Pjerrinat e papërshtatshme në Fier i mohojnë të drejtën e lëvizjes personave me aftësi të kufizuara

Foto: Rampë jashtë standardeve pranë Bashkisë së Fierit; Autor | Gëzim Hoxha

Bashkia e Fierit ka njohur kohët e fundit një bum investimesh në infrastrukturë. Kilometra të tëra janë asfaltuar dhe nëpër trotuaret e rinj nuk mungojnë as korsitë e biçikletave. Kjo është përpjekja e parë serioze e kësaj bashkie për të nxitur transportin e gjelbër. Por të bie në sy që në këtë korsi mungon shenja e një karrigeje me rrota që tregon se ajo mund të përdorej edhe nga para/tetraplegjikët.

Në Fier banojnë jo pak por 330 prej syresh, të cilët sipas të dhënave zyrtare figurojnë të regjistruar dhe marrin pagesën e aftësisë së kufizuar. Një gjë të tillë e pamundëson edhe cilësia jo e mirë e pjerrinave. Për këtë, intervistuam një person të cilin halli e ka bërë ndoshta edhe më ekspert se të gjithë inxhinierët e ndërtimit.

Shaban Konja

Shaban Konjën e gjejmë tek selia e Federatës së Familjes pjesë e të cilës është prej mëse dhjetë vjetësh. Biseda me të rrjedh e qetë teksa ai nis të flasë për shqetësimin e tij, pjerrinat. Ai është 33 vjeç dhe qysh prej nëntorit të 2009 nuk mundi të ecë më si pasojë e një aksidenti. Ai i nënshtrohet një procesi rehabilitimi në Turqi dhe ia nis nga e para në 2010 – tën. Shabani është i martuar dhe me bashkëshorten e tij, i janë përkushtuar promovimit të familjes.

Sipas tij, një pjerrinë e mirë është ajo, raporti i lartësisë me gjatësinë e së cilës është maksimumi 6%. Duket se këtë të dhënë e saktëson edhe neni 9 i VKM nr 1503 i vitit 2008, vendim në të cilin specifikohet se si duhet të jetë një rampë e përdorshme.

Po a ka pjerrina të mira në Fier? Ai pohon me kokë dhe na tregon se të gjitha pjerrinat e shëtitores kryesore të qytetit deri tek rreth rrotullimi përballë televizionit Kombi janë të mira. Por problemi i kësaj shëtitoreje është fakti që aty nuk ka dalje, ndoshta ngaqë ajo pjesë trotuari nuk është rikonstruktuar akoma.

Pyetjes se sa e lehtë është të lëvizë rrugëve të qytetit i pashoqëruar, ai i përgjigjet: “Nuk është aspak e lehtë”- duke rreshtuar vështirësitë e hasura kur del me një karrige me rrota manuale. E para prej vështirësive në listën e tij shkaktohet prej bareve. “Edhe nëse aty mund të ketë ndonjë pjerrinë” – thotë Shabani, – “ti nuk mund të kalosh sepse nuk ke nga të sillesh nga tavolinat.” Tjetër  pengesë është pjerrësia e trotuareve që shërbejnë për futjen e makinave në ndonjë servis makinash si për shembull tek pesëmbëdhjetëkatëshi. Aty e gjithë sipërfaqja e trotuarit është e pjerrët dhe e bën të pakalueshëm për dikë që lëviz me një karrige me rrota, pasi ai humbet kontrollin e saj.

Për të pjerrinat më të këqija janë ato tek trotuari buzë shkollës “Andon Xoxa” apo edhe tek trotuari përbri saj: “Të dy këto trotuare janë të reja”, – thotë Shabani, – “por unë dhe kushdo si unë nuk mund të ecë në to sepse jo vetëm që aty ka një si shkallë shumë të lartë, por edhe baza e pjerrinës është e kufizuar me një kënd të drejtë. Kjo e pamundëson manovrimin. Ato duheshin të ishin të gjera. Sidomos ata që e kanë për herë të parë që përdorin një karrige manuale me rrota patjetër që do të rrëzohej kur të tentonte të hypte në këtë trotuar.”

Një tjetër detaj që i bën të gjitha pjerrinat e rrugës rrugës Pinallopi Pirro të papërshtatshme është edhe pjerrësia e madhe e betonit që shërben si ulluk për kullimin e ujërave të bardha.

Edhe pjerrinat e trotuareve të reja përgjatë rrugës përbri shkollës së muzikës janë të papërshtatshme. Kjo ndodh sepse një pjesë e tyre kanë bazë harkore dhe në momentin që ti bëhesh gati të ngjitësh karrocën, mund të ndodhë që njëra nga rrotat e para të rrëshqasë.

Foto: Rampat në zonën e 15 katëshit (Fier), Rr. Pinallopi Pirro dhe pranë Godinës së Bashkisë Fier

Problem tjetër është edhe ajo si shkallë e vogël që formohet midis prag trotuarit dhe bazës së pjerrinës. Këtë pengesë personat aktivë që kanë dëmtuar pjesën lambare të shtyllës kurrizore (ajo ndodhet poshtë kërthizës deri tek kërbishtja) e kalojnë pa problem për shkak se ata ndihmohen nga shtytja e muskujve të barkut. Po për personat pasivë të cilët kanë dëmtuar pjesën çervikale (vertebrat e qafës dhe ato të fillim shpatullës) apo atë toroarkale (vertebrat e kraharorit deri tek kërthiza) si i bëhet? Atyre iu cënohet rëndë e drejta e lëvizjes pasi ata nuk kanë fare muskuj barku.

Lexo më shumë:

Fier, mungesa e pjerrinave në institucione (Vitit 2017) – Kanë kaluar 2 vjet dhe gjendja nuk është se ka ndryshuar shumë

“Për pjerrinën që është ndërtuar rishtazi tek Konadi dhe ato tek sheshi Fitorja ende nuk mund të gjykohet pasi punimet ende nuk kanë mbaruar. – Por ajo që vura re një ditë kur kalova andej, – përfundon Shabani, – “ishte fakti që pjesa e betontë që pason asfaltin e rrugës është e pjerrët”.

Olsi Alushaj

Për të marrë një opinion ndryshe takojmë Olsi Alushaj. Ai është 31 vjeç, studion për shkenca politike dhe shëtit shpesh mbrëmjeve me karrigen elektrike. Ai nuk dëshiron të flasë për jetën e tij private: “Nuk ka rëndësi kur u bëra kështu, por rëndësi ka fakti sa kohë ka që përballem me këtë realitet.”
Më tej ai tregon se si iu rikthye shkollës dhe u bë sërish aktiv në vitin 2014: “Ka qenë e vështirë, – thotë Olsi– sepse në këtë kohë gjimnazi “Janaq Kilica” nuk kish fare pjerrinë. – Mua më ndihmonte një shok, ai e ngrinte karrigen time me rrota.”

Por për të fjala “aktiv” nuk do të thotë vetëm të dalësh nga shtëpia. Ai rrëfen për Citizens Channel se është bërë pjesë e shoqërisë civile duke u përfshirë në projekte të ndryshme sensibilizimi, por edhe duke folur për problematikat e personave me aftësi ndryshe.

Edhe pse për të Fieri ka ndryshuar për mirë, Olsi akoma has vështirësi të ndryshme kur del nga shtëpia. Mungesa e ndriçimit në disa prej rrugëve ku ai shëtit dhe gropat para shtëpisë së tij janë ato që e pengojnë lëvizjen e tij më së shumti. Ndërsa për pjerrinat ai thotë se nuk has ndonjë vështirësi kur kalon në to pasi karrigia e tij është elektrike: “Nuk flas dot se çfarë vështirësish hasin ata që kanë karrige manuale por ma ha mendja se duhet të jetë goxha e vështirë”.

Bashkia e Fierit “fajëson” projektuesit dhe qytetarët për mungesëne përshtatmërisë
Enkelejda Peshkëpia

Për të parë se çfarë mund të bëhet për të ndryshuar diçka shkojmë në bashki. Aty na pret vetë nënkryetarja e bashkisë zj Enkelejda Peshkëpia. Pyetjes se sa e përshtatshme është infrastruktura rrugore për personat me aftësi ndryshe ajo i përgjigjet shkurt: – Ka ende shumë për tu bërë. Kur i tregojmë për pretendimet e Shabanit, ajo i mban të gjitha shënim dhe tregon se ka ngritur një komision për verifikimin e tyre pasi ato tashmë kanë mbërritur edhe në Këshillin Bashkiak.

Ajo fajësoi projektuesin për mungesë konsultimesh me grupin e interesit para hartimit dhe zbatimit të projekteve infrastrukturore të cilat përfshijnë edhe pjerrinat. Edhe pse shoqata e para dhe tetraplegjikëve është pothuaj inekzistente nuk është detyra e saj të ushtrojë presion për të kërkuar zbatimin e rregullores “Për shfrytëzimin e hapësirave nga ana e PAK -ve.”

