Studimi: Flota e vjetër prej 305 autobusësh, ndër ndotësit kryesorë të ajrit në kryeqytet

Sipas të dhënave  të publikuara në Raportin Vjetor të Qeverisjes Lokale në Ballkanin Perëndimor, flota e vjetëruar e autobusëve të Tiranës është ndër shkaktarët kryesorë të ndotjes së ajrit në norma të rrezikshme.

Në seksionin “De-karbonizimi i sektorit te transportit publik në Tiranë” realizuar nga ekspertët Rodion Gjoka dhe Gerti Delli dalin në pah të dhëna shqetësuese.

Duke analizuar të dhënat e vendosura në dispozicion nga Bashkia Tiranë, raporti thekson se trafiku, cilësia e karburanteve dhe e mjeteve e rendisin transportin publik si ndotës tejet të rrezikshëm në kryeqytet.

Gjithashtu, specilisti Gjoka shpjegon se betonizimi i kryeqytetit kontribuon ndjeshëm në ndotjen e ajrit.

Diskutimi është se me këtë ritëm ndërtimesh, ky sektor po tejkalon atë të transportit për nga sasia vjetore e ndotjes së çliruar. Normalisht që çdo qytet e sidomos çdo kryeqytet zhvillohet e zgjerohet vit pas viti, por sipas një plani të përgjithshëm vendor i cili i përgjigjet problemeve historike që ka qyteti. Në rastin tonë, Tirana e viteve 2000-2010 kishte indikatorë të qartë lidhur me problem si ndotja, tkurrja e hapësirave publike dhe gjelbërimit në zonën urbane, aksesi dhe lëvizshmëria, me shërbimet publike etj“, shprehet Gjoka teksa informon se nuk është marrë asnjë masë për të menaxhuar ndotjet që shkakton procesi i ndërtimit.

Sa i takon sektorit të ndërtimit, duhet të jemi të qartë se në kushtet e sotme, ku nuk merret asnjë masë konkrete për parandalimin, reduktimin dhe menaxhimin e impakteve që proceset e kombinuara kanë sidomos në një zone urbane, atëherë sasia e ndotjes (pluhura/gazra) që çlirohet në ajër është 967 kg/m2“, argumenton Rodion Gjoka.

Flota e autobusëve, jashtë standardeve europiane

Aktualisht kemi përllogaritur se nga flota e transportit publik në Bashkinë Tiranë, e përberë prej 305 mjetesh, rezulton të kemi shkarkime vjetore në ajër rreth 22.000 ton (PM, HC, CO2, NOx etj)”, shpjegon për Citizens Channel, Rodion Gjoka, njëherazi dhe drejtues i Njësisë së Mjedisit dhe Energjisë pranë Institutit për Zhvillimin e Habitatit. 

Raporti thekson se nuk ka asnjë formë tjetër publike për të lëvizur në qytet, si metro apo tren, fakt që e bën të domosdoshme lëvizjen me autobusë.

Harta e përqendrimit të Dioksidit të Azotit në Tiranë

Studimi ka përllogaritur edhe numrin e individëve që përdorin autobusët në përditshmërinë e tyre.  Çdo vit, më shumë se 18.5 milion pasagjerë udhëtojnë nëpërmjet linjave të autobusëve. Vetëm 65  nga 305 autobusët e Tiranës, përmbushin standardet evropiane në mbrojtjen e ajrit dhe mjedisit. 

Imazh nga studimi “De-karbonizimi i sektorit te transportit publik në Tiranë

Rodion Gjoka tregon se një tjetër faktor  që ndikon në përkeqësimin e cilësisë së ajrit në Tiranë është trafiku i rënduar.

Nga ana tjetër, pjesë e studimit dhe monitorimit tonë ka qenë edhe efekti që sjell trafiku i rënduar në qytet. Për këtë kemi dalë në përfundimin se mesatarisht një drejtues automjeti në Tirane (plus pasagjerët) harxhon 185 orë në vit në trafik. Rrjedhimisht pjesa më e madhe e automjeteve kanë një konsum të shtuar vetëm për qëndrimin në trafik, afro 200 litra lëndë djegëse  në vit (që përkthehet 35000 lekë të reja ). Si përfundim, shkarkimet e ndotësve në ajër vetëm si pasojë e trafikut vlerësohen të jenë rreth 98000 ton/vit“, informon Gjoka.

Rodion Gjoka, Institutit për Zhvillimin e Habitatit

Nëse nivelet e ndotjes se tanishme do zgjidheshin nëpërmjet formave natyrale, studimi nxjer përfundimin se Tirana do të kishte nevojë për 203,881 pemë, të paktën 78 vjeçare, për ta rregulluar cilësinë e ajrit.

Mungesa e inspektimeve dhe ndërmarrja e veprimeve de-karbonizuese ka krijuar kushtet ku operatorët privatë të transportit publik nuk ndjehen të detyruar të rrisin standardet dhe cilësinë e shërbimeve apo të ulin emetimet e dyoksidit të karbonit.

Specialisti Gjoka nxit transparencën e institucioneve lidhur me cilësinë e ajrit dhe publikimin e matjeve.

Së pari, çdo qytetari duhet t’i ofrohet e drejta për të qenë i informuar, përfshi këtu edhe cilësinë e ajrit. Ndaj institucionet përgjegjëse si AKM (Agjencia Kombëtare e Mjedisit) dhe ISHP (Instituti i Shëndetit Publik) duhet të rinisin monitorimet e tyre dhe publikimet shoqëruese të cilat për ajrin mungojnë prej rreth 4-5 vitesh“, vijon më tej ai.

Së dyti, për cilindo është e thjeshtë të kuptojë që një hapësire e koracuar (betonuar) vetëm gjeneron ndotje e shkarkime, qofshin në ajër, ujëra apo edhe në tokë. Në këtë kontekst, një qytet i betonuar i cili vështirë t’i përgjigjet emergjencave natyrore apo njerëzore, të mund të përballojë evente klimatike si reshje të dendura, valë të nxehti dhe epidemish apo infeksionesh, ajër dhe ujë të pastër” përfundon specialisti Gjoka .

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj

Çfarë është koronavirusi dhe sa të shqetësuar duhet të jemi?

Përkthyer nga The Guardian

Cili virus po e shkakton sëmundjen në Wuhan?

Është një koronavirus i ri- anëtar i familjes së koronavirusëve që nuk është hasur kurrë më parë. Ashtu sikurse koronaviruset e tjera, ka ardhur nga kafshët. Shumë nga të infektuarit punonin ose blinin shpesh në tregun e shumicës “Huanan” ku shiten prodhime deti, që ndodhet në qendër të qytetit kinez, dyqan i cili gjithashtu shiste kafshë të gjalla apo të therura. Viruset e reja dhe shqetësuese zakonisht e kanë origjinën nga kafshët. Ebola dhe gripi janë shembuj të tjerë.

Çfarë koronavirusësh të tjerë ka pasur?

