Prisnin prej 11 ditësh, askush nuk kishte shkuar të shihte pallatin e tyre dhe t’u thoshte se çfarë duhet të bënin. Vetëm pasditen e 6 dhjetorit, pas insistimit të Citizen Channel, një grup ekspertësh inspektoi pallatin dhe u komunikoi banorëve se godina shumëkatëshe ishte e pabanueshme, deri në riparimin e dëmeve në muraturë.

Edmond Hysa

“Të paktën tani e di, që është i pabanueshëm, megjithëse unë e shihja dhe vetë me sy të lirë. Që nga dita kur ra tërmeti, vetëm unë jam futur në shtëpi. S’kam lejuar asnjë nga familjarët. Siç e sheh, gjithçka ka mbetur njësoj si ditën e parë. Tani kam hall ku do rri. Këto ditë kemi bërë si kemi bërë tek shtëpia e motrës, por llogarite, 14 veta në shtëpi. Duhet të gjej shtëpi me qira”- tregon polici Hysa.

Çmontimi i apartamenteve

Skenat me të cilat qytetarët durrsakë u përballën në javën e dytë dhe të tretë të tërmetit i kishin parë vetëm në filma. Pas traumës dhe frikës së ditëve të para, njerëzit nisën të rifuteshin në apartamentet e dëmtuara, për të marrë gjithçka mundeshin. Në fillim rrobat e trupit, më pas mobiljet, pikturat, kompletet e pjatave e gotave… Në javën e dytë pas tërmetit, një nga produktet më të shitura ishin thasët e zinj të mbeturinave, që u përdorën për transportin e sendeve. Në një pallat të shpallur të pabanueshëm, në sheshpushimin e shkallës ka mbetur e braktisur një pemë e vitit të ri. Në një kohë tjetër do të ishte e zbukuruar dhe do të gëzonte ndonjë fëmijë, tani qëndron përkrah suvasë së rënë…

Në javën e tretë pas tërmetit nisi çmontimi i plotë i apartamenteve. Pallati që shihni në foto ndodhet në rrugën “Aleksandër Goga”, në lagjen nr.18. Dy rrathë të mëdhenj, me kryq të kuq në mes u tregojnë banorëve që godina 5 katëshe rrezikon shembjen. Kur ngre kokën lart sheh se disa dritare mungojnë. Nuk janë dëmtuar nga tërmeti, por janë çmontuar nga vetë banorët. Në momentin kur ishim aty, një çift të moshuarish kishin zbritur poshtë gjithçka kishte mbetur nga apartamenti i djalit të tyre që jeton në Shtetet e Bashkuara.

“Kjo është hera e tretë që po marrim plaçkat e djalit. Dy herët e tjera na lanë pa problem. Këtë herë, polici që ruan objektin nuk na la. Na tha shkoni merrni leje në bashki. Shkoi plaku dhe e mori. Tani i çmontuam të gjitha, vetëm dyert kemi lënë. Ne kemi shtëpinë tonë private dhe atje do t’i çojmë gjërat e djalit. Nuk dimë fare çfarë do bëhet me pallatin. I kanë vënë kryq të kuq. Ky është ndërtuar para viteve ’90, por dyqanet në kat të parë na e kanë fajin. Kanë qenë apartamente dhe i kthyen në dyqane duke i prishur strukturën. Neve na bënë gjëmën!” – rrëfen e moshuara. 

Dyqani i transferuar

Si për ironi të fatit, njëri nga dyqanet në kat të parë (të gjithë kanë ulur qepenat prej ditësh) ka vendosur një lajmërim se transferohet 50 metra më tutje…

 

 

Çfarë do bëhet me pallatet e dëmtuara?

Askush në Durrës nuk di të thotë me siguri të plotë se si do të bëhet riparimi i pallateve të dëmtuara. Ato të para vitit ’93 i ka marrë përsipër shteti. Për këtë arsye, Këshilli Bashkiak i Durrësit miratoi në mbledhjen e datës 10 dhjetor, krijimin e strukturës së përkohshme me 100 punëtorë ndërtimi, me një afat 3 mujor. Bashkia e Durrësit madje njoftoi në një postim në rrjetet sociale se kishte nisur puna për riparimin e tyre. Një ditë më pas, më 12 dhjetor, këto punime u inspektuan nga afër nga ekspertët izraelitë që dhanë rekomandimet e tyre për mënyrën sesi duhet të realizohen ato. 