Në këtë rregullore thuhet qartë e zeza në të bardhë ajo duhet të zbatohet në të gjitha objektet e reja që ndërtohen në territorin e Republikës së Shqipërisë, qofshin ato objekte publike të ndërtuara me fonde të buxhetit të shtetit apo fonde private, qofshin ato objekte private. Në hapësirat publike dhe ndërtimet e reja me karakter të përkohshëm, ose në hapësirat publike dhe objektet ekzistuese nëse do t’i nënshtrohen rikonstruksionit.

Për më tepër bashkisë ndoshta i ka shpëtuar një detaj i vogël: Sipas VKM në fjalë projekti duhet të kishte pasur deklaratën e autorit të projektit, nëpërmjet së cilës vërtetohet konformiteti i projektit me dispozitat që përmban kjo rregullore. Për të mos thënë se kjo ka munguar le të themi se asaj nuk i është kushtuar rëndësia e duhur. Këtu duhet të ketë çaluar ndoshta edhe diçka tjetër certifikimi i përshtatshmërisë së punimeve.

“Për momentin nuk mund të bëjmë më tepër – sqaron Enkelejda, – pasi nuk na lejon as buxheti. Por ajo u zotua që në buxhetin e vitit që vjen do ketë një zë të veçantë që do të quhet buxhet social. Ai do të përfshijë kostot për pajisjen e të gjitha institucioneve me pjerrina si dhe rregullimin e atyre ekzistuese”.

E deri në hartimin dhe zbatimin e projekteve që do përfshihen në buxhetin special me zëra të ndryshëm, sërish para dhe tetraplegjikëve do iu privohet e drejta e shfrytëzimit të hapësirave të qytetit të tyre, e drejtë e sanksionuar edhe nga ligjet që janë ende në fuqi.

*Ky artikull u realizua në vazhdimësi të ciklit të trajnimeve “Mjetet dhe Teknikat e Raportimit Lokal”, të organizuar nga Citizens Channel

Autor: Gëzim Hoxha

Gëzim Hoxha ka lindur në Shkodër më 26,11,1973. I diplomuar me Master në marketing dhe kontabilitet. Ka hyrë në botën e medias që në vitin 2015 si opinionist dhe përkthyes nëpër gazeta dhe portale të ndryshme. Angazhohet për Citizens Channel që në Qeshor të vitit 2017.

Citizens Stories: Historia e Kledit, i riu që ja ka dalë të thyejë barrierat e punësimit të personave me aftësi të veçanta

*Sabina Veizaj / Citizens Channel 

Kledin e gjetëm duke smeriluar një mobilie druri. Mbathur kominoshet e punës, teksa na shtrëngoi duart na dhuroi një buzëqeshje të madhe. Prej katër vitesh, sot 23 vjeç, Kledi punon tek kompania e prodhimit të mobilieve me dru të ricikluar “Pana”.

E pyesim Kledin pse i pëlqen druri, kur ka zgjedhur të merret me të për të thyer pak akullin e bisedës me të panjohur. Përpos buzëqeshjes, artikulimi i tij është me fjali të shkurtra dhe të pakta.

Ndërsa sipas INSTAT të papunët në radhët e të rinjve 15-29 vjeç në tremujorin e dytë të 2019-ës rezultojnë 75,478  mesatarisht në të njëjtat ritme me vitin paraardhës. Po ashtu edhe në radhët e kategorisë së grupeve të margjinalizuara; Në fund të ‘2017, rezultojnë të regjistruar si punëkërkues të pa punë nga kjo kategori 472 vetë, pa marrë parasysh të demoralizuarit, të cilët nuk kërkojnë një vend pune pas rendjes pas saj për një kohë të gjatë. Por Kledi ka qenë këmbëngulës dhe me fat sepse ka njohur njerëz të përkushtuar dhe me zemër të madhe. Kledi ka çrregullime të spektrit autik. Ai ka ndjekur shkollën për persona me aftësi speciale “Luigj Gurakuqi”. Pasi kreu aty studimet iu nënshtrua një kursi profesional për përpunimin e drurit.

Me ndihmën  e shoqatës “Deiv Aid”, e cila punon me ndërmjetësimin e grupeve të margjinalizuara me tregun e punës, Kledi u atashua për të bërë praktikë pune pranë kompanisë Pana.

Pezana Rexha, themeluese e kompanisë “Pana’

“Kledi ka qenë i heshtur në fillim. Nuk fliste, ishte i ndrydhur. Por dalëngadalë me ndihmën e kolegëve u integrua e tanimë jo vetëm punon me përkushtim, por ka edhe miq të mirë në punë. Bashkë me Kledin fillimisht erdhi për të bërë praktikën edhe dikush tjetër dhe deri në momentet e fundit unë kisha zgjedhur djalin tjetër për ti ofruar vendin e punës, por dëshira e Kledit për tu zhvilluar dhe ecur përpara më bëri të ndryshoja mendim dhe tani Kledin e kemi tek Pana prej katër vitesh”- thotë Pezana Rexha themeluesja e Panës.

Niku, një nga punonjësit më të vjetër kur është krijuar Pana tregon se në fillim Kledi është paragjykuar për shkak të problemit të tij dhe ndrydhjes, druajtjes. “Por më pas e kuptuam që ishte djalë shumë i mirë dhe e bëmë pjesë tonën duke e ndihmuar. Ai ka një zhvillim të madh këto vite si në punë, ashtu edhe në integrim shoqëror”- tregon Niku.
Një koleg tjetër i Kledit, mesoburrë na pyet: “Për Dakun keni ardhur”? Nuk e kuptuam, më pas Pezana na tregoi se ashtu e thërrasin me afri Kledin, e duan dhe e mbajnë afër”.

Besnik Shkreta, koleg i Kledit

“Unë vij në 7 e 30 të mëngjesit në punë me autobus. Hap derën e punishtes, vesh rrobat e punës dhe filloj të bëj punën time.”- thotë Kledi. Ai përherë e ka pëlqyer drurin e të punonte me të derisa ju dha mundësia të bënte kursin e më pas praktikën.

“Kledi ka qenë një fëmijë tejet i ndrojtur dhe pa fjalë. Zor se integrohesh, por me ndihmën e psikologes, mësueses së tij dhe tonën, arritëm që Kledi të ndiqte një kurs profesional. Mandej u interesuam ku mund ta bënte praktikën dhe sot Kledi është në një punë stabël prej 4 vitesh”- thotë Endrita Cici, drejtoreshë Ekzekutive e Dev-Aid.

Endrita Cici, drejtuese ekzekutive/ DEVAID

Sipas saj nga kontingjenti i ndërmjetësimit të personave nga grupet e margjinalizuara 53 % kanë gjetur një vend pune. Kurse Pana e ka në filozofinë e saj punësimin e personave nga grupet e margjinalizuara.
Sipas Pezana Rexhës, këta persona i japin një vlerë të shtuar punës dhe stafit ku integrohen sepse të qenit ndryshe i afron njerëzit dhe i bën më solidar.

“Përpos zbatimit të ligjit, të gjitha kompanitë duhet të kenë punonjës me aftësi speciale, ata janë vlerë e shtuar, por mbi të gjitha do të ruanim vlerat si popull e shoqëri që jemi solidarë, mikpritës dhe bujar. Jo për gjynah, por detyrim dhe mirësi”- thotë Pezana Rexha.

Sipas INSTAT 6.2% e popullsisë në moshë madhore në Shqipëri ka deklaruar se ka të paktën një aftësi të kufizuar. Personat madhorë me aftësi të kufizuara në moshë pune kanë dy herë më tepër gjasa të jenë jashtë forcës së punës. Një në pesë të rinj (15-24 vjeç) me kufizime në shikim është në kërkim të punës, por nuk mund të gjejë një të tillë. Prevalenca e aftësisë së kufizuar NUK ndryshon në kuintilet e të ardhurave. Personat me aftësi të kufizuara të kuintilit të poshtëm (më të varfërit), kanë 2 herë më tepër gjasa që të përballen me dy ose më shumë aftësi të kufizuara sesa kuintili i sipërm (më të pasurit)

“Kazanë që mbrohen nga shteti”


“Kur i afrohesh kazanëve, më vjen për të vjellë , e gjona kshu, se unë jam njeri  i sëmurë edhe s’e duroj dot erën, sidomos tashi në behar”, tregon Ramazani për Citizens Channel.

Ramazani ka rreth 4 vite që grumbullon mbetje të riciklueshme në kazanët e Tiranës, pas një tentative të dështuar për të fituar azil në Gjermani. Kjo nuk ka qenë puna e tij e përhershme, ka punuar nëpër fabrika dhe uzina të ndryshme gjatë regjimit të kaluar, por viteve të fundit është detyruar t’i drejtihet kazanëve për tê fituar para që mjaftojnë për mbijetesë. Ndihma financiare që merr nga shteti nuk i mundëson dot as blerjen e ilaçeve, të domosdoshme për shkak të sëmundjes së zemrës.

Foto: Citizens Channel

Grumbullimi dhe shitja e mbeturinave nuk është një punë e lehtë, por edhe e paligjshme! Tre vite më parë Bashkia e Tiranës vendosi se nuk do të lejonte mbledhjen e mbeturinave në mënyrë individuale dhe për këtë do të kishte penalitete edhe për grosistët e mëdhenj. Sipas Bashkisë zgjidhja e problemit ishte landfilli i Sharrës.