Sindroma e rëndë akute e frymëmarrjes (Severe acute respiratory syndrome- SARS) dhe sindroma e frymëmarrjes së Lindjes së Mesme (Middle Eastern respiratory syndrome- MERS) janë të dyja të shkaktuara nga koronaviruset që vijnë nga kafshët. Megjithëse sindroma e rëndë akute e frymëmarrjes besohet se u është transmetuar njerëzve nga dromedarët (deve Arabe), mbartësit origjinale për të dy koronaviruset ndoshta ishin lakuriqët e natës. Në vitin 2002, sindroma e rëndë akute e frymëmarrjes u përhap në formë të pakontrolluar në gati 37 vende, duke shkaktuar panik global dhe duke infektuar më shumë se 8,000 njerëz e duke vrarë më shumë se 750.

Sindroma e frymëmarrjes së Lindjes së Mesme duket se nuk kalon lehtësisht nga njeriu në njeri, por ka shkaktuar vdekshmëri më të madhe, duke vrarë 35% të rreth 2.500 njerëzve të cilët u infektuan.

Cilat janë simptomat e shkaktuara nga koronavirusi i Wuhan-it?

Virusi shkakton pneumoni. Ata që janë sëmurur raportohet se vuajnë nga kolla, ethe dhe vështirësi në frymëmarrje. Në raste të rënda mund të ketë mosfunksionim të organeve. Meqenëse kjo është pneumoni e shkaktuar nga virusi, antibiotikët nuk janë të dobishëm. Ilaçet antivirale që kemi kundër gripit nuk do të funksionojnë. Nëse njerëzit shtrohen në spital, ata mund të marrin trajtim për mushkëritë apo organet e tjera, si dhe për lëngjet trupore. Shërimi do të varet nga forca e sistemit të tyre imunitar. Shumë prej atyre që kanë vdekur tashmë ishin në gjendje të dobët shëndetësore.

A po transmetohet virusi nga një person tek tjetri?

Transmetimi nga njeriu tek njeriu është konfirmuar nga komisioni kombëtar i shëndetësisë së Kinës. Që nga 30 janari, numri i të vdekurve në Kinë shënon 170, me më shumë se 7.500 raste të konfirmuara të infeksioneve. Në javën e shkuar, numri i infeksioneve të konfirmuara është më shumë se trefishuar dhe raste të tjera janë zbuluar në 13 provinca, si dhe në komunat e Pekinit, Shanghai-t, Chongqing-t dhe Tianjin-t. Virusi është konfirmuar edhe jashtë kontinentit të Kinës, në Hong Kong, Macau, Tajvan, dhe në Japoni, Nepal, Singapor, Korenë e Jugut, Tajlandë, Amerikë dhe Vietnam. Dy anëtarë të një familje janë konfirmuar se kanë virusin në Angli, pasi më shumë se 160 persona u testuan dhe rezultuan negativë. Numri aktual i të prekurve nga virusi mund të jetë shumë më i lartë pasi njerëzit me simptoma të lehta mund të mos jenë zbuluar. Ekspertë të Organizatës Botërore të Shëndetit (OBSH) sugjeruan në Imperial College London se mund të ketë deri në 100.000 raste, duke vendosur kufij të paqartë midis shifrës 30,000 dhe 200,000.

Sa të shqetësuar janë ekspertët?

Ekzistonte frika se koronavirusi mund të përhapej më gjerësisht gjatë pushimeve javore të Vitit të Ri, i cili filloi më 24 janar, kur miliona kinezë kthehen në shtëpi për të festuar. Festimet kryesisht janë anuluar dhe Wuhan apo qytetet e tjera kineze në provincën e Hubeit janë në izolim. Për momentin, duket se njerëzit me shëndet të dobët janë në rrezik më të madh, siç ndodh gjithmonë me gripin. Një shqetësim kryesor është sfera e ashpërsisë së simptomave – disa njerëz duket se vuajnë vetëm nga simptoma të buta, ndërsa të tjerët janë sëmurur rëndë. Kjo e bën më të vështirë përcaktimin e numrit të vërtetë të personave të infektuar dhe shtrirjen e transmetimit. Por autoritetet janë të prirur ta ndalojnë përhapjen e shqetësimit nëse virusi mund të bëhet më i fuqishëm se ç’duket deri tani.

A duhet të shkoj te mjeku nëse kam kollë?

Nëse nuk keni udhëtuar së fundmi në Kinë ose keni qenë në kontakt me dikë të infektuar nga virusi, atëherë duhet të trajtoni çdo kollë ose simptomë si normale. Shërbimi Kombëtar i Shëndetësisë në Angli (National Health Service) këshillon se në përgjithësi nuk ka nevojë të vizitoni mjekun për një kollë përveç nëse është e vazhdueshme ose nëse keni simptoma të tjera si dhimbje në gjoks, vështirësi në frymëmarrje ose nuk ndjeheni mirë.

Pse koronavirusi është më i keq se gripi normal?

Ne ende nuk e dimë se sa i rrezikshëm është koronavirusi i ri dhe ne nuk do ta dimë derisa të kemi më shumë të dhëna. 170 vdekjet nga rreth 7.700 raste të raportuara do të thotë se shkalla e vdekshmërisë është rreth 2%. Sidoqoftë, kjo ka të ngjarë të jetë një mbivlerësim pasi shumë më shumë njerëz mund  të jenë infektuar nga virusi por nuk kanë pasur simptoma aq të forta sa për t’u shtruar në spital dhe kështu që nuk janë llogaritur. Për krahasim, gripi sezonal zakonisht ka një shkallë të vdekshmërisë nën 1% dhe mendohet se shkakton, në nivel global, rreth 400,000 vdekje çdo vit. Sindroma e rëndë akute e frymëmarrjes kishte një normë vdekjeje më shumë se 10%. Një tjetër aspekt kyç por i panjohur, nga i cili shkencëtarët duhet të krijojnë një ide më të qartë në javët në vijim, është se sa ngjitëse është koronavirusi. Një ndryshim thelbësor është se ndryshe nga gripi, nuk ka vaksinë për koronavirusin e ri, që do të thotë se është më e vështirë për anëtarët vulnerabël të popullatës – të moshuarit apo ata me probleme ekzistuese të frymëmarrjes dhe imunitetit – ta mbrojnë veten e tyre. Larja e duarve dhe shmangia e njerëzve të tjerë nëse nuk ndjeheni mirë janë të rëndësishme. Një hap i arsyeshëm është marrja e vaksinës kundër gripit, e cila do ua lehtësojë barrën shërbimeve shëndetësore nëse shpërthimi kthehet në një epidemi më të gjerë.

A duhet të shqetësohemi?

Jo. Përhapja e virusit jashtë Kinës është shqetësuese por jo një zhvillim i papritur. Kjo rrit gjasat që OBSH-ja ta deklarojë shpërthimin një emergjencë shëndetësore publike të rangut ndërkombëtar. Çështjet kryesore janë sa i transmetueshëm është koronavirusi i ri midis njerëzve dhe në cilin moment duhet të shkojnë ata në spital. Shpesh viruset që përhapen lehtë priren të kenë një ndikim më të zbutur.

Punonjësit e kujdesit shëndetësor mund të rrezikohen nëse papritur hasin dikë me probleme të frymëmarrjes, i cili ka udhëtuar në një rajon të prekur. Në përgjithësi, koronavirusi duket se po godet më së shumti njerëzit e moshuar, dhe në pak raste fëmijë.