Ndërkohë, askush nuk di të thotë se çfarë do të ndodhë me pallatet e ndërtuara nga kompanitë private, kush do t’i riparojë dëmet dhe kur do të nisin punimet. Duke iu referuar sërish postimit më të fundit të bashkisë së Durrësit, që mban datën 19 dhjetor, grupet në terren janë ende në fazën e akt-konstatimeve vizuale. 


 “Të dhënat e këtyre akt-konstatimeve hidhen në tablet, në aplikacionin e UNDP-së, që udhëhiqet nga OSHEE. Këto të dhëna krijojnë një data bazë për të ditur me saktësi dëmet e shkaktuara në strukturën apo muraturën e ndërtesave që i nënshtrohen inspektimit” – thotë nënkryetari i bashkisë, Florian Tahiri.

Florian Tahiri, nën kryetar i Bashkisë Durrës

Që në ditët e para pas tërmetit, kryeministri Edi Rama u bëri thirrje ndërtuesve të riparojnë dëmet në pallatet e ndërtuara prej tyre, në të kundërt do të shkojnë në burg. Po në rastet kur ndërtuesi ka ndërruar jetë apo ka ikur jashtë shtetit çfarë do të bëhet me pallatet?

Në pallatin 13 katësh, në lagjen nr.5, të ndërtuar nga kompania “Rekon”, ndërtuesi është ndarë nga jeta disa muaj më parë. Pallatit i është vënë shiriti që pas tërmetit, banorëve u është komunikuar që është i pabanueshëm, por vetëm kaq. Janë interesuar disa herë në bashki, por asnjë zgjidhje konkrete deri më tani për problemin e tyre. Ndërkohë, bankat vazhdojnë u vjelin këstin e radhës së kredisë, megjithëse apartamenti për të cilën u mor kjo kredi nuk dihet çfarë fati do të ketë…

Sa do të zgjasë sistemimi në shtëpi me qira?

Në ditët dhe javët pas tërmetit, si rrallëherë në Durrës lulëzoi tregu i dhënies me qira të apartamenteve, që u shoqërua me rritjen e çmimit. Kjo e detyroi bashkinë e Durrësit që të miratojë vlera më të larta të bonusit të qirasë, krahasuar me Tiranën. Deri më tani Këshilli Bashkiak ka miratuar një listë me 1310 qytetarë, ndërkohë që numri i aplikimeve ka arritur në mbi 3000. Por sipas nënkryetarit Tahiri, jo të gjithë qytetarët që kanë aplikuar do të përfitojnë, sepse nga stafi i bashkisë po bëhen verifikimet përkatëse për secilin emër në listë. Lëvrimi i bonusit pritet të nisë në muajin janar 2020.

Por problemi më i madh i banorëve është gjetja e ambientit me qira.

Ora 19:30, e Premte, 20 dhjetor…

“Vazhdoj të kërkoj shtëpi, por nuk kam gjetur ende. Ne jemi 7 persona dhe s’mund të rri dot në 1+1. Gruaja e shoqëron çdo ditë vajzën me autobus nga Tirana, për ta çuar tek shkolla “Jan Kukuzeli” në Durrës. Nuk po arrij të përballoj më shpenzimet. Banka kërkon këstin, e pagova muajin dhjetor. Drejtori i bankës që i çova të gjitha letrat, më tha të shohim çfarë do bëjmë në janar. Nuk e di si do shkojë puna jonë”- thotë polici i paraburgimit, Edmond Hysa.   

Si Edmondi janë shumë qytetarë të tjerë durrsakë, të cilët Viti i Ri i gjen të pastrehë dhe pa asnjë zgjidhje të qartë për problemin e tyre.

*Ky artikull u realizua në vazhdimësi të ciklit të trajnimeve “Mjetet dhe Teknikat e Raportimit Lokal”, të organizuara nga Citizens Channel. 

*Redaktor-Lorin Kadiu/Citizens Channel 

OSBE: Gratë dhe vajzat në Shqipëri përjetojnë të gjitha format e dhunës, që në adoleshencë

Continue reading “OSBE: Gratë dhe vajzat në Shqipëri përjetojnë të gjitha format e dhunës, që në adoleshencë”