Në vitin 2018 grumbullimi individual i mbetjeve u shpall sjellje e palejuar si “Kundërvajtje në fushën e mjedisit” nga Bashkia Tiranë nëpërmjet një  Vendimi të Këshillit Bashkiak dhe u parashikuan masa administrative si gjoba deri në 20 mijë lekë.

Një grup organizatash të cilat veprojnë në fushën e të drejtave të njeriut në Shqipëri iu drejtuan Këshillit Bashkiak nëpërmjet një letre të hapur ku ndër të tjera kërkuan që të mos miratohej një nga nenet që kishte të bënte pikërisht me grumbullimin dhe riciklimin individual. Këto organizata e konsideruan këtë nen si një shkelje të të drejtave themelore të njeriut.

Familja e Ramazanit është një nga shumë familjet që u prek nga kjo politikë e Bashkisë Tiranë. Pasja e statistikave të sakta në lidhje me numrin e familjeve apo personave që grumbullojnë mbetje është e vështirë për shkak se punojnë në mënyrë informale.  Bazuar në raportin e fundit të bërë nga krahu komercial i Bankës Botërore janë rreth 1200 familje  që sigurojnë të ardhura nga riciklimi i mbetjeve në Tiranë .

Foto: Citizens Channel

Ramazani tregon për Citizens Channel se prezenca e policisë bashkiake është konstante. 

“Po s’na len me mbledh bidona. Na shofin kshu ndonjëherë na i marrin thasët, i ngarkojnë në kamiona ikin. Do të të procedoj, do të të gjobis. Ne për momentin jemi pa punë, pa asgjë”, rrëfen ai.

Nga të dhënat që Citizens Channel siguroi nëpërmjet një kërkese për të drejtë informimi,zbuloi se gjatë vitit 2018 policia bashkiake kishte vendosur 146 masa administrative me vlerë 287.000 lekë ndaj personave të cilët mbledhin mbetje të riciklueshme në territorin e Bashkisë Tiranë.

Pavarësisht thirrjes së organizatave në mbrojtje të të drejtave të njeriut Këshilli Bashkiak i Tiranës e miratoi vendimin, i cili ka rreth 2 vite që ka filluar të veprojë.

Tirana është qyteti më i madh në Shqipëri edhe nga pikëpamja gjeografike, por edhe nga numri i popullsisë. Shpesh referohet si “qyteti i 1 Milion banorëve”.

Në vitin 2017, janë gjeneruar afërsisht 1,8 Milion ton mbetje urbane.

 

 

 

Përjetimet dhe pritshmëritë gjatë shtatzënisë, një hendek i madh midis

Alice Taylor është një gazetare britanike, aktiviste për të drejtat e njeriut dhe çështjeve mjedisore, e cila jeton në Shqipëri prej pak vitesh. Ajo ka krijuar blogun “The Balkanista”, në të cilin shpreh mendime personale rreth politikës, modës, artit, udhëtimet dhe feminizmin bazuar në eksperiencën e saj. Kontribuon në media të tjera të njohura si Exit.al duke u fokusuar në lirinë e medias dhe korrupsionit në Shqipëri. Tashmë prind i një fëmije me partnerin e saj shqiptar, Alice Taylor ndan me Citizens Channel përjetimet dhe vështirësitë që has në përditshmërinë e saj përgjatë procesit të prindërimit.

Shtatzënia konsiderohet një proces shumë i bukur, të cilin e shijon çdo nënë dhe e dëshiron çdo grua. Në fakt, shtatzënia mund të rezultojë një proces shumë i ndërlikuar i cili shoqërohet me ndryshime fizike, hormonale, sociale. Si ka ndikuar ky mit gjatë shtatzënisë tende?

Kam vuajtur nga depresioni i rëndë para lindjes (duke përfshirë sulmet e panikut), gjakderdhje të vazhdueshme, rrezik dështimi të fëmijës, pre-eklampsia, problemet me legenin dhe ecjen, dhimbja të nervit shiatik dhe pagjumësi gjatë gjithë shtatzënisë. Kam kaluar shumë kohë në spital dhe në pjesën më të madhe të shtatzënësi mjeku urdhëroi pushim në shtrat, ose më është thënë që të qëndroj në shtëpi.

Ishte gjithçka tjetër përveçse e bukur- kam urryer çdo sekondë dhe kam qarë çdo ditë të saj, ndonjëherë për orë të tëra, duke u ndjerë e ngecur në atë situatë, e mjerë, e dëshpëruar, në dhimbje dhe e tmerruar. Më vjen të qaj edhe tani që po e shkruaj apo po mendoj rreth shtatzënisë. Unë e dua shumë ndjesinë e të qenit nënë dhe pothuajse çdo  ndjesi negative iku brenda një javë apo dy, por shtatzënia në vetvete ka qenë 9 mujori më torturues i jetës sime. Ndjehesha sikur nuk mund të ankohesha – kur u jam shprehur doktorëve ata janë tallur apo më kanë përqeshur, të tjerët kanë refuzuar të më japin mjekime për të më ndihmuar, të tjerë më kanë turpëruar duke më thënë që duhet të jem falënderuese për faktin që jam shtatzënë dhe se “e gjitha do ia vlejë”.

Më është thënë të “mendoj për beben” dhe “ta pranoj” pa pasur aspak konsideratë për mënyrën sesi unë ndjehesha – gjë që më bëri të ndjehesha si një inkubator, si një mbajtëse ku qëllim i vetëm është riprodhimi –  më kujtohet se kam dëshiruar të bie në koma gjatë gjithë pjesës së mbetur të shtatzënisë dhe të zgjohem pasi foshnja ime të ketë lindur- kaq e padobishme dhe e parëndësishme më ka bërë të ndjehem.

Askush nuk pyeti për mua, ata shqetësoheshin vetëm për fëmijën. “Mos u mërzit, do i bësh dëm fëmijës” – po unë?! Po shëndeti im?!

Çfarë përjetimesh fizike ke pasur gjatë shtatzënisë dhe a ishte aq “perfekte” sa e tregojnë imazhet e përgjithshme që na vine ndërmend sa herë mendojmë një grua shtatzënë?

Ishte e tmerrshme që nga dita e parë – unë u bëra një person krejtësisht tjetër, nuk e njoh atë person që kam qenë kur isha shtatzënë. Ndihesha e bllokuar në atë trup i cili thjesht vuante dhe kishte dhimbje dhe truri im thjesht nuk po më jepte paqe. Unë kam qene më e palumtur dhe e trishtuar se kurrë më parë, isha në dhimbje të vazhdueshme, po ashtu isha e tmerruar se do dështoja sa herë që ulesha, ngrihesha në këmbë apo kisha dhimbje në stomak.

A ke hasur gjatë shtatzënisë sjellje apo metoda që kanë si qëllim turpërimin e gruas duke i quajtur “nëna të këqija” të cilat nuk i duan fëmijët e tyre nëse tregojnë se nuk e kanë përjetuar mirë procesin i shtatzënisë?

Për mua kjo ishte e nënkuptohej  përmes komenteve me agresivitet pasiv. Mua më kanë bërë të ndihem fajtore për marrjen e paracetamolit për temperaturë, më kanë bërë të ndihem fajtore pasi kam kërkuar ilaçe që të trajtoj depresionin para lindjes, më kanë bërë të ndihem fajtore për vendimin e të mos- ushqyerit me gji pasi ajo të lindte – për çdo vendim gjithkush e ka një mendim. Pyetjet, komentet dhe “këshillat” janë të gjitha gërryerje graduale të cilat minojnë aftësitë prindërore të nënës. “A nuk ka vapë ajo në atë gjënë?” ose “Pse nuk po ushqen me gji?” mund të tingëllojnë si pyetje normale, por të gjitha nënkuptojnë se ne nuk po i bëjmë gjërat ashtu si duhet. Këto këshilla të pakërkuara në thelb të thonë: “Ti je një nënë e keqe, mënyrat që përdor unë janë më të mira“.

Nisur nga eksperienca jote, mendon se gratë janë të përgatitura për ndryshimet fizike që përfshijnë shtimin në peshë dhe jo vetëm, pasi lindjes së fëmijës?

Në asnjë mënyrë! Unë isha e informuar për depresionin pas lindjes, por nuk kisha asnjë ide rreth depresionin para lindjes, dhimbjen e legenit, pagjumësinë, ndryshimet hormonale, rrezikun e gjakderdhjes si në rastin tim etj,. Njerëzit flasin vetëm për gjërat e mira – ata ose harrojnë ose kanë turp të flasin për anët negative pasi kanë frikë se njerëzit mund t’i gjykojnë. Duhet të ketë më shumë ndershmëri dhe mjekët duhet të jenë më të përgatitur për të trajtuar efektet anësore negative, si dhe duhet të jenë më empatikë ndaj nënave në vend që të tallen me ato, duke mos i marrë seriozisht apo duke i turpëruar. Duhet të flasim hapur për të. Siç thashë, unë e dua amësinë dhe madje edhe dita më e vështirë është më e lehtë sesa një ditë shtatzënie për mua – askush nuk të informon për gjërat që mund të shkojnë keq apo që mund ta bëjnë atë një eksperience më pak të bukur.