*Citizens Channel/E.N/

Bulqizë: Përgjatë dy muajve aksidentohen tre minatorë në minierat e AlbChrome

Minatorët Altin Kola dhe Mentor Gjeta janë aksidentuar mbrëmjen e ditës së djeshme gjatë procesit të punës në minierat e AlbChrome. Ata janë dërguar për të marrë shërbimet mjekësorë dhe raportohet se janë jashtë rrezikut për jetën. Kola gjendet në spitalin rajonal të Bulqizës, ndërsa minatori Mentor Gjeta është dërguar në Tiranë për të marrë trajtim më të specializuar.

Sindikata e Minatorëve të Bashkuar të Bulqizës (SMBB) ka reaguar lidhur me plagosjen e Gjetes dhe Kolës. Duke i uruar shërim të shpejtë dy minatorëve të lënduar, ata u bëjnë thirrje autoriteteve shtetërore të zbardhin ngjarjen dhe të marrin masat e nevojshme.

Njoftimi  i Policisë së Shtetit, minatori që shkaktoi aksidentin do ndiqet penalisht

Në një deklaratë në profilin zyrtar të Facebook, Drejtoria Vendore e Policisë Dibër bën me dije se aksidenti është shkaktuar nga pakujdesia e minatorit Asqeri Çupi, i cili në galerine e 18-të kishte rolin e sinjalistit dhe manovruesit.  Minatori ka kryer veprën “Shkelje e rregullave të mbrojtjes në punë” dhe për këtë arsye do të ndiqet në gjendje të lirë, njoftuan ata.

 

Citizens Channel komunikoi me Behar Gjimin, ish-minator në minierat e Bulqizës, i cili është pushuar nga AlbChrome disa javë pasi u organizuan në veprimtari sindikaliste. Sipas tij, aksidenti ka ndodhur pasi një minatori i vetëm, Asqeri Çupi, ka kryer disa funksione njëherazi. Këto funksione, pohon Gjimi duhet të kryhen nga tre minatorë të tjerë, në mënyrë që të shmanget lëndimi i punëtorëve.

Është arganellisti që i ul dhe i ngre vagonat, një manovrues dhe sinjalisti. Këtu ka qenë vetëm arganellisti me sinjalistin. Manovruesin e ka bo ky që është sinjalist. Edhe poshtë, atje ku ulen vagonat duhet të jetë sinjalisti, që lajmërohet me sinjal që janë duke ardh vagonat poshtë. Edhe atje poshtë mungonte. Tashi, e kanë bo vetëm me sinjalistin dhe arganellistin. Kanë shkurtu tre vende pune“, sqaron më më tej Behar Gjimi. Ai ka shërbyer si brigadier rreth 13 vite dhe ka punuar si minator që prej vitit 1995 deri në muajin dhjetor të 2019-tës.

Nga ana tjetër, kompania AlbChrome ka postuar në profilin zyrtar deklaratën e Asqeri Çupit, i cili njofton se merr përsipër fajin për aksidentin e ndodhur. Në atë letër ai deklaron se aksidenti ka ndodhur si pasojë e humbjes së vëmendjes, pasi ka marrë urdhrin për të punuar në kokën e dishenterisë.

 

Aksidenti i dytë në dy muaj: 

Pak javë më parë, një tjetër minator është aksidentuar në minierat e Bulqizës. Në datë 19 dhjetor, 2019 Tush Asllani është lënduar gjatë procesit të punës dhe është dërguar për trajtim në kryeqytet. SMBB-ja në një deklaratë ka fajësuar kompaninë për këtë aksident pasi u ka ndërruar punëtorëve pozicionet e punës dhe shpjegon se dëmtimi ka ardhur si pasojë e goditjes nga një masiv kromi në pjesën e kokës.

  

Citizens Channel ka raportuar ka raportuar më parë rreth shkeljeve të vërejtura në miniera nga Inspektorati i Punës i cili ka kryer 16 inspektime në të cilat rezulton se kompania AlbChrome ka kryer 18 shkelje administrative që lidhen me ligjin nr. 10.237, datë 18.02.2010,  “Për sigurinë dhe Shëndetin në Punë” dhe Kodin e Punës.

*Citizens Channel / Entenela Ndrevataj

 

“Prova e parë për SPAK” Aktivistët depozitojnë kallëzim për koncensionin e sterilizimit

Vetëm pak ditë pas krijimit, Struktura e Posaçme Anti Korrupsion (SPAK), ka marrë kallëzimin e parë.

Nisma Thurje ka depozituar një padi për koncesionin e sterilizimit të paisjeve kirurgjikale, i cili po zbatohet nga bashkimi i operatorëve “Servizi Italia”, që prej 28 shtatorit 2015, datë kur u shpall fitues pas një procedure të gjatë të ekspozuar në këtë investigim të Reporter.al.

Kemi ardhur tek institucionet e reja të drejtësisë, tek Prokuroria e posaçme, duke ndjekur edhe detyrimin që kemi, që na jep kodi procedurës penale e civile që thotë që çdo qytetar që vendoset përpara një shkeljeje të Kodit Penal, përpara konsumimit të një vepre penale duhet të kallëzojë atë në Prokurori’, tha aktivisti Endri Shabani i cili depozitoi kallëzimin.

Nisma Thurje ka renditur katër çështje kryesore për të cilat i kërkon prokurorisë speciale të hetojë:

  1. Dyshime mbi nevojën e marrjes së këtij shërbimi nga një palë e tretë në kushtet kur ai kryhet prej dekadash nga vetë spitalet.
  2. Pse qeveria zgjodhi të shmangë procedurën e prokurimit publik me tender të hapur, ashtu si ka ndodhur me shërbime të tjera spitalore?
  3. A është parashikuar në kontratë se energjia elektrike, uji, avullo dhe ambientet sigurohen nga shteti?
  4. Aktivistët kanë ngritur gjithashtu pikëpyetje mbi çmimet e vendosura në marrëveshje për sterilizimin, duke shtuar se sterilizimi i dy seteve që nevojitet për një operacion kushton afërsisht sa paga mujore e një kirurgu.

Shiko Kallezimin e Plotë 

Pak kohë më parë ka qarkulluar në rrjet video e kirurgut Artan Koni, i cili nga ambientet spitalore ka ngritur një sërë shqetësimesh mbi këtë kontratë koncensionare.

 

Të mallkuar në mes të fushave me “ar të zi”

Autore: Fatmira Bajrami/Citizens Channel 

Në gusht të këtij viti, 68 vjeçarja N.K. nga fshati Zharrës humbi jetën. Sipas njoftimit të policisë ajo ishte duke ushqyer shpendët dhe nga pakujdesia ka rënë në një nga gropat e hidrokarbureve.

Aksidenti tragjik që i mori jetën të moshuarës ndodhi në zonën naftëmbajtëse të qarkut Fier, ku gjenden rreth 1480 pellgje të tilla me mbetje të naftës, të shtrira në një sipërfaqe prej 95 hektarësh.

Video: Kryetari i Shoqatës Ambientaliste Zharrëza shpjegon situatën problematike të zonës


“Gropat me mbetje hidrokarbure të naftës pranë banesave po thithin edhe njerëz jo vetëm shpendët dhe mbeturinat që bien aty… Nga Zharrëza jonë ishte ajo që u mbyt në gropë të serës, tek gropat e Bankersit”, tregon Tajar Hajdini, banor i zonës.