Sa të informuar janë njerëzit dhe personeli mjekësor rreth depresionin gjatë shtatzënisë? A e nënvlerësojnë atë duke e konsideruar një fazë transitore i cili do kalojë menjëherë pasi gruaja do ta mbajë foshnjën në duar? Si ndikon kjo?

Ata mendojnë se ne jemi duke e shpikur atë [depresionin] apo thjesht e injorojnë. Mua më qeshën në fytyrë dhe më thanë “A e di se sa gra shtatzënë kanë ardhur këtu duke qarë sot?” – fakti që për ata kjo ishte diçka qesharake tregon se sa serioz është problemi. Edhe anëtarët e familjes thjesht thanë “Qetësohu dhe përqendrohu tek fëmija”. Unë u detyrova të mos merrja ilaçe që mund të më ndihmonin dhe pastaj i refuzova edhe kur gjërat u përkeqësuan edhe më tej. Ata u munduan të më poshtëronin sepse doja t’i merrja teksa po ushqeja me gji fëmijën … mora një tjetër mendim nga një doktor me eksperiencë dhe ai më tha se ilaçin të cilit unë po i referohesha ishte tërësisht i sigurt dhe më i sigurti për sa i përket grave shtatzëna. Mënyra sesi doktorët më folën më bënë të mendoj se nëse e merrja atë, foshnja ime do të vdiste ose unë do të dështoja shtatzëninë.

Problemet e shëndetit mendor i vrasin gratë dhe një foshnjë ka nevojë për një nënë që është mirë mendërisht dhe e gjallë në mënyrë që ajo të kujdeset për të. Shëndeti fizik dhe shëndeti mendor i grave duhet të jenë po aq i rëndësishëm sa shëndeti i bebeve.

Po rreth depresionit pas lindjes, sa të informuar janë njerëzit dhe sa flitet rreth tij?

Njerëzit nuk janë të informuar. Në vendet e tjera ndryshon por mbetet ende një stigmë – pritet që ti të jesh shumë e lumtur sepse do të bëhesh nënë. Nëse nuk je, ti poshtërohesh dhe konsiderohesh mosmirënjohëse. Njerëzit mendojnë se depresioni është një zgjedhje ose nuk e kuptojnë se sa ndikime negative mund të ketë. Depresioni, në çdo formë, është i natyrshëm dhe duhet të trajtohet. Nuk të bën të jesh më pak si qenie njerëzore, nuk të bën më të dobët dhe nuk të bën të çmendur. Por, nëse ti nuk e trajton pikërisht atëherë lindin problemet. A e dini për shembull se gratë që vuajnë nga depresioni ose PTSD-[çrregullimi i stresit post-traumatik] (mjaft e zakonshme pas një lindjeje të ndërlikuar) kanë më shumë të ngjarë të jenë viktima të dhunës? Një nënë e shëndetshme është e barabartë me një fëmijë të shëndetshëm. Nëse dikush ju thotë se është në depresion ose i trishtuar, mos i injoroni, ndihmojini ata.

A është shoqërisht e pranueshme që pas lindjes së fëmijës, nëna duhet të heqë dorë nga stili i saj i jetesës dhe pasionet e saj për t’iu dedikuar fëmijës dhe nevojave të tij, të cilat duhet të jenë parësore?

Absolutisht jo. Zgjedhja është në dorë të gruas – nëse ajo dëshiron të heqë dorë nga puna e saj për të rritur fëmijën, shkëlqyeshëm, nëse dëshiron të kthehet në punë pas një jave dhe të punësojë një dado ose ta ndihmojë një anëtar i familjes, kjo gjithashtu është në rregull. Në të vërtetë, vendimi nuk i takon askujt tjetër përveç asaj dhe partnerit të saj. Nuk është e drejta e miqve, familjarëve, të huajve, njerëzve në internet, apo edhe mua që të jap një koment ose të them atë që është e pranueshme. Unë kam pasur njerëz të cilët kanë komentuar mbi zgjedhjet e mia dhe me mirësjellje u them atyre se nuk u takon si vendim.

A mendon se mungon informacion rreth ndikimit dhe përgjegjësitë që ka sjellja e një fëmije në jetën e secilit prind duke u krijuar atyre një situatë kaosi, mungese menaxhimi dhe ankthi?

Personalisht jo. Unë jam frikësuar nga ideja se do bëhesha prind, por është shumë më e lehtë sesa njerëzit e tregojnë. Ndërsa ata thonë “Oh, është kaq e mrekullueshme, do të jesh aq e lumtur!”,  njerëzit gjithashtu kënaqen duke u thënë grave shtatzëna sa e vështirë do të jetë, sa e dhimbshme është lindja, si jeta e tyre nuk do të jetë më e tyrja, si do të shkatërrohet trupi i tyre, etj,. duke i trembur nënat thuajse në nënshtrim … por realiteti, për mua gjithsesi, ishte shumë më i mirë nga çfarë unë prisja..

Pjesa më e vështirë për mua ka qenë përballja me kritikat, këshillat e pa kërkuara, njerëz që përpiqen të ndërhyjnë në zgjedhjet e mia prindërore, njerëzit që rrëmbejnë dhe prekin foshnjën time pa leje

A mendon se kurset e prindërimit janë diçka e nevojshme për individët që janë bërë prindër apo që do jenë prindër të ardhshëm?

Jo gjithmonë janë të nevojshme, por ato duhet të jenë lehtësisht të përballueshme dhe  të disponueshme për ata që i dëshirojnë. Ata duhet të përfshijnë nënën dhe babanë, t’i edukojnë për shtatzëninë dhe lindjen (çfarë të presim në realitet). Sigurisht, jo të gjithë kanë nevojë ose i duan ato, por ato duhet të jenë të disponueshme dhe një rëndësi i madh duhet t’i kushtohet përfshirjes së baballarëve.

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj

Të pastrehë dhe të padukshëm…

Naimi është një nga personat të cilit i duhet të kalojë netët dhe ditët rrugëve të Tiranës. Pavarësisht nëse koha është me diell apo me shi, shtrati i tij janë rrugët e Tiranës dhe disa kartona të cilët i përdor si shtresa të ndryshme.

Naimi tregoi për Citizens Channel se ka 20 vite që është në situatë rruge dhe është 43 vjeç. Ai nuk kishte njohuri të zgjeruara mbi institucionet që përkujdesen për personat me statusin e tij dhe përpjekjet e tij për të dalë nga gjendja ekzistuese ishin minimale.

Në një komunikim me Citizens Channel, Bashkia Tiranë tregoi se nën administrimin dhe financimin e saj janë 6 qendra sociale multidisiplinare dhe vetëm një prej tyre ofron strehim të përkohshëm.

Citizens Channel kaloi një natë me të dhe mësoi se jeta e “rrugës” është shumë larg të qenurit një jetë e lehtë dhe gjithashtu jeta e Naimit duket sikur fatkeqësisht nuk do e fitojë kurrë statusin e mëparshëm.

Në përgjithësi këta njerëz aty ku kalojnë natën aty edhe punojnë, më të shumtët. Do të thotë që  ata krijojnë një ambient që e perceptojnë të sigurt ose që e mendojnë më pas si ambient të tyren. Ata nuk munden të zhvendosen në shumë ambiente, shumë larg, d.m.th mundohen të mbajnë një vend të qëndrueshëm”, thotë për Citizens Channel Anora Kroj, psikologe klinike.

Ajo tregoi gjithashtu se përveç pjesës institucionale, probleme shpesh, ose ndoshta në herët më të shumta të rasteve hasen dhe në përballje me shoqërinë dhe me mjedisin përreth. Ri-integrimi dhe pjesëmarrja aktive në shoqëri, duket një sfidë e humbur.

Këta persona ndihen një grup vulnerabël sepse ne, masa, i trajtojmë si të tillë. Mundohemi që as sytë të mos ua hedhim kur kalojmë aty, i bëjmë të ndjehen inekzistentë. Nuk i  pranojmë për shkak se dikujt mund t’i prishi imazhin e pallatit ku jeton, dikush tjetër e injoron totalisht sepse e quan si një qenie që është ndryshe nga ne”, sqaron Kroj për Citizens Channel.

Ajo gjithashtu thotë se është shumë e rëndësishme që ta shikojmë tjetrin si të ngjashëm dhe jo si të ndryshëm nga vetja dhe se kjo qasje do të ishte disi më ndihmuese kundrejt personave në gjendje rruge.

Strehimi nga pikëpamja ligjore…

Në 15 shkurt të vitit të kaluar u miratua ligji i ri Për strehimin social” i cili ka si objekt kryesor përcaktimin e rregullave dhe procedurave të shpërndarjes së programeve sociale për strehimin.

Ligji parashikon 6 programe të strehimit social që përfshijnë disa kategori:

  • Programi i banesave sociale me qira
  • Programi për përmirësimin e kushteve të banesave ekzistuese, deri në një ndërtim të ri;
  • Programi i banesave me kosto të ulët
  • Programi për zhvillimin e zonës me qëllim strehimi;
  • Programi për krijimin e banesave të përkohshme;
  • Programi i banesave të specializuara

Të dhënat e studimit të realizuar nga qendra T’Reja tregojnë se numri i personave në situatë rruge që përfitojnë nga programet e strehimit është shumë i ulët.