Në zonat e Marinzës, Belinës dhe Zharrëzës, nafta është kthyer në një vrasës të heshtur që ndot ujin, tokat dhe ajrin e banorëve të dënuar të jetojnë aty. Jemi fund të  muajit  tetor 2019 , dhe  rrezet e para të diellit  mezi depërtojnë nën perden e ndotjes. Mëngjeset dhe mbrëmjet janë koha kur presioni i ajrit bie dhe ndotja ndihet më shumë.  

Qani Rredhi, kryetar i Shoqatës Ambientaliste Zharrëza shpjegon se këto gropat dhe kanalet e hidrokarbureve lëshojnë gazra të rrezikshme për shëndetin dhe shkrirja e tyre dëmton rëndë bimësinë. Ai tregon se askush nuk i ka mbështetur në përpjekjet për të përmirësuar situatën: “Disa herë i jemi drejtuar kompanisë AlbPetrol  me një projekt konkret për pastrimin e këtyre zonave të ndotura, kryesisht kanaleve që vetëm për njësinë administrative Zharrëz janë 8700 metra linearë. Na thanë që u miratua projekti juaj, por nuk shikojmë të bëhet asgjë konkretisht” .

Banorët shprehen se situata  është më e vështirë natën , ku retë e zeza të tymit pushtojnë banesat e tyre dhe mbetjet të rrezikshme derdhen në lumenj. Ajri depërton pas dritareve të mbyllura kur puna vazhdon pa orar, ndërsa banorët dhe institucionet përgjegjëse flenë, por industria naftë nxjerrëse jo. 

Prodhimet bujqësore, të “damkosura” për shkak të ndotjes


 Fermerët në zonën e Myzeqesë prej kohësh protestojnë duke hedhur prodhimet në rrugë për mungesë të tregut dhe ndihmës nga shteti. Por situata është edhe më e rëndë për familjet e zonave nafte nxjerrëse, pasi prodhimet e tyre janë shpesh të paragjykuara për shkak të ndotjes së tokës.

“Të shesësh diçka këtu në Zharrëz, nuk e tregton dot. Edhe qumështi që shesin fshatarët, po të shkosh të thuash jam nga Zharrëza, nuk ta marrin”, tregon Dylber Karafili, ish-mësues i zonës.

Tajar Hajdini tregon se shkaktarë të ndotjes janë pikërisht kompanitë që administrojnë hidrokarburet: “I kemi në shtëpi perimet, po të dalësh nga fushat e fshatarëve e shikon se çfarë ngjyre marrin, ngjyrë të bardhë nga pluhuri që ngre Bankersi”

Shtëpitë e rrënuara nga gërmimet për naftë 


 Muret e brishta të shtëpive të Zharrëzës janë një tjetër problem për banorët e zonës, veç ndotjes së ajrit, ujit dhe tokës. Që prej vitit 2008, injektimet e ujit teknologjik në puset e naftës nga kompania Bankers Petroleum shkaktonin tërmete çdo natë. Në vitin 2016 këto lëkundje ndaluan, duke lënë pas 57 shtëpi në gjendje të pa banueshme.

“Kam 3 vjet e kusur në këtë dhomë këtu. Kam frikë të rri brenda, kur ra tërmeti atë ditë dola jashtë me tmerr të madh. Flemë me frikë të madhe”, tregon Myfarete Hoxha e cila banon në një dhomë me mure të krisura që mbahen prej një skele hekuri të lidhur në tavan.

Ende sot,  këta banorë nuk i kanë marrë dëmshpërblimet, pavarësisht se ka një Vendim Këshilli Ministrash që e detyron kompaninë të paguajë 60% të vlerës së dëmtimit. Kompania private ende nuk ka pranuar përgjegjësinë për tronditjet dhe ende nuk ka një vendim gjyqësor që e detyron të paguajë.

“Asnjë kokërr leku dhe nuk na japin asnjë farë përgjigje. Kush është ky Bankres, ky na groposi, me plasje, helme me dreq e me të bir dhe kur vjen si përfundim nuk pranon asgjë”, shprehet Qazim Toska, banor i Zharrëzës.

*Redaktor-Lorin Kadiu/Citizens Channel 

*Ky artikull u realizua në vazhdimësi të ciklit të trajnimeve “Mjetet dhe Teknikat e Raportimit Lokal”, të organizuara nga Citizens Channel. 

Minatorët e Bulqizës dhe fermerët e Fierit organizhen në sindikata

Pas muajve protesta që kulmuan me tubimin e datës 7 Nentor përpara Ministrisë së Bujqësisë,  fermerët kanë krijuar sindikatën e tyre. 

Kundrejt faktit që i kishin afishuar pesë kërkesat zyrtare dhe kanë protestuar vazhdimisht gjatë muajve të fundit, zyrtarë të Ministrisë u shprehën se nuk janë në dijeni të kërkesave dhe kërkuan një përfaqësi për të dialoguar. Vetëm pak ditë më pas, fermerët krijuan Sindikatën e Fermerëve të Bashkuar, e cila synon plotësimin e pesë kërkesave të tyre. 

Kjo sindikatë është ngritur në katër qarqe; Fier, Lushnjë, Berat, Elbasan dhe është regjistruar si sindikatë rajonale. Përfaqësuesit thone se deri tani janë anëtarësuar rreth 700 anëtarë dhe pritet të krijohen lidhje me rrethet e tjera për ta bërë atë një sindikatë kombëtare.

Krijimi i një strukture të tillë mbart një rëndësi të veçantë për fermerët pasi i kthen ata në grup interesi dhe kësisoj, është detyrim ligjor kryerja e konsultimeve me palët e interesit para miratimit të ligjeve që lidhen me bujqësinë, shprehet Eduard Sharka, një ndër themeluesit e sindikatës.  

Kjo sindikatë është përfaqësia e një grupi interesi, që përbëjnë 50% të forcës së aftë për punë, që punojnë në sektorin e bujqësisë. Në momentin që kalojnë ligje në parlament që kanë lidhje me bujqësinë, është detyrim kushtetues që të konsultohen paraprakisht me grupin e interesit. Deri tani, fermeri i vërtetë dhe ai që është prodhuesi bazë nuk ka qenë i përfaqësuar në këto konsultime“, tregon ai. 

Eduard Sharka, themelues i Sindikatës së Fermerëve të Bashkuar/Pamje: Fatmira Bajrami

Krijimi i sindikatës është pritur pozitivisht nga fermerët. Ata shprehen se do të jenë më të bashkuar dhe do t’i artikulojnë edhe më mirë problematikat e tyre lidhur me politikat aktuale dhe plotësimin e kërkesave të parashtruara nga vetë fermerët. 

Janë produktet bujqësore ato që ulin të gjithë popullin tre herë në ditë në tavolinë. Prandaj, besoj dhe shpresoj që të gjithë së bashku bujqësinë tonë ta çojmë  përpara duke besuar plotësisht tek ky grup iniciator, artikulon Gëzim Pire, fermer nga Berati i cili ishte i pranishëm gjatë shpalljes së Sindikatës së Fermerëve të Bashkuar. 