Nga 101 individë të identifikuar në situatë rruge, 40 prej tyre janë referuar për të përfituar nga programet sociale të strehimit për vetëm 15 prej tyre kanë përfituar duke zgjidhur kështu problemin e strehimit.

Ligji i ri i strehimit ka përcaktuar 15 kushte sociale, të cilave u përcaktohet përparësi në përfitimin e programit, por personat në situatë rruge nuk përfshihen direkt në asnjë nga këto kategori.

Sipas Ola Tares drejtuese e qendrës T’Reja që ka realizuar  një Studimin për Personat në Situatë Rruge, një nga arsyet që i privon ata të përfshihen në skemat e strehimit është vetë procesi: “Njerëzit sigurisht janë përpjekur për të dalë nga ajo situatë, megjithatë për shkak të vështirësive të ndryshme, duke marrë parasysh edhe mungesën e një pune të qëndrueshme, apo mungesa e kualifikimit dhe të ardhurave nuk i ka lejuar që të përfitojnë nga këto programe”.

Ajo shton se edhe personat që arrijnë të përfshihen, hasin vështirësi për të qëndruar brenda programeve të strehimit:“Kontrata është deri në një vit, por pas një viti duhet sërish të plotësosh të gjitha dokumentet dhe ri-përzgjidhesh nga komisioni i vlerësimit në Këshillin Bashkiak, domethënë çdo vit të bësh të njëjtën gjë”.

Sipas Tares, janë burokracitë një nga faktorët që i bëjnë këta persona të dorëzohen: “Në një moment shumë prej tyre janë shprehur që janë lodhur, janë të zhgënjyer dhe kanë ndaluar aty… duke vendosur të vazhdojnë  në rrugë për aq kohë sa të jetojnë”.

Psikologia e Qendrës “T’reja”, Anora Kroj tregon se procesi i aplikimit është i vështirë, i gjatë dhe i lodhshëm dhe shpeshherë personat që kanë nevojë e humbasin shansin që të përfitojnë një banesë sociale.

Por përfitimi nga programet e strehimit është vetëm një pjesë e problemit. Vështirësitë e tjera nisin kur këta persona përpiqen të sigurojnë një banesë me qera.

Një nga problemet e tjera që hasin personat në situatë rruge, është diskriminimi nga shoqëria, kur kanë nevojë që të marrin një banesë me qera.

“Një rast që do ta quaja të suksesshëm, kemi arritur deri sa kemi përfituar bonusin e social. Pra dokumentacioni ka shkuar shumë mirë, por këtu ka pasur një ngecje, sepse vetë ne që jemi masa e gjerë e popullsisë së qytetit të Tiranës, por jo vetëm këtu, edhe më gjerë, hezitojmë që të japim banesa përkundrejt qerasë sepse i paragjykojmë”, tregon psikologja Anora Kroj për Citizens Channel.

*Citizens Channel/ F.S./

 

 

 

 

Ka ndodhur këtu: Të rindërtosh jetën pas 10 viteve dhune

4411 raste të dhunës në familje të evidentuara nga Policia e Shtetit kishte në Shqipëri gjatë vitit 2018, nga to 3690 ishin gra dhe vajza duke përbërë 73.4% të numrit total.

Shkodra, një qytet me 114.219 banorë ka lëshuar gjithsej 193 urdhra mbrojtjeje të ndarë në: urdhra mbrojtjeje dhe urdhra të menjëhershëm mbrojtjeje dhe vetëm në vitin 2018 në këtë qytet janë regjistruar 228 raste të divorceve si dhe 37 persona si dhunues në familje.

Citizens Channel shkoi në qytetin e Shkodrës dhe u takua me një nga gratë e dhunuara që jeton atje. Ajo ishte një nga viktimat e dhunës në familje, e dhunuar që nga java e parë e martesës nga ish-bashkëshorti i saj dhe në tentativë për t’u ri integruar në shoqëri dhe për të jetuar  një jetë normale pavarësisht viteve të vështira dhe të gjata të jetuara në dhunë dhe në kushte sociale shumë të vështira.

Ajo tregon për Citizens Channel se procesi i ri integrimit në shoqëri për të nuk është i lehtë.

” U largova, nuk isha më ajo si e dosha. Edhe tash….më ka marrë këtu te shoqata . Edhe kshu që vazhdoj të jetoj, domethënë jam me 2 fëmijë , shtëpi me qera, s’kam asnjë për me i kërkujna, vetëm ça më ndihmon familja jem . Po ça me prit dhe prej familjes se motra edhe baba e nana skanë ça ndihmojnë edhe vëllai se ata kanë nevojë me i ndihmu unë jo me më ndihmu mu . Edhe kështu që punoj nga pak.. Kështu e ka jeta..”, thotë ajo.

E dënuar të jetojë në një rreth dhune për vite, ajo tregon për Citizens Channel se kishte qenë pikërisht ajo që gjithmonë ka jetuar me shpresën se një ditë diçka do të ndryshonte.

“Domethënë, më ka… sa hejna që..ta shikosh njënin sy e kam me shenj..më ka ra me dorë dhe ma ka ça këtu synin..më ka ra në hundë..më ka ra ma ka thy dhëmbin. Domethënë shumë shumë gjëna. Më ka fut thonjtë në fyt deri sa kam ra përtok”.

“Më ka thënë” do të mbys krejt do të hedhi në det se ti ske të drejtë të më thush mu mos pi hashash se unë e kam pi që i vogël dhe kur sma ka nal familja jeme kush je ti që ma nal mu”, tregon ajo duke shpjeguar që episodet e dhunës ishin aq të shpeshta saqë ishin bërë “normale” për të.

Ajo tregon se kishte jetuar për rreth 10 vjet nën presionin e një personi të dhunshëm dhe që konsumonte drogë dhe arsyet pse komunikimet dhe debatet e tyre përfundonin në dhunë ishin nga më të ndryshmet por kryesisht për shkaqe xhelozie.

Pas 10 viteve dhunë psikologjike dhe shpirtërore ajo u shkëput nga dhunuesi i saj dhe jeton në një qytet të Shqipërisë, ku me ndihmën e një shoqate të specializuar, ajo po përpiqet që të rindërtojë jetën e saj nga fillimi dhe pse nuk duket të jetë e lehtë.

 

*Citizens Channel – Citizens Stories

*Ky projekt realizohet me mbështetjen financiare të Programit të Granteve të Vogla të Komisionit për Demokraci të Ambasadës së SH.B.A.-së në Tiranë. Opinionet, gjetjet, konkluzionet dhe rekomandimet e shprehura janë te autor-it/ve dhe nuk përfaqesojnë domosdoshmërisht ato të Departamentit të Shtetit

 

Trokit 7 herë për t’i shpëtuar dhunës

Si pjesë e ciklit “Pas Dyerve të Mbyllura”, Citizes Channel publikon  histori të grave që kanë qenë viktima të dhunës, duke rrëfyer hapin e guximshëm për të dalë nga martesat e dhunshme, përballjen me paragjykimet dhe stigmën e shoqërisë dhe vështirësitë që lindin nga mungesa e mbështetjes së institucioneve për ri-integrimin në shoqëri.

Çdo dy javë, një grua është vrarë si pasojë e dhunës në familje në 5 muajt e parë të vitit 2019.

Të dhënat tregojnë se dhuna ndaj grave dhe vajzave është një fenomen i përhapur në përmasa të frikshme në Shqipëri. Mentaliteti, zakonet dhe mungesa e një “shpëtimi” nga ana e institucioneve përgjegjëse, i detyrojnë gratë të jetojnë për vite të tëra nën rrethin e dhunës, që jo në pak raste ka përfunduar në krimin fatal të vrasjes.

Citizens Channel u takua me një nga këto gra. E martuar në moshë të re, nënë e dy fëmijëve, që të dy me probleme shëndetësore dhe fizike, ajo ishte viktimë e dhunës në familje për 15 vite me radhë.

“Familja ime ma dhanë dhe: kokën çafsh! Nuk…As më kanë ardhur në shtëpi, as…s’mbaj mend më. Nga 15 vjet që kam jetuar atje, vetëm një herë më kanë ardhur”, tregon ajo për Citizens Channel.

Ajo tregon se ishte pikërisht familja e saj e cila e kishte detyruar që të martohej për herë të dytë, pasi bashkëshorti i parë kishte ndërruar jetë. Dhuna që ajo përjetoi gjatë martesës së dytë ishte sistematike dhe e pamëshirshme.

“Atë e ngacmonte i vëllai, po t’i thonte i vëllai shko gjuje..ai do vinte dhe do gjunte…t’i thosh ai do vinte të të gjunte. Sdonte tja dinte se ke bërë gabim a ske bërë gabim. Direkt vinte të gjunte. Se ça ishte kjo e gjuajtura, spo e merrja vesh…Për çfarë? Po kshu du unë. Po qysh do ti? Më thuaj një arsye ti mua që dhe unë ta di. Pe ndonjë rrugë të keqe a pe diçka që nuk shkon, më thuaj ti mua që dhe unë ta pranoj dhunën.”, rrëfen L.K. me dhimbje kalvarin e vuajtjeve dhe të dhunës, aq absurd, saqë ndonjëherë as vet nuk e kuptonte arsyen pse ndodhte.