Gëzim Pirre, pjesë e Sindikatës së Fermerëve të Bashkuar/Pamje: Fatmira Bajrami

Sindikata e Minatorëve të Bashkuar të Bulqizës

Edhe minatorët e Bulqizës shpallën krijimin e sindikatës në datë 17 nëntor, në qendrën e këtij rrethi. Sindikata e Minatorëve të Bashkuar të Bulqizës është formuar me qëllimin e një përfaqësimi më dinjitoz të të drejtave të punëtorit në industrinë e kromit. Në thirrjet e datës 16 nëntor, në profilin zyrtar të kësaj sindikate në Facebook, ata kërkojnë që t’iu bashkohen sa më shumë qytetarë, mbështetës dhe punonjës të kësaj industrie duke afishuar shtyllat kryesore të sindikatës; pagë më të lartë, siguri në punë, njohje e vjetërsisë dhe vështirësisë në punë.

 

Në deklaratën e themelimit theksohet se ky bashkim është ndërmarrë pasi kushtet aktuale të punës kanë rritur edhe më tej pakënaqësinë e tyre, pasuar nga zhgënjimi i përfaqësimit prej sindikatave ekzistuese. Që prej datës 15 tetor 2019, kjo sindikatë është njohur ligjërisht nga Gjykata e Tiranës.  

 

Aktualisht, në Bulqizë operojnë 110 kompani të licencuara për mbledhjen e kromit. Gjatë dekadës së fundit, janë shënuar rreth 300 vdekje të minatorëve në vendin e punës. Autoriteti Kombëtar për Sigurinë dhe Emergjencat në Minierë (AKSEM), në një shkresë të siguruar nga BIRN, bën me dije se mosrespektimi i rregullave të punës nga vetë punëtorët u ka shkaktuar vdekjen atyre, duke shmangur përgjegjësinë nga firmat operuese në atë zonë.   

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj

Shqipëria ndër 10 shtetet me besimin më të ulët në shkencë, tregon studimi

Gallup është një kompani amerikane e cila mbledh të dhëna analitike dhe kryen studime që prej vitit 1935 në pothuajse të gjitha shtetet e botës. Në periudhën prill-dhjetor 2018, 140.000 individë në 140 shtete u pyetën për shkallën e besimit të tyre kundrejt shkencës dhe lidhjes ekzistuese mes saj dhe cilësisë së jetës. Qytetarët që ishin pjesë e studimit “Gallup (2019) Wellcome Global Monitor – First wave Finding” u intervistuan në studimin që mblodhi informacion të rëndësishëm lidhur me nivelin e kuptueshmërisë së shkencës, interesin dhe përfitimin që mund të marrin individët prej zhvillimit të saj duke i dhënë një fokus të rëndësishëm edhe vaksinimit.

Shqipëria është një ndër shtetet e përfshira në studimin e kryer nga Gallup. Sipas të dhënave të mbledhura, ajo renditet në vendin e tetë për besimin më të ulët në shkencë. Vetëm 10% e të intervistuarve në Shqipëri shprehen se kanë besim të fortë në shkencë, 46% e tyre  i besojnë asaj mesatarisht ndërsa 39% e shqiptarëve pohojnë se kanë besim të ulët. Shtetet të cilat kanë predispozitë të shfaqin nivel të ulët besueshmërie në shkencë raportojnë të kenë nivele jo të larta edukimi, bën me dije studimi.

Screenshot marrë nga studimi “Gallup (2019) Wellcome Global Monitor – First wave Finding”

Në rang botëror, 64% e të anketuarve besimtarë për të cilët feja kishte rëndësi u shprehën se nëse besimi i tyre fetar kishte mospërputhje me shkencën, ata do zgjidhnin besimin e tyre fetar. Në vendet më pak fetare kjo shifër ishte më e ulët, ndërsa në Shqipëri ishte 47%.

Në këtë studim, qytetarët janë pyetur edhe rreth vaksinave dhe rëndësisë së tyre. 96% e shqiptarëve janë dakord/disi dakord me pohimin “Vaksinat janë të rëndësishme për fëmijët“. Këtë nivel besueshmërie shfaqin shtete të tjera si Kosova, Bolivia, Republika e Kongos, Gaboni, Panamaja, Paraguai apo Portugalia.

Screenshot i marrë nga studimi: “Gallup (2019) Wellcome Global Monitor – First wave Finding”

Në muajin shtator, Organizata botërore e Shëndetësisë e hoqi Shqipërinë nga lista e shteteve të sigurta lidhur me eliminimin e fruthit. Rënia e besueshmërisë ka ndikuar në hezitimin e prindërve për t’i vaksinuar në kohë fëmijët e tyre dhe në vitin 2018 janë raportuar 1,466 raste të personave të prekur me fruth. Të dhënat e Institutit të Statistikave tregojnë se në fakt ka një rënie prej 3% të mbulimit vaksinal të Fruth-Rubeolë-Parotit, vaksinë e kombinuar ku doza e parë merret në moshën një vjeçare.

Iria Preza, specialiste pranë Institutit të Shëndetit Publik (ISHP) ka deklaruar edhe më herët për Citizens Channel duke renditur disa faktorë të cilët ndikojnë në rënien e besueshmërisë ndaj efektivitetit të vaksinave, të cilat janë pasuar edhe me rënie të marrjes së saj në kohë. Këto faktorë përfshijnë keqinformimin se vaksinat shkaktojnë autizëm. Gjithashtu, ajo bën me dije se disa grupe të besimeve fetare zgjedhim të mos i vaksinojnë, bashkë me grupet e tjera të cilët kanë pasur akses të limituar në arsim.

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj 

Lushnje: Fermerët hedhin produktet në rrugë si shenjë e mbështetjes së munguar nga qeveria

Autore: Fatmira Bajrami | Citizens Channel

Fermerët në Fier, Berat dhe Lushnje prej ditësh janë ngritur në protestë, duke hedhur prodhimet në rrugë për të kërkuar më shumë mbështetje nga qeveria. 

“Ne kemi falimentuar, jemi të mbaruar. Për sezonin tjetër këta fermerë nuk do të mbjellin dot. Ne si prodhues nuk kemi marrë asnjë lek nga inputet bujqësore. Asnjë nuk ka marrë asnjë subvencion nga qeveria për prodhimet e tyre”, u shpreh një nga fermerët në qytetin e Lushnjës.

Vetëm në muajin tetor  ata kanë organizuar 3 protesta, tek ura e Kucit në Berat, tek rrethrrotullimi plasmasit në Lushnje dhe ditën e djeshme në Savër. 

Me pankarata në duar ku shkruhej: “Ne nuk mund të punojmë vetëm për të paguar akcizën e naftës” ; “Edhe “jahti” im meriton naftë pa akcizë”; “Zoti kryeministër, domatja e Myzeqesë ka hyrë në Europë” ata pranuan se protestat do të vijojnë deri në plotësimin e kërkesave të parashtruara. 

Fermerët kërkojnë më shumë mbështetje nga qeveria, që sipas tyre i ka harruar.

 

Ata kanë shprehur këto pesë kërkesa të përbashkëta:

  1. Mbështetje financiare direkte për fermerët duke na subvencionuar për çdo njësi produkti te hedhur ne treg kundrejt faturës tatimore të shitjes dhe stimulim te eksportuesve te cilet janë promotore te zhvillimit te bujqësisë.
  2. Vlerësim dhe kompensim financiar me çmim dysheme të tregut për produktet e humbura nga fatkeqësitë natyrore dhe stokun e produktit të shkaktuar nga çrregullime të forta të tregut.
  3. Rregullim në paketën fiskale 2020 të shkallës së TVSH-së për sektorin e tregtimit dhe përpunimit të produkteve bujqësore e blegtorale sepse aplikimi i shkallëve të ndryshme të TVSH-së që sot është në mënyre paradoksale 0% në blerje dhe 20% në shitje dhe përfshirja e të ashtuquajturës normë kompensimi 6% në këtë mekanizëm i ka vënë operatorët e këtij sektori në një regjim taksimi të padrejtë dhe për pasojë i ka detyruar të furnizohen me produktet bujqësore nga importi dhe të braktisin produktin vendas .
  4. Kërkojmë nga Ministria e Bujqësisë të na garantojë shërbimin e ekstensionit me specialistët e Drejtorive Rajonale të Bujqësisë,laborator për analiza të tokës, garantim dhe monitorim të cilësisë së imputeve bujqësore , kontroll dhe monitorim të cilesisë së produkteve tona nëpërmjet një laboratori të akredituar.
  5. Kërkojmë nga qeveria të angazhohet në rregullimin me ligj të kushteve dhe mënyren e kryerjes së tregtisë me produktet bujqësore për të garantuar interesat e paleve në këtë treg.

Fermerët paralajmërojnë përshkallëzimin e protestave deri në plotësimin e kërkesave të tyre. 

“O shteti të na e rregullojë këtë gjëndje se ne jemi të gjithë të falimentuar. Dhe do rrimë të gjithë, do bllokojmë rrugët, do nxjerrim traktorët, ça kemi nëpër shpia se nuk ka rrugëzgjidhje në rast se shteti nuk reflekton”, u shpreh një tjetër prej protestuesve gjatë zhvillimit të protestës. 

Nga televizioni në ueb dhe gazetë, kushte të padrejta pune për gazetarët shqiptarë

*Foto Ilustruese | Getty Images

Qendra Shqiptare për Gazetari Cilësore në bashkëpunim me Citizens Channel kanë sjellë për të parën herë në Shqipëri një pasqyrë të qartë të kushteve të punës për gazetarët profesionistë dhe studentët e gazetarisë dhe komunikimit. Projekti “Drejt Përmirësimit të Marrëdhënieve të Punës dhe Profesionalizmit në Median Shqiptare” i mbështetur nga Bashkimi Evropian ka analizuar veçoritë e tregut mediatik shqiptar.

Studimi i mbështetur në metoda cilësore dhe sasiore të kërkimit shkencor ka përfshirë studentë të gazetarisë si dhe profesionistë të mediave me një eksperiencë disa vjeçare në tregun e punës. Po ashtu, për një pasqyrë sa më të plotë të gjendjes aktuale të tregut mediatik janë pyetur drejtues dhe menaxherë të mediave lokale dhe kombëtare, si dhe drejtues të organizatave jofitimprurëse në këtë fushë.

Gjetjet e dala nga konsultimi me aktorë të fushës dhe juristë janë përdorur nga Qendra Shqiptare për Gazetari Cilësore dhe Citizens Channel për hartimin e një propozimi konkret për një ndryshim në ligjin NR. 7961, datë 12.7. 1995, “Kodi i Punës i Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar”, drejtuar kjo deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë.

Kliko këtu për të parë propozimin për ndryshime ligjore

DREJT PROFESIONALIZMIT, PROBLEMET QE HASIN GAZETARET SHQIPTARE –INTERSHIPI

Përmes intervistave me 492 studentë të gazetarisë dhe komunikimit nga katër rrethet e Shqipërisë: Tiranë, Durrës, Elbasan dhe Shkodër, 49 gazetarë profesionistë, 14 menaxherë medias, si edhe 4 drejtues të organizatave joqeveritare për mediat problemet që dalin në pah janë jo të pakta.

66% e studentëve, gjatë intervistave të realizuara ballë përballë, shprehen se nuk kanë pasur përvoja internshipi, ndërsa ata që e kanë pasur këtë përvojë (33%), e kanë gjetur vetë apo nëpërmjet miqve dhe të afërmve. Sipas ekspertëve ligjorë marrëdhëniet e internshipit në Shqipëri nuk janë të rregulluara në asnjë fushë.

Embro Ahmetaj

“Praktika botërore e ka rregulluar si një veprimtari që kryhet me pagesë ose pa pagesë. Në fushën e gazetarisë është një veprimtari që rregullohet nga Universitetet, nga shteti apo agjencitë e tjera që bëjnë ndërmjetësimin, ndërsa në vendin tonë situata është e parregulluar. Nuk ka një normim, rregullim të posaçëm se çfarë do të konsiderojmë internship. Kodi i punës nuk e njeh fare si koncept”, shprehet Embro Ahmetaj, ekspert ligjor.

Aleksandër Cipa

Aleksandër Çipa, drejtues i Unionit të Gazetarëve, e sheh të nevojshme një ndërhyrje në legjislacion për rregullimin e marrëdhënieve të intershipit. “Këto nisma janë të lehta për t’u realizuar si dokumentim sepse ka përvoja të BE-së apo SHBA-së që janë të mundura të integrohen dhe formalizohen brenda skemës mediatike në Shqipëri. Fatkeqësisht këto janë të parregulluara, nuk institucionalizohen dhe lihen në mëshirë të vullnetit dhe dëshirës që ka një administrator apo editor” –  shprehet Çipa duke shtuar më tej se – “shumica e mediave, kryesisht ato online, kanë nisur një rekrutim mjeran të studentëve të gazetarisë, të cilët bëjnë jo vetëm një punë skllavëruese, por zhbëjnë disa nga parimet më të rëndësishme që ata kanë nën investimin studimor dhe univeristar”.

Në të njëjtën linjë është edhe Instituti Shqiptar i Medias. Drejtuesja Ilda Londo thotë se internshipi duhet të njihet ligjërisht si një praktikë

Ilda Londo

që duhet bërë dhe duhet paguar.  “Një nga ankesat që kanë studentët e gazetarisë është mos krijimi i një hallke ndërmjetësimi me mediat sa i përket lidhjes së një kontrate pune apo formalizimit të një praktike. Deri tani është bërë në mënyrë individuale”– shprehet Londo.

Lutfi Dervishi

Për profesorin e gazetarisë hulumtuese, Lutfi Dervishi, mungesa e  praktikave ndikon në mosnjohjen e tregut të punës nga studentët. “Jam habitur tej mase kur kam mësuar nga studentë që studiojnë gazetari (Jo në Tiranë), që kanë mbaruar 3 vjet studime dhe nuk kanë bërë asnjë orë praktikë. Ky rast flet jo thjesht për shkëputje dhe mos njohje të tregut të punës, por flet për falsitet. Eja merr një diplomë dhe kur shkon në një redaksi praktikisht nuk di asgjë nga puna”, shprehet Dervishi.