E gjendur para kësaj situate ajo vendos që të divorcohet.

“I thashë dhe mamit tim në atë kohë që do vija do bëja divorcin, më tha: merr dy kalamajtë dhe ik e mbytu në gjol”, ishte ky reagimi i nënës së saj në momentin kur ajo mori vendimin për t’u larguar nga agresori i cili ishte bashkëshorti i saj.

Pa mbështetje nga njëra familje dhe e dhunuar nga tjetra, asaj iu deshën vite të tëra përpjekeje dhe 7 denoncime që policia të merrte në konsideratë dhunën e ushtruar nga  ish-bashkëshorti.

Video/ Rrëfimi i plotë i 40 vjeçares L.K

Problemet që vijnë pas daljes nga rrethi i dhunës

Avokatja e qendrës Forumi i Gruas Elbasan Soela Kurti ,i tha Citizens Channel se koha e gjatë për marrjen e urdhrit të mbrojtjes për shkak të procedurave burokratike ka qenë pengesë në efektivitetin e këtij mekanizmi. Megjithatë së fundmi korniza ligjore që ndihmon gruan e cila është në cilësinë e viktimës së dhunës në familje është përmirësuar duke i dhënë kompetenca edhe komisarëve të policisë të lëshojnë urdhra mbrojtjeje për gratë e dhunuara në raste emergjence ose të dhunës ekstreme, urdhra që më pas verifikohen nga Gjykata e cila jep vendimin përfundimtar të saj.

Soela Kurti – Forumi i Gruas Elbasan

Mekanizmat institucionale ndihmues në këto raste janë: Policia, Koordinatori i dhunës në familje i cili është në çdo bashki si dhe shoqatat që iu vijnë në ndihmë këtyre rasteve.

Çështjet e pronësisë dhe strehimit

Problemi sipas avokates Kurti qëndron në fazën e mëvonshme, kur gruas i duhet të ri-integrohet në shoqëri. Problemet e një gruaje të dhunuar nuk marrin fund kur ajo del nga paragjykimet sociale me të cilat është rritur dhe vendos të denoncojë dhunuesin e saj, por kur ajo gjen një punë dhe strehim. Shumica e rasteve sipas avokates janë pa një banesë sepse edhe pse mund të kenë punuar gjithë jetën, shtëpia nuk është në emrin e tyre, por kryesisht janë shtëpi në emër të familjarëve të tjerë, shtëpi të vjetra, për rindërtimin e të cilave gratë mund të kenë kontribuuar, por këto kontribute janë shumë të vështira për t’u njohur nga institucionet vendimmarrëse.

Mungesa e detyrimeve ushqimore

Edhe në rastin konkret, 40 vjeccarja L.K., po përballet prej kohësh me vështirësitë ekonomike, e detyruar të kujdeset e vetme për fëmijët, pasi bashkëshorti nuk paguan detyrimin e pensionit ushqimor.
“Mospagimi prej vitesh i pensionit ushqimor. Ata kanë 4 vite që e kanë kryer divorcin dhe gjatë këtyre 4 viteve ai s’ka paguar asnjëherë pension ushqimor dhe është një shumë minimale është 5 mijë ketë të reja në muaj. Dhe fëmija tani është 16 vjeç dhe ato shpenzimet e tij vijnë duke u rritur”, tha Soela Kurti.

Dalja jashtë Shqipërie – “Jo pa prokurën e babait dhunues”

Shpesh gratë e divorcuara nuk kanë mundësi të krijojnë të ardhura në Shqipëri, duke u detyruar që të lëvizin jashtë vendit për të gjetur një punë. Nëse ato janë nëna me fëmijë të vegjël në moshë, e kanë shumë të vështirë të lëvizin, pasi ish-bashkëshortët shpesh për hakmarrje apo motivet të tjera, nuk pranojnë të nënshkruajë prokurën e cila lejon fëmijën të lëvizë jashtë vendit. Sipas avokates Kurti, kjo është një nga ndryshimet e reja që duhet të pësojë ligji që mbron gratë e divorcuara.

“Në ndryshimet e reja të ligjit mund të thuhet fare mirë që personi që është kujdestar për fëmijën, ai të kishte të drejtën edhe për kalimin jashtë shtetit. Në shumicën e rasteve është nëna kujdestare e fëmijës dhe asaj që në vendimin e zgjidhjes së martesës mund t’i parashikohet kjo gjë, duke shmangur këtë pjesën e debateve dhe mosmarrëveshjeve me ish-bashkëshortin. Ky është një problem që kanë shumica e grave pas divorcit “.

*Citizens Channel – Citizens Stories

*Ky projekt realizohet me mbështetjen financiare të Programit të Granteve të Vogla të Komisionit për Demokraci të Ambasadës së SH.B.A.-së në Tiranë. Opinionet, gjetjet, konkluzionet dhe rekomandimet e shprehura janë te autor-it/ve dhe nuk përfaqesojnë domosdoshmërisht ato të Departamentit të Shtetit

 

Dhuna ndaj gruas: Shoqëria dhe media përballë vrasjeve “pas dyerve të mbyllura”

Vrau gruan me…e vrau sepse…mund t’a ketë bërë padashje…shpreh pendim..”

Janë këto disa nga titujt kryesorë të cilat shoqërojnë edicionet informative në ekranet shqiptare dhe në rrjetet sociale në internet. Mjafton të bësh një kërkim të thjeshtë dhe titujt bombastikë të shprehin vrullshëm të gjitha mënyrat dhe arsyet që kanë çuar në krimet ndaj grave dhe vajzave, atë të vrasjes.

Viti 2019 nisi përgjakshëm, duke shënuar vetëm 5 muajt e parë 9 gra të vrara, përkatësisht një grua e vrarë çdo dy javë.

Citizen Channel sjell videon e parë të ciklit “Pas dyerve të mbyllura”, e cila përmbledh shkurtimisht mënyrën si media i trajton rastet e dhunës, përballë thirrjes së aktivistëve dhe qytetarëve për më shumë ndërgjegjësim ndaj këtij fenomeni.

Disa shifra dhe statistika:

Shqipëria ka numrin më të lartë të vrasjeve të grave nga partnerët, në krahasim me vendet e tjera në Evropë. Të dhënat e e Studimit Global mbi Dhunën në Bazë Gjinore tregojnë se niveli i vrasjeve nga partnerët është 0.7 për 100.000 mijë gra.

Pas Shqipërisë, në vend të dytë është Islanda, me 0.6 vrasje për 100 mijë gra, e ndjekur nga Kroacia (0.5), Lituania (0.5), Finlanda (0.4) dhe Zvicra (0.4).

Të dhënat e INSTAT dhe UNDP, të përditësuara me raportimet në media dhe polici tregojnë se nga viti 2010 deri më sot, numri i grave të vrara në Shqipëri është 115 dhe në më shumë se 70% të rasteve, autorë janë partnerët.

Rrjeti Shqiptar i Fuqizimit të Grave (AWEN), raporton se 28% e vajzave midis moshës 16-19 vjeç që kanë qënë në marrëdhënie intime, kanë rënë pre e dhunës nga partnerët.

Një studim i Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE), ku u anketuan më shumë se 15 mijë gra nga rajoni, tregon se vetëm një pjesë e vogël e rasteve raportohen në polici.

Në vetëm 3% të rasteve policia është njohur me incidentin më serioz të dhunës shkaktuar nga partnerët aktual të grave të anketuara në Shqipëri. Ndërkohë vetëm 13% e grave raportojnë se kanë denoncuar vetë në polici rastet e dhunës. Ajo që bie në sy është se rastet kur policia është njohur me incidente të dhunës së pa raportuar janë vetëm 0.4% e totalit, shifër më e ulët se të gjitha vendet e përfshira në studim.

A janë policia, gjykatat dhe autoritetet të afta dhe të fuqishme për të krijuar siguri dhe mbrojtje për gratë dhe vajzat shqiptare?

Për të mbrojtur gratë dhe vajzat janë dhënë 4411 urdhëra mbrojtje vetëm për vitin 2018. Nga këto urdhra mbrojtjeje, 148 prej tyre janë shkelur duke rrezikuar jetën e grave dhe vajzave, shifër kjo më e lartë se vitit 2017. Edhe pse kanë qenë nën mbrojtje ligjore, sërish kanë qenë të padobishme, pasi shumë gra dhe vajza janë vrarë gjatë kohës kur kanë pasur mbrojtje.

Është Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut ajo e cila përcakton qartë të drejtat e individit dhe detyrimet shtetit për t’i mbrojtur, në të cilën përcaktohet se “e drejta e jetës mbrohet me ligj”. Po ashtu Ligji nr.9669 i vitit 2006, “Për masa ndaj dhunës në marrëdhëniet familjare” synon që të parandalojë dhunën në familje si dhe të garantojë me masa ligjore mbrojtjen e çdo anëtari të familjes i cili është viktimë e dhunës.  Konventa e Stambollit ndër të tjera, e miratuar nga Këshilli i Evropës në vitin 2011, është pranuar nga Shteti Shqiptar si një ndihmesë në parandalimin dhe luftimin e dhunës kundër grave na familje.