KONTRATA SI MJET RREGULLUES QE EKZISTON VETEM NE LETER

Një pjesë e rëndësishme në çdo marrëdhënie pune është formalizimi i saj si një marrëdhënie juridike e njohur nga punëmarrësi, punëdhënësi dhe shteti, e njohur si kontratë. Në Shqipëri kontratat vijojnë të mbeten akte formale në letër apo edhe mungojnë në tregun e punës.

Gjetjet e studimit tregojnë se 61% e studentëve të punësuar pohojnë se nuk kanë një kontratë të nënshkruar me punëdhënësin, ndërsa 32 % e tyre shprehen se nuk paguhen rregullisht për punën e bërë.

Mospagimi i punës së kryer nuk prek vetëm studentët. 18.4% e gazetarëve profesionistë, që punojnë prej disa vitesh, treguan se nuk paguhen rregullisht. Të trishtueshme e cilëson këtë situatë Irina Radu, drejtuese në Zyrën për Zhvillimin e Medias pranë Prezencës së OSBE-së në Tiranë.

Irina Radu

“Mendoj se është shumë e trishtueshme, jo se ligji nuk është i mirë, por për shkak se ligji nuk zbatohet nga pronarët, njerëzit që punësojnë gazetarët dhe fatkeqësisht gazetarët janë të detyruar që ta pranojnë këtë pasi kanë familje, kanë fëmijë dhe shpesh herë kanë frikë të luftojnë për të drejtat e tyre”, shprehet Irina Radu, duke sjellë më tej një shembull nga një aktivitet i organizuar nga Autoriteti i Mediave Audiovizive.

“Ajo çka më ka mërzitur shumë ishte një takim në të cilin morëm pjesë, i organizuar nga Autoriteti i Mediave Audiovizive (AMA), ku ishte dhe përfaqësuesi i Inspektoratit të Punës, dhe [AMA dhe Inspektorati] kishin vendosur të monitoronin dhe te kontrollonin së bashku se si ligji dhe të drejtat e gazetarëve ishin respektuar nga pronarët. Dikush nga salla pyeti: ‘A mund të na thoni për ndëshkimet dhe gjobat që keni vendosur për mediat?’ Dhe përgjigja ishte: ‘Jo nuk mundemi’. Kjo nuk është normale. Nëse vërtet mediat kontrollohen, atëherë duhet të kesh mundësinë të lexosh një raport, se kush bëri çfarë, kush pagoi dhe sa për një thyerje të ligjit. Kjo transparencë duhet të jetë funksionale dhe do të ndihmonte këdo, dhe sidomos gazetarët, për të përmirësuar kushtet e tyre të punës”, tregon Radu.

Një cenim jo vetëm në aspektin profesional, por edhe njerëzor e cilëson fenomenin e vonesave të pagave Koloreto Cukali, kryetar i Këshillit Shqiptar të Medias.

Koloreto Cukali

“Marrëdhënia financiare me publikuesin apo median ku punon është baza e marrëdhënies së punës së gazetarit . Nëse nuk paguhesh për punën që bën cilësia e punës bie për shumë arsye. Ky lloj gazetari nuk mundet t’i kryejë detyrat e veta si gazetar, por është edhe shumë më tepër i brishtë ndaj presioneve që mund t’i bëhen sepse kupton që buka e përditshme varet nga të tjerë. Ka shumë raste që gazetarët detyrohen t’i pranojnë presionet vetëm për hir të rrogës, e cila kur është edhe e vonuar ata janë të cenuar edhe si qenie njerëzor”, shprehet Cukali.

Teksa bën një krahasim ndër vite, Aleksandër Çipa sheh një përkeqësim të situatës për gazetarët në Shqipëri.

“Në disa nga shtyllat më të rëndësishme që përcaktojnë integritetin , pavarësinë dhe garancinë ekonomiko – financiare të gazetarit kemi një përkeqësim të situatës. Është një përkeqësim që ka bërë të mundur që mos të mbrohet as karriera në një kuotizim të shpërblimit financiar sipas punës, mos mbrojtje të përvojës dhe kualifikimit profesional”, thotë Çipa, i cili sheh si zgjidhje krijimin e mekanizmave vetërregullues si bordet dhe këshillat.

Për ekspertin ligjor Embro Ahmetaj, përmirësim në marrëdhëniet e punës do të sillte krijimi i një autoriteti kontrollues që mbrojtjen e të drejtave të punëtorëve të medias.

“E rëndësishme është të ketë një institucion që të monitorojë se çfarë ndodh me mbrojtjen e të drejtave të punëmarrësve, dhe jo vetëm në fushën e gazetarisë. Do duhej të forcoheshin instrumentet shtrëngues, po edhe gazetarët nga ana e tyre të rrisnin bashkëpunimin me njeri tjetrin duke krijuar sindikata. Janë disa (duhet saktësuar që janë unione-shoqata), po jo efektive”– përfundon Ahmetaj.

Por këto janë vetëm disa nga problemet që dolën në pah gjatë këtij studimi. Njohuritë që gazetarët dhe studentët e gazetarisë kanë mbi ligjin, njohjen e organizatave në mbrojtje të tyre, si dhe të strukturave shtetërore rregulluese dhe mbrojtëse të marrëdhënieve të punës janë një tjetër aspekt i studimit.

Shumë gazetarë të pyetur thonë se nuk e kanë negociuar ndonjëherë kontratën e tyre e punëdhënësit.

“Detyrohesh të nënshkruash një kontratë formale sepse aty asnjë pikë e kontratës nuk zbatohet realisht për gazetarët. Të gjitha janë të pazbatueshme sepse ai thotë që një muaj është pushim, po kush është ai gazetar që bën një muaj pushim?!”, shprehet një nga gazetarët e intervistuar*. Ky fakt pohohet edhe nga gazetarët e tjerë të cilët janë intervistuar për këtë studim.

Problem sipas menaxherëve dhe vetë gazetarëve mbetet mentaliteti i krijuar tek profesionistët e medias, që kontratën e konsiderojnë një akt formal, për të cilën nuk negociohet për të arritur në kushte përfundimtare që do të kënaqnin të dyja palët.

Sipas të dhënave të studimit, gazetarët dhe drejtuesit e mediave, nuk janë aktivë në shumicën e herëve për të diskutuar çështje lidhur me kontratën. Në këtë situatë zgjidhja e mosmarrëveshjeve që mund të lindin mes palëve mbetet në dorën e drejtuesve të redaksisë.

Shumica e menaxherëve të mediave shprehen se mosmarrëveshjet i zgjidhin thjesht duke diskutuar me stafin. “Ka pasur mosmarrëveshje për çështjen e orarit. Zgjidhja ka ardhur duke diskutuar dhe duke rënë dakord përmes një marrëveshjeje verbale, pa kaluar në konflikte të tjera”, shprehet një nga menaxhuesit e mediave*.

E njëjta gjë vihet re për punën jashtë orarit dhe për fundjavat. Shumë gazetarë shprehen se kanë vetëm 1 ditë pushimi gjatë javës, edhe pse në kontratën e punës parashikohen 40 orë pune. Fundjava e plotë mbetet një luks! Këtë shkelje të kontratës, menaxherë të mediave e justifikojnë me sakrificat që çdo gazetar duhet të bëjë për hir të profesionit. E pranojnë se kjo është një shkelje e të drejtave, por e quajnë “një realitet të gazetarisë”.