Si pjesë e cilklit “Pas Dyerve të Mbyllura”, Citizes Channel do të publikojë në platformën Citizens Stories, histori të grave që kanë qenë viktima të dhunës, duke rrëfyer hapin e guximshëm për të dalë nga martesat e dhunshme, paragjykimet dhe stigmën e shoqërisë dhe vështirësitë që lindin nga mungesa e mbështetjes së institucioneve për ri-integrimin në shoqëri.

Profesioni i lustaxhinjve përmes dy realiteteve

Nga Agime Kastrati

Puna e lustraxhinjve pavarësisht luftës me kohën, teknologjisë dhe stilit të jetesës vlerësohet nga njerëzit në Londër si profesion i veçantë e i patjetërsueshëm ndër vite. Ndërsa vështirësitë ekonomike, politikat disfavorizuese të vendorëve, si dhe mos stabilizimi dhe mos vlerësimi i zanatçinjve ka çuar në një “diskriminim” të hapur të zanatit të harruar të lustraxhinjve në Tiranë .

Të drejtat e mohuara të këtij profesioni që duken hapur në çdo rrugë të Tiranës pasi nga frika lustraxhinjtë pozicionohen në cepa pallatesh shikohen hapur nga të gjithë. Janë “zanatçinj” dhe “artistë” të imazhit të jashtëm të këpucëve të çdokujt që “gjunjëzohet” para poltronit tyre. Për këpucët, mjafton vetëm një shikim dhe kuptojnë se çfarë lëkure janë dhe çfarë boje duan. I bashkon profesioni dhe pasioni për lustrimin por, jetojnë në realitete të ndryshme.

Njëri ushtron aktivitetin e tij si lustraxhi në qendër të Tiranës, ndërsa tjetri në qendër të Londrës. Bëhet fjalë për dy realitete të ndryshme të të njëjtit zanat. Historia e Romi Topit, i riu me origjinë nga Korça i cili e ushtron këtë profesionin prej 17 vitesh në kryeqytetin Britanik, ku fillimisht ka punuar në mënyrë informale duke siguruar më pas një vend për ushtrimin e aktivitetit.

Dhe historia e Refik Dapit, 58-vjeçari nga Tirana i cili këtë profesion e ka të trashëguar nga familja, por çdo ditë duhet t’i fshihet policisë bashkiake pasi kioska ku ai prej vitesh punonte e paguante taksa, u shemb për t’i hapur rrugë ndërtimit të një hoteli privat.

Romi Topi  këtë profesion e ka nisur me shumë si pasion dhe si mënyrë vetëpunësimi në Londër.  Është familjar, i qeshur, i edukuar dhe shumë i respektuar nga të gjithë vendasit dhe shqiptaret e zonës ku ai jeton. Stërmundimet e emigrimit në fillimet e jetës së tij në një vend të huaj  tashmë kanë mbetur thjesht momente të së shkuarës. Tani me plot gojën thotë se e dashuron profesionin që ka, madje ka raste që nuk merr dot frymë nga fluksi i madh i klientëve. Romi “duararti” njihet jo vetëm nga shqiptarët që banojnë atje, por më shumë nga vendasit. Përkushtimi për punën ka qenë dhe cilësia që i ka bërë diferencimin e tij nga të tjerët. Është një lustraxhi i rregullt i respektuar, paguan taksat dhe qiranë e bashkisë dhe mban familjen me të ardhurat që merr nga profesioni që ushtron në rrugët e një prej qendrave tregtare në metropolin e largët anglez. Në një intervistë për Citiziens Channel, Romi Topi tregon me detaje për jetën e tij, profesionin që ushtron me shumë dashuri prej afroj dy dekadash në Londër.

 Profesionin e lustraxhiut e keni të trashëguar apo e nisët thjesht si pasion të momentit?

Profesionin e lustraxhiut nuk e kam të trashëguar nga familja. Duke qenë merakli si tip dhe këmbëngulës për të bërë një punë timen të pastër dhe për familjen time, fillova ta praktikoj që në vitin 2001 kur erdha në Angli. I dëshpëruar se nuk gjeja punë të tjera mendja më shkoj të nisja lustrimin e këpucëve. Fillova ta ushtroj lustrimin më shumë nëpër zyra sepse në trotuare kisha problem me Policinë Bashkiake sepse nuk të lejon të ushtrosh aktivitet pa leje.

Po më pas si vepruat, ishit i sigurt për nismën që morët, apo e patë si provizore punën e lustraxhiut?

Duke parë që duke punuar në profesionin e lustraxhiut në fillim nëpër zyra jo vetëm që isha komod dhe i nderuar por arrija të mbuloja dhe shpenzimet e mia edhe të familjes time. Përkushtimi në punë më bëri që të shtoj forcat dhe të rris klientelën më shumë. Dhe jo vetëm kaq më bëri që të investoja dhe më shumë në bazën materiale që më duhej për të përdorur dhe për t’i bërë sa më të kënaqur klientët në shërbimin që merrnin nga duart e mia.

Si ishin hapat e mëtejshme, u licencuat apo punuat në të zezë?

Për një kohë relativisht të gjatë kam punuar duke ju ofruar shërbimin klientëve nëpër zyra, nuk mund të quhet punë e zezë  shërbimi në zyrë. Aktiviteti im filloj jo vetëm të shtohet por dhe të kërkohet me këmbëngulje sepse e shikonin cilësinë e punës time dhe s’kishin dëshirë të ndërronin dorë. Për këtë fillova dhe procedurat për të pasur një vend timin ku klientët të kenë mundësi të vijnë  në çdo hark kohor të mundshëm për të marrë shërbimin që ju duhej.

 Si ishin procedurat me Bashkinë e Londrës, kishit vështirësi për ambient?

Përveçse janë metropole, nuk ngjajnë në asnjë aspekt  me Tiranën. Nuk ka asnjë procedurë vështirësuese për të marrë lejen për të ushtruar aktivitetin me dokumentacione të rregullta. Mjaftoi dëshira ime për punë, kërkesa për të marrë ambientin me qera që mua me duk më i përshtatshëm dhe pa asnjë procedurë burokratike dhe pa “miqësira” unë e mora lejen e ushtrimit të aktivitetit. “Shoe shine service”,kështu njihet dhe aktiviteti im, tashmë e kam shumë të rregullt dhe të ligjshme. Klientët kanë ku me gjejnë dhe vijnë më shumë dashuri për të marrë shërbim nga ana ime. Ne Burlington Arcade kam që nga viti 2006 dhe është një qendër dyqanesh (boutique) private.

Për vendin që ju keni “zaptuar” në qendrën tregtare si procedoni me shtetin?

Burlington Arcade qendër tregtare, dyqanesh (boutique) aty kam kontratë dhe paguaj qera për vendin që unë shfrytëzoj në punën time. Qeraja vjetore është £10.000 dhe me klientelën e përhershme e nxjerr një rrogë të mirë që mundohem të bëj një jetë normale.

 A je i lumtur me profesionin që ke dhe me punën që bën?

Unë jam thjesht një person që më pëlqen puna dhe mundohem  të jem aktiv më njerëzit e ndryshe nga e gjithë bota. Deri tani jam i lumtur me punën që bëj dhe me profesionin tim që e kam dhe pasion mundohem të bëj jo vetëm punën por të bëj art me lustrën mbi këpucë.

Vendorët ja vështirësojnë punën “lustraxhinjve” të zanatit në Tiranë

Profesionin e lustraxhiut Refik Dapi e ka të trashëguar nga babai dhe nga gjyshi tij. Njihen si familje që janë mjeshtër për lustrimin e këpucëve. “Te Dapi”, kështu e kanë thirrur të gjithë si në kohën e komunizmit babain e tij,  edhe atë në këtë kohë. Lustrimin e ka pasion dhe e ushtron me shumë dashuri edhe pse tashmë ankohet se s’ka as kioskën e mëparshme, as punë dhe as klientët që kishte dikur. Nuk ka fatin të ushtroj profesionin nëpër zyra siç bënte vite më pare kur ishte i ri ku se bashku me babain e tij lustronin këpucët e “Policisë Rrugore në komisariat” . Nuk ka ditë që të mos konfliktohet me Policinë Bashkiake të Tiranës. Vendqëndrimi i tij tashmë njihet, është mes të Tiranës, për ironi të fatit përpara hotel “Plaza”, ku dikur ngrihej vendqëndrimi i tij.

Sa kohë ke që ushtron aktivitetin si lustraxhi në Tiranë?

Profesionin e lustraxhiut e kam te trashëguar nga babai im. Unë ndoqa rrugën e tij në profesion dhe po në këtë vend që më shikon kam plot 25 vjet që ushtroj aktivitetin tim. Deri tani kisha rrjetin tim të klientëve por tani nuk e kam më.

 Ku e keni ushtruar me pare aktivitetin Tuaj?

Kam plot 25 vjet që e ushtroj profesionin tim në mes të Tiranës në rrugën “George.W.Bush”, përpara  Hotel “Plaza”. Në anë të hotelit kam pas kioskën me leje të rregullt për të ushtruar aktivitetin si lustraxhi. Çdo fillim viti unë rinovoja leje në Bashki, dokumentet që mi kërkonin sepse me përpara unë isha i deklaruar se po shfrytëzoj tokën ku kisha kioskën dhe paguaja taksën për të. Me t’u ndërtuar hoteli mu prish kioska skam më mundësi të punoj si më parë. Skam kioskën dhe klientët më janë çorientuar.

A ke kërkuar tek bashkia leje për ushtrimin e aktivitetit tënd si lustraxhi?

Kam tre vjet që endem dyerve të Bashkisë së Tiranës. Kam mbi 8 herë që Policia Bashkiake më ka sekuestruar veglat e punës, poltronin dhe bojrat, e kam qëndruar me muaj pa punë dhe pa bukë për kalamajtë. Kam tre fëmijë, puna ime mban familjen. Gruan e kam të sëmurë dhe skam mundësi financiare dhe ekonomi tjetër përveç punës time. Unë jam njeri që e dua punën dhe profesionin që kam, profesioni i lustraxhiut respektohet kudo ndërsa në Shqipëri nënvlerësohet dhe diskriminohet kështu siç bëhet me mua.

Çfarë kë kërkuar nga Bashkia.?

Para një muaji kam dorëzuar letrat kërkesën për rinisjen e shqyrtimit për prishjen e kioskës që unë kam pasur. Kam kërkuar që të më jepet e drejta për shfrytëzimin e tokës në zonën ku unë kam disa dekada që jam stacionuar e të gjithë më njohin dhe kam institucionet shtetërore afër ku mund të bëj dhe ndonjë shërbim në zyrë. Është e disata herë që paraqes  kërkesën për hapjen dhe rishqyrtimin e dosjes time. I jam mirënjohës deri tani pronarëve të “Plaza” Hotel që më mbajnë ende këtu para këtij hotelit luksoz dhe mund të nxjerr 2 mijë lekë të vjetra për bukën e gojës.

Çfarë përgjigje ke marrë nga Bashkia?

Deri tani skam marrë asnjë përgjigje zyrtare nga Bashkia. Kam dorëzuar letrat siç më kanë kërkuar për lejen e ushtrimit të profesionit tim në rrugë dhe ende skam marrë leje për ushtrimin e aktivitetit të shërbimit që unë shes për qytetarët. Unë s’po bëj diçka të jashtëligjshme unë po kërkoj të me jepet e drejta për punë. Mjafton që të mos vijë më Policia Bashkiake dhe të mos kem më probleme me ta. Unë do të pres dhe dua të jem i rregullt me shtetin sepse profesionin që kam e ushtroj për të mbajtur familjen.

 

Të drejtat e shitësve ambulantë që shpesh mbeten në letër:

Shitësit ambulantë kanë të drejtë të shesin produktet dhe shërbimet e tyre në rrugët e çdo qyteti dhe t’ju njihet puna që ata bëjnë.

Përdorimi i hapësirës publike për modelin ambulant është i lejuar me ligj”, tha një nga përfaqësuesit e zyrës së Shtypit në Bashkinë e Tiranës, “në Rregulloren e Qytetit lejohet që të kemi ata që njihen si shitës ambulantë. Çdo i interesuar shkon aplikon tek zyra e Tatim-Taksave dhe thotë do shes gështenja tek Ura e Lanës dhe do të përdor një metër e gjysmë dhe do të paguaj taksën”, vijoi më tej ai.  

Jo vetëm kaq por ambulantët kanë të drejtë dhe duhet të regjistrohen pranë Drejtorive Rajonale Tatimore, pa pasur një vendim gjykate. Drejtoria e Tatimeve ka publikuar udhëzimin sipas të cilit administrata tatimore në certifikatën e NIPT-it që i lëshon ambulantit është e detyruar që përpara emrit të tatimpaguesit të vendosë fjalën “Ambulant”.


Si mund të regjistrohet një shitës ambulant?

Dokumentet që i duhet një shitësi ambulant për t’u  regjistruar janë:
– kërkesë me shkrim,
– fotokopje të kartës së identitetit ose të pasaportës të personit të vetëpunësuar,
– formularin e regjistrimit të plotësuar
Lejen nga bashkia që i vetëpunësuari lejohet të tregtojë në vende publike të përcaktuara paraprakisht nga Bashkia dhe që ushtron aktivitetin në njësi tregtimi të vetme dhe të lëvizshme.


Sa duhet të paguajë një shitës ambulant për Sigurimet Shoqërore dhe shëndetësore?

Shitësi ambulant, pasi regjistrohet, ka detyrimin për të paguar sigurime shoqërore dhe shëndetësore. Sipas legjislacionit në fuqi personat e vetëpunësuar në veprimtari tregtare apo shërbimi, ambulantë, deklarojnë dhe paguajnë kontribut minimal mujor në shumën 4 246 lekë, nga të cilat, 2750 lekë për sigurime shoqërore dhe 1496 lekë për sigurimin e kujdesit shëndetësor.

 

*Citizens Channel /Agime Kastrati/

 

13-vjeçarja e quajtur ‘Vajza e Plehrave’ fiton çmimin për ruajtjen e planetit nga Kryeministrja britanike

Nga Global Citizen

Nadia Sparkes, 13 vjeç, ka kaluar vite duke mbledhur plehra gjatë rrugës që bënte për në shkollë. Por ajo u bë pre e bullistëve të cilët e quajtën atë “Vajza e Plehrave”, dhe i thanë asaj se ajo duhet të marrte edhe plehrat e tyre gjithashtu.

Sidoqoftë, Sparkes, një studente në shkollën e mesme Hellesdon në Norwich, Angli, kurrë nuk ndaloi pastrimin e mbeturinave gjatë xhiros së saj me biçikletë për në shkollë, duke akumuluar fuçi pas fuçie plastikë të riciklueshme gjatë rrugës.

Tani, ajo është fituese e çmimit “Pikat e Dritës”- në mirënjohje të punës së saj mjedisore që do të marrë nga Kryeministrja britanike Theresa May, të premten.

Historia e Sparkes u bë virale në vitin 2017, pasi e ktheu pseudonimin ironik “Vajza e Plehrave” në një petk nderi.

“Nuk do të ndaloj së bëri gjënë e duhur për shkak të tyre, dhe nëse ata do të vazhdojnë të më quajnë “Vajza e Plehrave” ata mund ta thonë me respekt,” tha Sparkes për Eastern Daily. “ Unë po bëj diçka për të mbrojtur botën në të cilën edhe ata jetojnë.”

Nëna e Sparkes, Paula, e inkurajoi atë të mbante pseudonimin për të kapërcyer bullistët.

“Unë i thashë asaj se kishte dy zgjedhje, ajo ose mund të ndalonte grumbullimin e mbeturinave, të ndalte tërheqjen e vëmendjes së tyre dhe kështu ata do ta linin rehat,” tha Paula Sparkes për Eastern Daily. “Ose ajo mund të mbajë pseudonimin ”Vajza e Plehrave'”.

Nxënësit mund të kenë bërë shaka me Sparkes, por plastika nuk është shaka.

Çdo vit, njerëzit në mbarë botën përdorin rreth 1 trilionë qese plastike, vlerëson Agjencia Amerikane për Mbrojtjen e Mjedisit. Përveç kësaj, afërsisht 8 milion tonë metrikë plastike futen në oqean çdo vit. Kjo mbetje shpesh hidhet në plazhe, grumbullohet në masivë të mbeturinave lundruese dhe konsumohet nga kafshët detare.

Ata shpesh quhen liderë të ardhshëm, por fëmijët si Sparkes vazhdojnë të tregojnë se si ata mund të mbrojnë çështje të rëndësishme tani – edhe nëse kjo do të thotë tejkalim i ngacmimeve dhe përpjekjeve të tjera për t’i dekurajuar ata.

Për shembull, shkollat e mesme të Floridës kanë iniciuar një lëvizje kombëtare kundër dhunës së armëve, duke u përballur me ligjvënësit dhe një lobimi të fuqishëm të armëve. Dhe në moshën 17-vjeçare, Malala Yousafzai fitoi Çmimin Nobel të Paqes për punën e saj duke promovuar edukimin e vajzave, edhe pasi u qëllua në kokë nga ekstremistët talebanë disa vite më parë.


Puna e Sparkes ka frymëzuar anëtarët e komunitetit, duke përfshirë disa artistë vendas të cilët kanë marrë përsipër kauzën e saj mjedisore.

Në 2018, artisti Ruddy Muddy, i cili krijon imazhe të përpunuara nga balta, paraqiti Sparkes në një portret në anën e pasme të furgonit të tij.

“Kjo grua e re meriton njohjen për punën që po bën për të mbajtur Britaninë e pastër. Ajo mundi  ngacmimet bulliste duke u intervistuar në TV, ” komentoi një nga fansat e Ruddy Muddy në Facebook. “Ajo vazhdoi punën e saj edhe pse u etiketua me emra. Ajo tani mban me krenari emrin “Vajza e Plehrave” dhe kështu duhet të jetë. ”

 

*Citizens Channel /E.K/