“Absolutisht është shkelje e të drejtave, por është realiteti i gazetarisë që ta imponon. Stafet janë të vogla, financat e reduktuara dhe kjo nuk mundëson që gazetarët të kenë më shumë kushte të mira pune”, shprehet një nga menaxhuesit e mediave*.

Ka edhe nga ata menaxherë dhe drejtues mediash që shprehen se mosmarrëveshjet me gazetarët i kanë zgjidhur duke i pushuar nga puna. “Po, e kam zgjidhur. E kam pushuar në darkë dhe e kam marrë sërish në punë të nesërmen në mëngjes”, është shprehur një menaxhues*.

Ky largim nga puna pa paralajmërim i gazetarit pa respektuar dispozitat e parashikuara nga Kodi i Punës, tregon edhe një herë mënyrën arbitrare të zgjidhjes së mosmarrëveshjeve brenda redaksive të lajmeve. Vonesa e pagave mbetet një problem për  shumicën e gazetarëve, ndërsa menaxherët e mediave shprehen në shumicë se nuk e kanë një problem të tillë me pagesat e tyre.

GAZETARET PESIMIST PER KUSHTET E PUNES

62.5% e gazetarëve që kanë marrë pjesë në këtë studim perceptojnë se kushtet e tyre të punës janë bërë më të këqija me kalimin e kohës. Pikërisht vonesat e pagave dhe orari tejet i zgjatur i punës janë nga dy pikat që sipas tyre kanë njohur një përkeqësim të ndjeshëm.

“Vonesë page”, “ orar i tej zgjatur i papaguar”, “mungesë komunikimi dhe këshillimi”, “Ulje e pagës”, “Asnjëherë pushim në festat zyrtare”, “pushim nga puna në rast të ngritjes së zërit për mos marrjen e rrogës në datën e caktuar”, Këto janë vetëm disa nga përgjigjet e dhëna nga gazetarët gjatë pyetësorit anonim të zhvilluar online, teksa shtojnë se përballen edhe me presion të lartë, kërkesa irracionale nga eprorët për t’u realizuar, si dhe konfuzion redaksional në lidhje me hierarkinë që qëndron mbi gazetarët. Gazetarët shprehen se nuk mungojnë as rastet e përdorimit të gjobave si masa disiplinore ndaj tyre.

Shumë menaxherë i shohin marrëdhëniet e mira me stafin si thelbësore për të pasur një mjedis të shëndetshëm në punë. Nga ana tjetër ajo që vihet re më së shumti nga intervistat e kryera me drejtues/menaxherë të mediave është se kur flitet për kushtet e punës e vendosin theksin vetëm tek komoditeti i mjedisit fizik. Shumë prej tyre i shohin marrëdhëniet e mira me stafin si thelbësore për të pasur një mjedis të shëndetshëm në punë. Një pjesë e menaxherëve shprehen se përdorin tektnika të lidershipit të mirë, për të krijuar një mjedis të shëndetshëm në redaksi, duke shmangur bërjen e kritikave individuale në sy të gazetarëve të tjerë.

“Për të gjithë qetësinë e gazetarit në aspektin material, por edhe nga ana tjetër lirinë editoriale, mospasjen e një kontrolli politik, editorial, ku secili të shprehë atë që ai mendon se është më e vlefshme dhe më e vyeshme për rastin”, “gazetaria nuk ka nevojë për ndonjë masë të madhe. është panvarësi editoriale, pasqyrim korret, verifikim. Janë kriterit profesionale, etika, zbatimi i tyre”, Këto janë dy nga përgjigjet e menaxherëve të mediave që i kemi veçuar pasi asnjë nga 16 drejtuesit e intervistuar nuk e sheh lirinë editoriale si një faktor të rëndësishëm për krijimin e një mjedisi të shëndetshëm për gazetarin.

Atuor | Denis Tahiri

Shënim:

*Emrat e gazetarëve dhe menaxherëve të intervistuar janë mbajtur anonimë

  

** Në kuadër të këtij projekti, i cili solli për herë të parë një raport shkencor për sa i përket kushteve të punës dhe problematikave në tregun shqiptar të punës, u zhvillua edhe një konferencë në të cilën i’u prezantuan të gjitha gjetjet palëve të interesuara. Këto gjetje i janë komunikuar dhe deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë, por deri në këto momente interesimi i këtyre të fundit mbi këtë çështje ishte shumë i ulët.

Studimi i plotë: Duke synuar kushte të drejta pune; Shqyrtim i të ardhmes së gazetarëve të rinj dhe atyre të ardhshëm

Fermerët në protestë: “Bashkë me domatet po kalben edhe shpresat”

Ditën e djeshme u zhvillua protesta e radhës nga fermerë dhe prodhues në zonën e Lushnjës të cilët u mblodhën për të marshuar nën thirrje të ndryshme, me qëllimin e paraqitjes të nevojës së tyre për subvencion dhe krijimin e hapësirave të përshtatshme ku mund të tregtojnë prodhimet lokale. Kjo protestë u organizua  nga shoqata “Fermerët të Myzeqesë” dhe ishte paralajmëruar disa ditë më parë nëpërmjet një letreje e cila parashtron 5 kërkesa që lidhen me përmirësimin e situatës aktuale të tregut.  

 

Edhe më herët situata dhe pakënaqësitë e vazhdueshme i kanë nxjerrë fermerët në protestë, të cilët në muajin prill të këtij viti derdhën qumështin dhe produkte të tjera në rrugë, pasi e kishin bllokuar atë. Ata janë shprehur se gjendja aktuale po e dëmton prodhimin vendas, po favorizon importin dhe po i shtyn fermerët drejt humbjeve graduale deri në falimentim.

Në vendin e prodhimit, domatja shitet me 10 lekë. Në Tiranë, tiranasi e blen 100 lekë kilen. U dashkan 90 lekë shpenzime për ta marrë nga Torovica për ta çuar në Tiranë domaten?”, shprehet më herët një protestues i datës 7 tetor. Ai artikulon se produktet po shiten nën kosto dhe se kjo shumë shpejt do çojë na falimentimin e tyre teksa kishin bllokuar aksin Lushnjë-Berat.

Kërkesat e shoqatës “Fermerët e Myzeqesë”

Fermerët kërkojnë që qeveria t’u rimbursojë humbjet që vinë si pasojë e motit të keq. Ata theksojnë se çmimi i lartë i karburantit dhe marrja e pakët e fitimeve po i shtyn edhe më tej në falimentim. Ata gjithashtu kërkojnë të kenë një treg për të shitur prodhimin, ngritjen e laboratorëve për të kryer analizat e tokës. Thirrja e tyre shkon drejt organeve ligjvënëse duke u kërkuar politika favorizuese dhe mbështetje nga strukturat shtetërore për zhvillim të mëtejshëm të aktiviteteve të tyre.

Produktet tona nuk shkon në asnjë vend. I prodhojmë dhe i hedhim në kanal. Kjo nuk është e drejtë“, vijon më tej një nga pjesëmarrësit i cili ishte i pranishëm gjatë protestës së fundit në Lushnjë.

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj