Të frikësuar dhe të pashpresë, 11 familje rome mbeten në errësirë pas aksionit të OSHEE

Ne ishim gjithë, gati për t’u shtrirë. Ishte ora dhjetë , erdhën këtu,  nja 10 makina OSSHE-së edhe nja tre, katër makina të policisë, edhe u futën brenda shtëpisë si barbarë kshu, ububu bababap menjëherë. Dhjetë të natës nuk lejohet njëherë të vish në shpi të shqetësosh tjetrin, se kemi kalamaj të vegjël…”, rrëfen i shqetësuar Maliq Avdillari për Citizens Channel.

Shtëpia e tij ka vetëm dy dhoma, të cilat strehojnë 7 anëtarë dhe janë të ndërtuara nga materiale teneqeje dhe plastike.

Mbrëmjen e së mërkurës teksa po pëgatiteshin për të fjetur, ashtu si familja e Maliqit edhe 11 familje të tjera të komunitetit rom në lagjen Yzberisht të Tiranës u përballën me hyrjen e beftë të punonjësve të OSHEE-së. Ata tregojnë se në morinë e makinave të shumta, policisë së shtetit që i shoqëronte dhe thirrjeve të zhurmshme gjatë hyrjes në banesat e komunitetit rom, punonjësit ndërprenë energjinë elektrike.

Banorët tregojnë se nuk ishin paralajmëruar më herët, prandaj edhe ora e zgjedhur për të kryer këtë aksion shkaktoi frikë dhe shqetësim për ta dhe për fëmijët e tyre.

Artan Dushku

“Na erdhën në mes të natës, ne ishim në gjumë, me kalamaj të vegjël, na tromaksën, mua jo , më shumë kalamajt. Na prevën dritat. Neve jemi gjithë ok që e vjedhim, nuk jena kundër që e vjedhim, po të paktën të vijnë të na shikojnë, ku jetojmë, ca mbledhim. S’jena kundra, t’vijnë të shikojnë”, – rrëfen njësoj edhe Artan Dushku, baba i 3 fëmijëve të mitur.

Për Artanin, energjia elektrike siguronte dritën e një dhome të vetme që ai ka, ku jeton me gruan dhe 3 fëmijët e tij.

Komuniteti rom në këtë zonë të Tiranës jeton kryesisht në vendbanime të njohura si baraka, të ndërtuara prej kartoni, plastmasi apo materiale prej llamarinash.

Për këto kategori objektesh , në legjislacionin shqiptar nuk ekziston statusi ligjor që i njeh si vendbanime, duke i përjashtuar nga e drejta për të lidhur kontrata të energjisë elektrike dhe ujit. 

Banorët janë të ndërgjegjshëm që nuk kanë paguar për energjinë elektrike që kanë përdorur deri më tani. Megjithatë, ata nuk ngurrojnë të bëjnë të qartë faktin se kanë kërkuar procedurë të rregullt për marrjen e energjisë, siç është vendosja e një sahati.

“Në qoftë se vejnë sahatin, ne jena të detyrum ta paguajmë, do e paguajmë o vlla si gjithë të tjerët. Unë jam i detyrum të paguaj se kam fëmijë, duan të ngrohen, të lahen“-rrëfen Artani.

Por përgjigja nga institucionet nuk ka qenë favorizuese pasi nuk kanë pranuar të vendosin sahat në barake.

Maliq Avdillari

“Po ne s’kena bo gjo, dritat ndoshta i kena marrë se ne i kena shku me na vu sahatin , thotë jo, në barake nuk vemë sahat thotë. Edhe tani atë ofertën të tjerët e bëjnë me 150 mijë lek , me 160 mijë lek, ne na e japin 250 e ca mijë lekë “-tregon Maliq  Avdillari për Citizens Channel.

Sanie Shaqiri, grua e ve, e cila kujdeset për nipërit e mbesat, të cilët mamaja e tyre i ka braktisur, tregon për Citizens Channel tmerrin që ata përjetuan. 

” Atë natë që erdhën ata, ngelëm në errësirë , u tmerruan kalamajtë u tmerruan se kishin frikë të dilshin jashtë. Edhe ne s’jemi kundërshtim për as edhe një gjë, por të paktën mos na vijshin kshu, tamam si ato , si thot, ato që frikësojnë kalamajt. Vini dhe ato si njerëz, t’na i presin dritat, edhe neve nuk jemi kundërshtim, do vejmë sahatet, si pagojnë të gjithë do pagojmë edhe neve, nuk jemi kundërshtim me shtetin. Sepse edhe ai ka të drejtat e veta, por edhe neve ta paktën mos na tmerrojnë kshu“.

Sanie Shaqiri

Interesimi i saj për të vendosur sahatin ka qenë i vazhdueshëm, edhe pse nuk ka qenë i njëjtë nga pala tjetër.

Unë kur kanë ardhur të të gjithë për të vënë sahatet, edhe unë prita që t’më vejnë sahat po s’ka ardh as edhe nji të interesohet te unë. Unë jam interesu po ato s’kanë ardh as edhe nji.”

Madje, ajo është interesuar edhe për koston që i shkon vendosja e një sahati për matjen e shpenzimit të dritave, kosto e cila është mjaft e “kripur” për jetën që ajo bën.

Edhe dje vajta te KESH-i, ja ku e kam edhe letrën, po jo kaq lekë. 218 e ca është kontrata, 40 mijë lek ai tekniku. Ja, ku ti gjej unë , unë me bidona me kanaçe po jetoj, ja shikojini bidonat ku i kam. Pa asistencë, pa asnjë lloj ndihme“.

Për Meritën, mungesa e dritës është një problem edhe më i prekshëm, pasi ajo vuan nga kufizimi i pjesshëm i shikimit. Grua e ve dhe nënë e tetë fëmijëve, ajo rrëfen se ka ardhur nga Kukësi, vetëm për shkollimin e fëmijëve të saj.

Merita Shaqiri

” Kam ardh për shkollën e vajzës e kam vajzën në klasë të tretë. Kam ardh nga Kuksi ktu, vet për një shkollë, edhe t’na boj në k’të situatë që janë duke na bo,mos na vijnë me na kërku se do t’shkoj , do varem me t’gjith 8 kalamajt do varem edhe t’boj ca tdoj shteti pastaj. Po një dritë t’paktën edhe atë do t’na e heqin”.

Mungesa e strehimit dhe energjisë elektrike,shkelje e të drejtave të njeriut 

Sipas Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut dhe Komitetit të Kombeve të Bashkuara për të Drejtat Ekonomike Sociale dhe Kulturore, e drejta për strehim duhet t’u garantohet të gjithë personave pavarësisht të ardhurave të tyre. Kjo nënkupton se jo vetëm qiraja, por edhe kosto të tjera që lidhen me strehimin si energjia dhe uji, duhen përcaktuar si të tilla.

Gentjan Serjani, jurist dhe aktivist për të drejtat e komunitetit rom dhe egjiptian shprehet për Citizens Channel se ndërprerja e energjisë elektrike në periudhë dimri për familjet rome dhe egjiptiane është një shkelje e të drejtave të njeriut.

Gentjan Serjani

Referuar Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut nuk mundet që ti ndërpresësh energjinë elektrike një familjeje në situatë dimri, por edhe aq më shumë edhe natën, në një aksion që pothuaj thua sikur po bëhej arrestimi i disa kriminelëve. Kur ato nuk ishin asgjë në mënyrë të vullnetshme, të paligjshme, sepse ato kanë shprehur vullnetin për të pasur energji elektrike në mënyrë të rregullt, në bazë të një kontrate, pavarësisht se nga ana e OSHEE-së nuk është zbatuar”. 

Sipas tij institucioni i OSHEE-së duhet ti kishte lajmëruar paraprakisht. 

“Aq më shumë kur ti ke mundësinë që të shkosh edhe ta lajmërosh  paraprakisht atë familje , ti bësh thirrje paraprake që të jesh nga informal në formal, ti ofrosh mundësinë për ta furnizuar me energji elektrike, me pas të marrësh këtë lloj veprimi të cilën OSHEE-ja në bashkëpunim me policinë e shtetit e morën në një mënyrë jo normale dhe jo sipas disa të drejtave që mbrohen nga Konventa e të Drejtave të Njeriut”.

Serjani shpjegon se për aq kohë sa institucionet shqiptare nuk mundësojnë banesa të njohura sipas ligjit shqiptar, baraket duhet ta gëzojnë këtë status përderisa aty jetojnë familje të tëra.

Po ti referohemi ligjit për legalizim është e vërtetë që barakat nuk i trajton ligji si banesa dhe nuk mund të jenë në proces legalizimi. Por nga ana tjetër ne e kemi fakt, që disa familje të komunitetit rom dhe egjiptian jetojnë në ato banesa dhe për to ajo është banesë. Qoftë barakë por qoftë edhe në mënyra të tjera të ndryshme të ndërthurura që mund të jenë banesa nga këto të lëvizshme, të cilat janë mjete, furgona të dala jashtë funksionit të cilat ato i kanë kthyer në banesat e tyre.”

Mungesa e energjisë elektrike sipas Serjanit është edhe një pengesë për arsimimin dhe integrimin e fëmijëve romë dhe egjiptianë. 

Në momentin që nuk do ti japim furnizimin me energji elektrike do të thotë që ne prapë do ti lemë ato persona, ato familje, ato fëmijë që të kthehen në një lloj jetese pre-historike. Aq më tepër kur bëhet fjalë për fmijë , për të cilët ne kemi strategjira të ndryshme për ti integruar dhe arsimuar. Si mundet të kërkojmë arsim kur ata nuk mund të marrin dot furnizimin me energji elektrike. Kur ato nuk mund të mësojnë dot se s’kanë energji elektrike ne shtëpi “.

*Citizens Channel |  Erisa Kryeziu 

 

 

 

Piramida e Tiranës, hapësira publike që u është mohuar qytetarëve

Piramida e Tiranës, një simbol dhe pikë referimi i kryeqytetit i kaloi në pronësi në vitin 2016 nga Ministria e Kulturës Bashkisë së Tiranës. Me funksionin si Qendër ndërkombëtare e Kulturës “Arbnori” , pas kalimit në pronësi të bashkisë sipas vendimit të Këshillit të Ministrave, kjo ndërtesë do të marrë funksionin e një qendre shumë funksionale për organizimin e ngjarjeve sociale, promovimin e artit, kulturës dhe teknologjisë.

Vendimi i kalimit të Piramides në pronësi të Bashkisë Tiranë

 

Më 27 shkurt të vitit 2019, u bë rrethimi i godinës me kangjella dhe tabela informuese për kthimin e zonës në kantier ndërtimi. 

Por,  Piramida dhe hapësira publike përreth qëndron e rrethuar me kangjella prej më shumë se një viti.  Tabelat që paralajmëronin kujdesin nga punimet janë hequr, pasi gjurmë të punimeve nuk ka. Ndërkohë mungojnë edhe tabelat informuese që të tregojnë të dhëna për projektin, nisjen, kohëzgjatjen, duke e kthyer në një hapësirë që ka mbetur thjesht e rrethuar. 

Premtimet për rinovimin e piramidës kanë ecur me një ritëm shumë më të shpejtë se punimet

Për të dëgjuar premtimin e parë nga Kryebashkiaku Veliaj duhet të kthehemi në kohë në vitin 2016, pak kohë pasi institucioni që ai drejton mori në pronësi objektin. 

Në 8 dhjetor 2016 në një takim me mësuesit e Tiranës kryetari i Bashkisë Erion Veliaj përshëndeti kalimin e Piramidës nga Ministria e Kulturës në pronësi të Bashkisë dhe u shpreh se:

Mezi pres që ti japim Tiranës një piramidë, t’ja rikthejmë qytetit. Ideja e bashkisë bashkë me arkitektët e huaj ndërkombëtarë që kanë kontribuar është që t’ja kthejë qytetit si një qendër kulturore edhe mezi pres që si në kohën time kur  Piramida ishte në fakt qendra dhe gëlonte nga aktiviteti dhe Rinfesti apo Tirana Art festi që e quajmë sot”.

 

Në 10 dhjetor të vitit 2016, Veliaj premtoi se takimi te Piramida në atë gjendje do të ishte i fundit.

Kjo do të jetë hera e fundit që ne takohemi tek Piramida në këtë gjendje. Bashkia ka një projekt shumë ambicioz për ta kthyer Piramidën në një hapësirë publike, për t’ja kthyer qytetarëve të Tiranës, për ta bërë të aksesueshme për aktivitete publike ndaj dhe besoj që si hera e fundit që takohemi në Piramidë, besoj do kujtojmë dhe këtë metaforë se si hapësira që janë shumë tërheqëse në qendër të qytetit dhe që janë simbolika të qytetit tonë, mund të kthehen dhe në funksionale në dobi të qytetarëve “,- u shpreh Veliaj.

Qartësia për projektin e rindërtimit të Piramidës nuk ka qenë e dukshme për publikun, por edhe për vetë drejtuesin e bashkisë. Kjo pasi, në daljet publike godinës së Piramidës i janë veshur disa funksione që mendohej se do të kishte pas rikonstruksionit.

Më 10 tetor 2017 në një mbledhje në ambientet e këshillit bashkiak të Tiranës me të rinj, Veliaj u shpreh se pikërisht në atë vit do të buxhetohej transformimi i Piramidës në një hapësirë multi dimensionale.

“Prona më e shtrenjtë e Tiranës është si një karkatë e vdekur në mes të bulevardit që është Piramida. Qysh aty na lindi ideja, a mund ta rikonstruktojmë ne piramidën tani me këtë funksion. Pra , me teatër, me film, me bibliotekë, me kurse dixhitale, pra të kodimit apo të programimit pra që janë të gjitha gjëra që dikush mund ti ndjeki pa qenë detyrimisht profesionist në atë fushë. Këtë vit ne do të buxhetojmë që piramidën ta transformojmë“.

Në mars të vitit 2018 në një takim me Fondin Shqiptaro -Amerikan të Zhvillimit Veliaj nënshkroi marrëveshjen e bashkëpunimit për të kthyer Piramidën në një qendër multifunksionale.

Hedhim hapin e parë zyrtar për formalizimin e një marrëveshjeje midis bashkisë së Tiranës dhe Fondacionit Shqiptaro-Amerikan për të transformuar Piramidën e Tiranës ndërtesën më ikonike të qytetit tonë dhe qendrën më të madhe për të rinjtë , kryesisht e fokusuar në arsimimin dixhital , me kulturën e teknologjisë së informacionit dhe sigurisht edhe me hapësira të tjera në funksion të artit, kulturës edhe të gjithave kurseve profesionale apo hapësirave të tjera rinore“,-u shpreh Veliaj, ndërkohë që u premtua që projekti do të bëhej publik në maj të atij viti.

Në Festivalin e Inovacionit të organizuar nga Bashkia Tiranë në 18-20 shtator 2018, në fjalën e mbajtur para të ftuarve Veliaj përdori të njëjtën retorikë si ajo e dy viteve radhazi më herët.

“Bashkë me Kryeministrin dhe qeverinë shqiptare ne kemi vendosur që ndërtesën me ikonike të Tiranës ta kthejmë në një qendër, në një shkollë alternative, për 5 mijë të rinj, çdo muaj, që të mësojnë teknologji informacioni dhe kthimi i Piramidës sipas një modeli që ne në fakt nuk e kemi kopjuar në perëndim, e kemi kopjuar në lindje , Tumo Center në Irevanë, për sa kohë jemi të qartë që e ardhmja nuk është nesër është tani. Që kjo ndodh ky inovacion ndodh në qytete, mund të bashkojmë ata që investojnë me ata që krijojnë , ne mund të kemi një histori suksesi këtu në Ballkan”.

Viti 2019 e gjeti Piramidën të “shëtiste” sërish në podiumet dhe prezantimet e bashkisë me investitorë dhe arkitektë, pa u finalizuar akoma dhe pa një datë fikse se kur të do nisnin punimet.

Më 25 prill të 2019, në një takim në ambientet e Kryeministrisë u prezantua projekti final i Piramidës nga arkitekti Winy Mass, i cili përdori fjalën TUMO, si një përvojë e kryqëzuar mes disa fushave duke përfshirë: animacion, zhvillimi i lojërave, kinematografia, web Design, muzikë, shkrimi, vizatim, dizajn grafik, modelimi 3D, programim, robotikë, grafika e lëvizjes, fotografi dhe media e re.

Në këtë takim kryebashkiaku Veliaj nuk ngurroi të tregonte edhe kohën kur do të niste puna.

“Përsa i përket kalendarit të punimeve , ne në dy muajt e ardhshëm do të finalizojmë detajet dhe skicat finale. Do të fillojmë në qershor fillimisht me pastrimin, edhe le të themi heqjen e gjithë objekteve te tepërta , ndarjeve, barrierave, mureve, xhamave, skeleteve metalike që sot janë një pengesë…”

Ndërkaq u shpreh entuziast se kjo godinë e transformuar do të ishte gati për vitin 2020, vit në të cilin Shqipëria mirëpret Samitin Dixhital të Ballkanit.

Kemi një arsye ose sebep për vitin tjetër, Kryeminsitri dhe qeveria shqiptare do të mirëpresin Samitin Dixhital të Ballkanit dhe sa mirë do të ishte që ky soft openi për të cilin folëm, të ishte dera e parë që hapej për samitin dixhital“.

E ndërkohë kur në qershor të 2019 nuk filloi asnjë iniciativë për pastrimin e piramidës, kryebashkiaku në 15 tetor të po këtij viti në deklaratën e tij publike shpall të përfunduar projektin dhe mbylljen e garës për punimet.

“Sot është akti final kur ne marrim në dorë projektin, pra e përkthejmë ëndrrën në një projekt të zbatueshëm edhe brenda këtij viti ne do të kemi një garë për të filluar punimet në Piramidën e Tiranës dhe me një supervizim të përbashkët por dhe me një menaxhim dhe financim të përbashkët me ADF-në do të shohim se si në një vit , një vit e gjysmë, do të transformojmë hapësirën ose pronën më të lakmuar të qytetit të Tiranës , në hapësirën që do të trasformojë besoj të ardhmen e fëmijëve të këtij qyteti “.

Si është gjendja e Piramidës sot?

Pas pothuajse katër vitesh premtime, ngjitje në podium, entuziazëm për godinën e re multidimensionale që do t’i dhurohej kryeqytetit, godina e Piramidës vazhdon të qëndrojë e braktisur, pa asnjë ndërhyrje, pa asnjë tabelë për nisjen dhe kohëzgjatjen e punimeve dhe për më tepër e rrethuar me rrjetë teli.

Hapësira përreth Piramidës është një hapësirë publike dhe si e tillë i përket qytetarëve. Sipas sociologut dhe filozofit Jurgen Habermas sfera publike është një fushë e jetës sonë, në të cilën mund të formohet opinioni publik dhe kjo konsiston në një seri ndërmjetësimesh mes shoqërisë civile dhe shtetit. 

Çfarë sjell rrethimi i një hapësire publike për qytetarët? 

Rrethimi i Piramidës u ka mohuar qytetarëve të shfrytëzojnë hapësirën përreth saj, duke përfshirë hapësirën e gjelbëruar të përdorur gjatë kohës me diell, por gjithashtu duke diktuar edhe disa kalime artificiale për njerëzit nëpërmjet barrierave. Sipas arkitektes Doriana Musai, nëse kjo hapësirë do të ishte kantier ndërtimi, punime duhet të kishin filluar 30 ditë pas rrethimit.

      Arkitekte Doriana Musai

“Që në momentin që u rrethua bari dhe pjesa e gjelbërt është e pa aksesueshme, vetë objekti është i pa aksesueshëm dhe njerëzit janë të orientuar tashmë nëpër disa rrugica të cialt e kanalizojnë qarkullimin pikërisht në këto rrethime që janë bërë në mënyrë propagandistike do të thoja, pasi nuk janë rrethimet e një kantieri ndërtimi . Nëse do të ishin rrethimet e një kantieri ndërtimi punimet duhet të kishin filluar 30 ditë pas  rrethimit. Ne jemi tashmë po bëjmë vitin dhe siç e shohim këtu nuk ka asnjë makineri , nuk ka asnjë tabelë projekti dhe mesa dihet publikisht të paktën nuk është thënë akoma nëse ka një projekt të miratuar, nëse do futet në fond investimi, nëse do bëhet dicka vërtet për këtë piramidë apo do ngelemi te ai projekti i renderave që kemi parë prej vitesh tashmë”, shprehet Musai për Citizens Channel.

Sipas arkitektes Musai, këto barriera artificiale që qëndrojnë për një kohë të gjatë në një hapësirë të caktuar, sidomos kur kjo hapësirë është publike krijojnë konceptin e të mos qënit i lirë. 

“Kjo në mënyrë instiktive, njeriu në mënyrë të vullnetshme ndoshta nuk e kupton, por nëse këto modele përsëriten dhe në fakt në Tiranë fatkeqësisht janë të përsëritura kudo, krijojnë një lloj ngarkese psikologjike dhe psikike pasi të qënurit të rrethuar në fakt është të mos qenurit i lirë. Hapësira publike dhe rrethimi të dyja bashkë nuk rrinë, bien ndesh. Hapësira publike, neve e konsiderojmë vendin ku mund të ndërtojmë demokracinë, pasi aty është vendi ku kryqëzohen njerëzit, aty është vendi ku njerëzit komunikojnë, ku krijojnë ndërveprim me njëri tjetrin, ku krijohen komunitet dhe aty është baza e demokracisë së një vendi. Nëpërmjet hapësirës publike, nëpërmjet ndërhyrjeve dhe të gjitha metodave, mekanizmave, tullceve që mund të përdorim për ta ndryshuar apo kornizuar neve sigurisht që ndërhyjmë direkt në mënyrën se si bëjmë komunitet se si bëjmë shoqëri”.

Për të mësuar më shumë rreth procesit të nisjes së punimeve për Piramidën e Tiranës, Citizens Channel iu drejtua Bashkisë Tiranë me një kërkesë për informacion ku kërkoi të dinte:

  1. Cilat janë arsyet/pengesat që kanë çuar në vonesën e nisjes së punimeve për transformimin e godinës së Piramidës ?
  2. Kur është parashikuar nisja e punimeve dhe afati i përfundimit të tyre? 
  3. Kopje të projektit fitues për rikonstruksionin e Piramidës.

Pavarësisht se afati i përcaktuar në ligj ka kaluar, institucioni nuk ka kthyer një përgjigje deri në momentin e publikimit të këtij shkrimi. 

 

*Citizens Channel /Erisa Kryeziu 

 

 

 

Tiranë, zerohen tarifat për fëmijët rom dhe egjiptian në kopshtet dhe çerdhet shtetërore

Që prej vitit 2017, aktivistë në mbrojtje të komunitetit Rom dhe Egjiptian, janë angazhuar në heqjen e tarifave shtetërore për regjistrimin e fëmijëve nga këto grupe në çerdhet dhe kopshtet shtetërore.

Heqja e pagesave u miratua në muajin dhjetor 2019. Lajmi u bë i ditur nga qendra Treja, ku u përcoll njoftimi se Bashkia Tiranë ka përfshirë fëmijët romë dhe egjiptianë në kategorinë e familjeve në nevojë dhe kësisoj përfitojnë shërbime pa pagesë në çerdhet dhe kopshtet publike.

Sipas të dhënave të publikuara tek fëmijëtetiranës.al tarifa e garancisë për regjistrimin e fëmijëve në çerdhe shtetërore ka vlerën e 2860 lekëve, ndërsa për kopshtet është 3520 lekë. Gjithashtu, fëmijët që ndjekin këto institucione duhet të paguajnë, përkatësisht 130 lekë/dita në çerdhe dhe 160 lekë/dita nëse frekuentojnë kopshtet shtetërore.

Familjet e komunitetit rom dhe egjiptian e kanë mirëpritur vendimin e Bashkisë Tiranë për t’i zeruar këto tarifa dhe shprehen se kjo do u krijojë shumë lehtësira. 

Nga mospagesa nuk e kam çuar djalin në çerdhe. Shkoja për shembull ta regjistroja djalin, ato duan pagesë muaj për muaj po unë nuk kam [lekë] për ta bërë pagesën”, shprehet për Citizens Channel nëna e një fëmije dy-vjeçar, pjesë e komunitetit, e cila deri tani është detyruar ta mbajë fëmijën në shtëpi për shkak të pamundësisë ekonomike.

Ajo shton se djali i saj e ka përjetuar keq pamundësinë për ta ndjekur me bashkëmoshatarët çerdhen shtetërore.

Ai e ka shumë qejf, shikon ata kalamajt dhe ma bën ‘Mami, më ço tek topshti’. Qante, u përplaste, më ço tek kalamajt”, vijon më tej zonja, e cila ndjehet e lehtësuar se tashmë do ta ketë të mundur dërgimin e djalit në atë institucion. Ajo bën me dije se pasi të regjistrojë fëmijën, do fillojë menjëherë punë.  

Ndjehem shumë mirë, normale e kam fëmijën të siguruar në çerdhe, dal nga puna, shkoj marr djalin, shkoj në shpi bëj gjellën, ato ça kam për të bërë, jam më mirë. Pastaj, atje ka edhe ushqimin”, përfundon ajo.

Si ka nisur organizimi për të hequr tarifat shtetërore për komunitetin rom dhe egjiptian?

Nevoja për të hequr tarifat ka lindur prej shumë prindërve të cilët, në pamundësi për të paguar, detyroheshin t’i mbanin fëmijët në shtëpi. Ky proces për ata ishte pengues në shumë aspekte, pasi nuk mund të kërkonin punë, duke ua rënduar edhe më tej gjendjen ekonomike.

Aktivistja Alma Jashari, tregon për Citizens Channel si ka nisur i gjithë procesi i mbledhjes së firmave për këtë problem. 

Kemi dalë në terren me disa vajza të tjera, kemi marrë disa firma nga banorë, jo vetëm romë dhe egjiptianë por edhe të mazhorancës. Kemi mbledh 2000 firma. I kemi sqaruar, i kemi marrë, ishin dakord, me kartë, me emër, mbiemër, me firmë. I kemi marrë, kemi dalë në terren, kemi mbledh letrat, ia kemi dorëzuar kush është ajo më e madhja”, shprehet Jashari e cila tregon se ka gjetur mbështetjen e institucionit të Komisionerit Kundër Diskriminimit dhe punonjësve të Bashkisë.

Alma Jashari, aktiviste pranë qendrës Treja

Të pyetur rreth diskriminimit, Jashari shpjegon se ende fëmijët e komuniteteve bie pre e paragjykimit dhe ndasive shoqërore.

Tek kopshti ‘Pinoku’ e kemi një çikë të vështirë. Atje nuk edhe shumë romë, ka më shumë nga mazhoranca, dhe kur shkojmë aty ndjehemi pak të diskriminuar nga drejtoresha e kopshtit, nuk na sqaron mirë”, denoncon Alma duke rrëfyer rastin e ndodhur para pak muajsh.

Para tre-katër muajve e kam cuar një fëmijë në çerdhe, [drejtoresha] na tha do i bëni komplet letrat dhe do m’i sillni mua. Në momentin që i kemi bërë letrat me një aktiviste të komunitetit rom, e sqaruam, është e aftë ta paguajnë kopshtin dhe parapagimin, edhe mund ta vëjë fëmijën në çerdhe se ia kanë ofruar punën. Në momentin që vajta me nënën e vajzës që donte të regjistrohej, ajo ngeli duke parë atë dhe tha ‘Keq më vjen po nuk ka vende’”, kujton ajo teksa bën me dijë se ka reaguar ndaj refuzimit të drejtoreshës për të proceduar më tej me regjistrimin e fëmijës.

I thashë unë: ‘Si s’ka vende? A më the mua mblidhi letrat, dokumentet? Urdhëro t’i kam sjellë. Unë të kam ardh në një qershor, çerdhja ka kohë, fillon nga shtatori, unë letrat po t’i sjell para kohe. Për ça nuk ka vende apo ka diskriminim? E shikon që është rome?’”, shpjegon Alma Jashari teksa rrëfen se regjistrimi është kryer dhe tashmë fëmija ka mbaruar çerdhen dhe po ndjek kopshtin pranë atij institucioni.

Jashari njofton se ky lehtësim ekonomik do ketë impakt pozitiv veçanërisht tek nënat e komunitetit rom dhe egjiptian.

Edhe nënat nuk mbeten të papuna. Në momentin që sigurojnë fëmijën në kopsht apo çerdhe, ato mund të shohin për naj punë. Se kur jemi gjithë ditën më fëmijën në shtëpi, edhe punë nuk kërkojmë dot edhe detyrohemi pastaj rrimë me fëmijët”, përmbyll ajo.

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj

Aktivisti Isa Myzyraj: “Linçimet e aktivistëve të shoqërisë civile janë të frikshme në vendin tonë”

Sa vite ke që je i aktivizuar shoqërisht në kauza sociale dhe politike?

Unë kam filluar angazhimin tim në shoqërinë civile, në kauza sociale, shoqërore dhe politike që në vitin 2012, kur unë dhe nisa studimet e larta, dhe kuptova që është jo vetëm e drejtë por edhe detyrë e qytetarëve që të jenë të angazhuar publikisht.

Sa të vështirë e ke të shprehësh një mendim apo qëndrim kur e di që do hasësh në komente negative?

Fillimi ka qenë i vështirë, shumë madje. Kur ti nis edhe kritikon, kritikon, dhe vetëm kritikon, jep argument, ulëret, e ngre zërin, rrethi yt shoqëror, fisi por edhe familja, do të nisin duke thënë “u bëre ti?”kush je ti?” Pra janë paragjykime që në hapat e parë të rrëzojnë, pasi presioni është i madh, nga të gjitha palët që nuk e kuptojnë detyrën e të qenit aktivist. Gjithsesi, nëse ti e ke të qartë atë që do, dhe atë që po bën, është pak më e lehtë ta thuash dhe madje edhe ta ulërasësh, por është e vështirë sepse e kupton që disa të tjerëve as që u intereson asgjë.

A të janë shpërndarë të dhëna personale/fotografi vetëm sepse ke mbrojtur një kauzë të rëndësishme?

Linçimet e aktivistëve të shoqërisë civile, të paidentifikuara me një parti politike, janë të frikshme në vendin tonë. Media të tëra serioze dhe më pak serioze, rrjete sociale, faqe rrjetesh, kanë një aktivitet të madh në linçimin dhe përgojimin e këtyre aktivistëve. Më ka ndodhur shumë herë, që media të shkruajnë “biografinë” time, ta shtrembërojnë dhe të më bëjnë sa me një parti sa në një tjetër, sa i blerë sa i shitur, faqe sociale duke publikuar fotografitë e mija. Më e rënda ka qenë në dhjetorin e 2018, kur disa faqe njëherësh filluan duke publikuar fotografi me një rreth në kokë, dukej sikur donin të më vrisnin, por unë e kuptoja që pas këtyre faqeve janë disa adoleshentë që janë të paguar keq për ta bërë punën keq. Pastaj, përsa u përket mediave serioze, sigurisht kam kontaktuar redaksi, të tëra për të verifikuar informacionin e shpërndarë për mua.

Cilat janë kërcënimet që keni marrë si pasojë e aktivizmit tënd?

Ka pasur shumë të tilla në fakt. Më ka ndodhur për shembull tek protestat për Liqenin, të më ndalnin njerëz pa uniformë të hequr si policë e të më thonë hip në makinë. Nuk kam pranuar sigurisht, pa pasur një fletë arresti ose fletë thirrje. Më kanë kontaktuar nga telefoni, duke thënë ju telefonojmë nga Prokuroria për tu paraqitur për protestën që keni bërë tek Bashkia, kam shkuar dhe prokuroria e Tiranës nuk kishte asnjë fletë thirrje për mua. Kërcënime në komente në rrjetet sociale, mesazhe private të rënda në dukje por me një formë presioni të jashtëzakonshëm. Përmendja e familjes, e marrëdhënieve të tua të punës dhe deri tek arrestimet dhe dhuna fizike Brenda dhe jashtë komisariateve të policisë.

Çfarë kërcënimesh/mesazhe apo komente intimiduese/kërcënuese keni marre si pasojë e ngritjes se çështjes LGBT?  

Unë ka vite tanimë që e kam mbështetur komunitetin LGBTI, më përpara me thënë të drejtën jo shumë hapur në rrjete sociale, vitet e fundit shumë hapur. Kërcënimet, kanë qenë nga më të ndryshme, nga më të rëndat, dhe nganjëherë aq të rënda saqë unë pyes vetëm: ”Si mundet një person të arrij deri në këtë pikë kërcënimi”. Kam pasur dhjetëra mesazhe private e kërcënime të hapura, nga vrasja që është “më e lehta” deri tek djegia me benzinë, apo dhunimi në publik. Unë kam shkruar shpesh për komunitetin LGBT, dhe njerëzit guxojnë të kërcënojnë edhe në komente publike, pa e ditur, dhe pa qenë të informuar se kjo gjë përbën vepër penale. Kam dashur disa herë të denoncoj raste konkrete, por asnjëherë nuk e kam bërë. Një rast konkret është kur u dhunua një anëtare e komunitetit LGBTI, dhe unë ngrita shqetësimin, persona të ndryshëm më thanë: “Mirë ja kanë bërë, ose, ah sikur nuk isha edhe unë aty“. Filluan duke më kërcënuar edhe mua, dhe të tregohem realist fillova duke u shqetësuar për gjuhën e urrejtjes së madhe, dhe ekstremizmin që shfaqnin komentuesit në komente, por të themi “jam mësuar” me kërcënime për këtë temë.

Si e kane pritur njerëzit e afërt mbështetjen e komunitetit LGBTI?

Ka pasur shokë për shembull që më kanë dhënë bllok në rrjetet sociale dhe kanë shkëputur marrëdhëniet me mua, duke më thënë shumë sinqerisht “Meqenëse ti i mbështet dhe bën statuse për to, nuk mund të jemi shokë bashkë”. Ka nga ata që janë kurioz, nuk kanë asnjë informacion dhe ulem me orë të tëra duke ua shpjeguar pse unë mbështes komunitetin. Ka shokë radikal që më kanë thënë, ne do jemi shokë por kurrë nuk do e diskutojmë çështjen LGBT, mos na fol për to. Familjarët e mi të ngushtë, nuk u bëhet përshtypje, e dinë që unë jam një aktivist për të drejtat e njeriut, dhe më thonë, është puna jote. Zakonisht me personat që shoqërohem e kam diskutuar me të gjithë çështjen LGBTI, dhe pse unë i mbështes, dhe më besoni shumë kanë ndërruar mendje pasi kam folur me to.

A ke rrezikuar të humbasësh/humbur diçka që ti e konsideron me vlerë si pasojë e aktivizmit tënd?

Sigurisht, kur ti vendos që të jesh i angazhuar duhet të heqësh dorë nga disa gjëra. Unë kam hequr dorë nga puna ime e mëparshme vetëm për shkak të aktivizmit tim, ambient im i punës nuk përshtatej me gjithë aktivitetin tim shoqëror.

A të kanë kërkuar të heqësh dorë nga kauzat që ti mbron?

Qindra herë, e përsëris, nga shoqëria që pi kafe me to, tek familja. Më kanë kërkuar disa herë, në hapat e parë, por tanimë prindërit e mi e dinë se ku ka protestë jam edhe unë aty madje në darkë ka raste që më thonë vetë, do shkosh nesër në protestë? E kanë pranuar dhe e kanë kuptuar se në këtë vend duhet reagim, dhe nëse nuk e bën biri i tyre dhe ata vetë madje, nuk mund të thonë “pse nuk ngrihemi”.

 Ata mund të mos kenë informacionin e detajuar për kauzën, dhe dezinformohen nga burime të treta, thonë që duhet ta lësh këtë punë, je gabim, por në fakt ata vetë janë gabim por thjesht nuk e kuptojnë. Kanë këmbëngulur disa herë për shembull, që kauza e studentëve që protestonin në 2015 2016 2017 2018 është një kauzë e çuar dëm, derisa në fundin e 2018 e kuptuan që s’paska qenë e tillë, dhe të thonë “Paske pasur të drejtë”.

A je vetë-censuruar për t’u pranuar në shoqëri?

Të tregohemi realist, ka raste kur edhe vetë censurohesh, jo vetëm për t’u pranuar në shoqëri por edhe për shkak të presionit të jashtëzakonshëm që të vjen nga të gjitha anët nga linçime pafund, nga kritika pa baza por të mirëartikuluara. Po, e kam bërë.

Sa e lehtë është të jesh aktivist në Shqipëri?

Nuk është aspak e lehtë në fakt, por edhe aq e vështirë sa në Iran për shembull nuk është. E vërteta është se ti ke liri të protestosh, por kjo “liri’ do të kushtojë shumë, nga shkolla, tek puna, nga diploma tek shantazhi, tek familja e tek shërbimet publike. Nuk është e lehtë, sepse ti do paragjykohesh në çdo rast, si i blerë nga partitë, pasi ende nuk e kemi krijuar kulturën që “PO” këtu ka edhe aktivistë kundër të gjithë klasës politike, dhe kundër çdo qeverie. Është e vështirë sepse ti do kesh nevojë për shërbime publike, dhe nëse ti je identifikuar si aktivist, më beso do të shpërfillin në momentin e parë.

A ka pasur ndonjë rast që ke menduar se do heqësh dorë?

Kurrë. Siç e thash edhe në fillim, unë e kam kuptuar se aktivizmi, protesta,  kritika ndaj qeverisë, dhe qeverisjes, ndaj pronarëve, ndaj udhëheqësve të shtetit, kushdo që janë ato, të kujtdo partie, janë jo vetëm e drejtë por edhe detyrë e qytetarëve e veçanërisht e të rinjve, që jo vetëm e ardhmja por edhe e tashmja është e tyre.

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj

Aktivistja Alida Karakushi: “Në një mjedis kaq të kapur duhet reaguar e duhet folur shkoqur!”

Prej sa vitesh jeni aktiviste ne shoqërinë civile?

Mendoj se kam thuajse 12 vite si aktiviste e shoqërisë civile nëse e konsiderojmë aktivizmin si dalje përtej kornizës tënde individuale në mbrojtje të kauzave publike. Fillimisht si anëtare e “Korpusit të Vullnetarëve” ku shumë fundjava si studente i kaloja duke pastruar plazhet e Shqipërisë si një mënyre aktive për të denoncuar mungesën e vëmendjes ndaj mjedisit si shkak i papërgjegjshmërisë institucionale vendore e qendrore, por edhe ndaj apatisë sociale. Me tej u jam bashkuar dhe shumë herë edhe kam bërë thirrje për protesta në kauza te ndryshme sikurse mbrojtja ndaj dhunës që vuajnë gratë dhe vajzat në Shqipëri e që për më tepër stigmatizohen nga vetë familja e shoqëria. Kam denoncuar bashkë me shumë aktivistë të tjerë të pavarur korrupsionin politik dhe aleancat politike ku pushteti shihej si tortë për tu ndarë duke bërë thirrje për votën e ndëshkimit mbarë politik ne 2013 (vota e bardhë). Mbi të gjitha kam denoncuar institucionet publike ku korrupsioni është kulturë më vete e tanimë vetë krerët e institucioneve i quajnë ato pronë private. Shembull, dëgjesa publike te organizuara nga Bashkia Tiranë por ku realisht e kupton se bëhet fjalë për dëgjesa konfidenciale. Kam denoncuar censurën mediatike ndaj shume kauzave civile duke shkruar në media ndërkombëtare. Kam protestuar për ndërtimet tek parku në 2016, kam shkruar artikuj në media të huaja për këtë kauzë por dhe e kemi ndjekur insitucionalisht me padi Bashkinë Tiranë. Tu them te drejtën, qenka e vështirë të flasësh për Unin kur mbron publiken. Sinqerisht nuk e mbaj mend në sa protesta kam marrë pjesë por ama jam e sigurt se ndjeshmëria shumë e larte ndaj publikes më ka bërë që ti bashkohem apo të bëj thirrje për çdo kauzë që është në mbrojtje të publikes, apo ajo që mund ta quajmë kauzë e të përbashkëtës.

Pse jeni larguar nga Shqipëria?

Disa herë jam larguar nga Shqipëria, edhe kësaj radhe jam larguar për t’u kthyer më e fortë e më pavarur. E kam vënë re se në një mjedis kaq të kapur ku ndjeshmëria jote është shumë e lartë, duhet reaguar e duhet folur shkoqur si ndaj ekonomisë së gllabëruar nga disa oligarkë që në masën më të madhe nuk janë prodhues por thjesht ndërtues që kanë hidrocentrale e media, apo importues që kanë hapur qendra komerciale por qe realisht nuk kane prodhuar asgjë përveçse të ndihmuar nga politika klienteliste kanë sfumuar dhe politikat e prodhimit vendas. Si ndaj medias se kapur, si ndaj OJF-ve qe me se shumti operojnë si burim zgjidhjesh për akte nënligjore në vend që të ishin ai zëri i fortë e kumbues që i tërheq veshin qeverise dhe emancipon shoqërinë. Si ndaj kastës politike që e ka minuar votuesin shqiptar ne një numër pa vlere duke e zhveshur nga qenia politike. Përtej këtyre faktorëve, formimi im si studiuese politike mund të gjente profesion në administrate, por unë kam refuzuar të aplikoj për punë në një administratë qe e ka kulturë korrupsionin. Për OJF-të e brendshme por dhe ndërkombëtare, rrallë kam aplikuar duke parë se edhe për këto të fundit ka një kod të brendshëm që nuk të lejon të vijosh kritikat publike. Së fundmi, kam punuar si lektore në një institucion privat por edhe aty nuk m’u rinovua kontrata kur u pa qartë se nuk mund të vendosja nota me mik. Sa më e vogël një shoqëri e caktuar ku mbizotëron kultura e te fortit e cubit, po aq e pranishme është ajo e skllavit modern e aq me e vogël është hapësira e te të jetuarit me dinjitet. Unë kam zgjedhur gjithmonë anën e dinjitetit pavarësisht kostove qe mund të më dilnin më vonë. Kësisoj për shembull, kam kritikuar publikisht me një letër të hapur dhe vete universitetin ku kreva studimet Bachelor duke i bëre të qarta problematikat me rastin e një konference akademike ndërkombëtare që ata organizuan. Ne shqip fjala korrupsion si dhe ne teoritë politike si fenomen njihet si abuzim i pozicionit në pushtet për përfitimet personale. Ne anglisht fjala “corrupt” do të thotë i shtrembër/ i padrejtë- parë në ketë perspektive kur je natyrshëm kritike e së padrejtës atë e sheh që në sferën më të ngushtë dhe nuk harron të bësh kritiken konstruktive, atë e sheh dhe në lagjen tënde kur dikush për shembull krijon ndotje akustike, në punën tënde teksa sheh se një punëdhënës po abuzon me një koleg, ne shkollën/ universitetin ku studion nëse niveli i mësuesve apo pedagogeve gjatë aktit mësimor është i padenje. Atë e sheh dhe tek i njeh të drejtat e tua si qytetar taksapagues dhe i kërkon llogari nëpunësit civil. Por shoqëria jonë, nëse i do reaguesit është vetëm në pjesët fragmentare te saj, në ato komunitete qe po përballen me dhunën korruptive të pushteti siç mund të jetë kauza e banorëve te Astirit, apo ato për HEC-et anembanë Shqipërisë. Teksa shoqëria mbetet e atomizuar dhe vijon të jetë mosbesuese veprimtare të pavarur si unë nga njëra anë, nuk janë te nxitur për të punuar në administrate, por automatikisht deri-diku bëhen dhe te papunësueshëm dhe në sektorin privat kur dihet organigrama klienteliste e tij.

A jeni kërcënuar vetëm pse jeni angazhuar ne kauza sociale në Shqipëri? Nëse po, çfarë ju është thënë?

Kërcënime direket nuk kam pasur, ne mënyre indirekte ama më kanë kaluar mesazhe force. Nga ana tjetër, po jam shoqëruar në polici teksa protestoja bashkë me dy veprimtarë të tjerë të pavarur ndaj zgjedhjes së I. Metës si president. Ishte i trishtë shoqërimi im në polici por të paktën video e tij u bë virale dhe shpresoj se shumë qytetarë e kanë parë sesi policët mbetën të pafjalë kur u kërkoja arsye për shoqërimi tim. Bile, më e rëndë fare është se vetë ata më kërkuan ndjesë në rajon e më thanë se ishin të detyruar ta kryenin atë veprim me urdhër nga lart.

A keni humbur dike apo diçka me vlere si pasoje e aktivizmit tënd?

Kam humbur miq apo ish kolege qe i cilësoja të tille teksa punësoheshin ne shtet, por nuk do e quaja se kam humbur diçka me vlere. Pasi ne momentin kur je një veprimtare për mbrojtjen e publikes, ti je me e vërtete dhe ti nxit mbrojtjen e vlerave.

A jeni penalizuar në gjetjen e një pune si pasojë e aktivizmit tënd?

Besoj se po. Por nuk mund të flas me siguri pasi dhe refuzimet tek ne nuk bëhen të argumentuara. Nga ana tjetër, sërish nga administrata publike aktorë politikë më kanë ofruar punë por e kam refuzuar atë sepse e shihja si një mjet për të më mbyllur gojën. Kisha shumë ëndrra teksa studioja në universitet për shkencat politike, kisha shumë shpresë sepse motivimi për këtë degë erdhi nga ideja për të ndikuar për mirë në këtë vend, jo për të gjetur një punë e bërë para por e shtyrë nga një dozë e madhe idealizmi. Pasi fitova bursën “Fulbright”, bëra studimet master për politikat publike (sepse më shtyu t’i bëj këto studime ajo që mendoja se vendi im ka nevojë për mua) por jo, për fat të keq këto diploma nuk vlejtën jo vetëm nga alergjia ime për të mos aplikuar kurrë në një administratë publike të korruptuar, por edhe sepse këto njohuri i përdora në funksion të aktivizmit civil totalisht të pafinancuar sepse gjithsesi edhe për organizatat ndërkombëtare në Shqipëri nëse do aplikoja do isha e futur në listën e zezë. Kaq shumë e pashë se këto diploma për vendin tim nuk kanë vlerë sa dhe njësimin e diplomës master nuk e përfundova. Po, ka mbetur si hallkë dërgesa e transkripteve origjinale tek Ministria e Arsimit edhe pse universiteti në ShBA e konfirmoi si diplomën dhe transkriptet. Unë duhej thjeshtë të paguaja 15 dollarë të mi niste universiteti me postë transkriptet origjinale, dhe i thashë vetes në atë moment “Nuk ia vlen!” Sepse diploma ime bashkë me mua ishin futur tanimë në listën e zezë për kastën e vendit tim. E megjithatë nuk pendohem, këto njohuri kanë vlerë kur ke arritur që ato ti bësh me pasion e përtej atyre të kesh dhe të tjera që të bëjnë të pavarur në jetë. Teksa na shpaloset batërdia e përgjimeve dhe shohim çfarë mynxyre ka ky parlament e kupton qartë fare sesi kjo shoqëri është kaq e kapur, e kaq e mekur e sesi modeli i arritjes është servilizmi, sharlatanizmi dhe cubizmi. E megjithatë vendi im mbase ditë më të mira do të vijnë pasi kjo kastë qelbanikësh të pëlcasë siç e meriton. Meqë dosjet e komunizmit nuk u hapën kur duhet, të paktën teknologjia po na dëshmon llumin ku është zhytur kjo kastë politike aktualisht, e mbase duke i parë me zë e figurë disa do pendohen si për votën e shitur nën presion, si për përrallat me tepsi që e bënë një kriminel të votohet me pasion nga një pjesë e madhe prej jush. Kohë të trishta po jetojmë të gjithë, dhe ne që nuk jetojmë më në Shqipëri teksa na dhëmb vendi ynë. Prapë se prapë besoj se si shoqëri duhet të jemi të hapur ta shohim batërdinë sa më dëlirët në mënyrë që të reflektohet ndaj saj. Sa do reflektohet nga vetë shoqëria atje nuk e di, e megjithatë shpresoj. E megjithatë të paktën për këto vite aktivizmi besoj se ndonëse nuk e kam mundur dot këtë kaste, e kam ciflosur keq atë si me anë të protestave si me anë të artikujve e mbi të gjitha si duke mos u blerë dhe nga ofertat e hedhura “si padashje” nga ata. Në fakt kaq shumë ndihet e ciflosur nga artikujt në mediat ndërkombëtare, duke më shkruar se nuk duhet shkruar keq në anglisht për vendin tënd, saqë po mendoja për britanikët e amerikanët gjuhën e të cilëve e kuptojnë miliarda, jo vetëm amerikanë e britanikë. Vallë si ndihen këta të fundit ndërkohë që feudalët e epokës izoluese akoma i mëshojnë kësaj shprehjeje. Eh, edhe sa ofshama do ndjejmë për ty vendi ynë, pasi si shqiptarë edhe kur largohemi për në dhe të huaj diku përçojmë pluhur Shqipërie me identitetin tonë duke kontribuar edhe jashtë teje.

A ju janë shpërndare informata personale (fotografi/ te dhëna/ statuse) për t’ju linçuar publikisht?

Po, ne disa raste. Njëherë një akademike me demek qe nuk e pranon kritiken kishte bërë opinionet ndaj meje fakte. Kishte shkruar një post publik ku në imagjinatë ia kalonte edhe regjisoreve te Hollivud-it. Me akuza e pretendime te pabazuara. Rasti tjetër ishte vjet teksa një video e një shkëmbimi u postua ne YouTube e ku me demek një kundërshtar me kishte bërë fërtele sipas publikuesit.

Sa e vështire ka qenë për ju te jeni aktiviste në Shqipëri?

Shume e vështire, sepse ne aspektin personal, familjar, social, merr shume kosto. Ne aspektin personal te veshin tërë kohës me etiketa, tip kjo është e x partie opozitare prandaj e bën ketë. Duke qenë se diskursi publik u jepet si ekskluziv partive, edhe po nuk ishe e anëtarësuar në to, për të të vrarë argumentin, i veshin një mantel lajmësit. Në aspektin familjar, familja ime ka qenë gjithnjë e frikësuar me aktivizmin tim dhe pasojat, mbase fizike, që mund te kisha. Tanimë dhe të njohur nuk të flasin në rrugë, bile kanë frikë të dalin ne foto me ty ama nga ana tjetër, ke shumë që sapo të shohin të përqafojnë fort e të falënderojnë ndonëse ti nuk i njeh domosdoshmërish nga afër.

A janë kërcënuar te afërmit tuaj vetëm prej aktivizmit tuaj?

 Në mënyre indirekte, po. Dikush në Shqipëri, sapo kisha organizuar protestën e para ne 2012, ishte futur duke bërë komente denigruese duke pretenduar se ishte një anëtar i familjes sime. Impersonifikim ky që shkaktoi shume dhimbje ne familjen time e ku për disa kohe edhe nuk shkrova shkrime.

Cili ka qenë rasti më i rënde me të cilin je përballur dhe jeni ndjerë e kërcënuar?

 Ishte pikërisht vjet, teksa po mbanim një agora ne kuadër të mbrojtjes së Teatrit. Kësaj radhe tema ishte shitblerja e votës në Shqipëri e ku unë po ligjëroja studimin qe kisha kryer. Në fund mora sulme qe nuk i prisja. Sulme këto te padenja e me një gjuhë të dhunshme. Aktivizimi im vjen natyrshëm pa pritshmëri, por një sulm të tillë nuk e kisha imagjinuar.

A keni menduar të hiqni dorë?

Jo, asnjëherë, ndonëse shumë do të shpresonin te ishte kësisoj. Jemi të gjithë pjesë e një procesi edhe aktivizmi në Shqipëri është pjesë e një procesi i cili me kohën do të konsolidohet. Të gjithë kemi betejat tona përpara, është mirë të mos presim shpëtimtare por të bëhemi dëshmitare kumbues të tyre.

A ju kanë kërkuar njerëzit e afërm të mos flisni për tema te caktuara dhe si keni reaguar ju?

Po, ka pasur shumë raste, por më në fund e kuptuan se unë nuk mund të dorëzohem dot, ndaj se fundmi janë krenar me mua edhe pse janë më të qetë që nuk jam në Shqipëri. Por edhe nga larg unë vijoj të veproj pasi në botën postmoderniste mund te jesh fizikisht në një vend por mendërisht e emocionalisht mund të jesh serish e pranishme në vendin tënd. Për shembull, ishte pikërisht nga Brazili qe shkrova artikullin e fundit për Shqipërinë. Motoja ime është se një shoqëri që nuk reagon ndaj problemeve që ajo has, është si një trup i sëmurë që nuk do të diagnostikohet. Apatia si fenomen multifaktorial, sa historik, sa sociologjik, sa i nxitur nga partitë aktuale ekziston por dhe antitrupat, qytetarët e pavarur reagues janë gjithnjë e më të ndërgjegjshëm e bashkëveprues. Ndaj, pavarësisht faktit se shumë veprimtarë u detyruan të largohen, energjia që lamë pas si kapital social do të vijojë të konsolidohet.

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj

Aktivistja Arjola Hajdini: “Duhet marrë një farë risku për të krijuar një të ardhme më të mirë”

Prej sa vitesh jeni aktiviste e shoqërisë civile?

Nuk është së ka një periudhë të caktuar që unë e mbaj mend, në këtë vit, në këtë datë, jam bërë aktiviste… tre-katër vite, besoj…

Si kanë qenë reagimet kur jeni angazhuar në mbrojtjen e kauzave të ndryshme?

Fillimisht [reagimet] kanë qenë motivuese, mesa mbaj mend unë. Por pastaj, kur filluan që të bëheshin pak më të ashpra edhe reagimet e mia, filluan që të ashpërsoheshin edhe reagimet e të tjerëve që ishin rrotull.

A ju janë shpërndarë informacione/fotografi/të dhëna si pasojë e aktivizmit tënd?

Ka qenë shpërndarja e disa meme-ve, pas një shkrimi që kisha bërë. Nuk ishte shkrim, ishte thjesht një status Facebook-u që u shpërnda nuk e di se si, pa qëllimin tim dhe që ishte e habitshme sepse nuk kisha ndonjë qëllim që të shpërndahej, nuk kisha qëllim përtej shprehjes së mendimit. U bënë disa meme ku thuheshin gjëra të ndryshme për mua dhe për shkrimin.

Shkrimi kishte të bënte me vrasjen e Ariela Muratit dhe prekte pjesën e edukimi që u bëjnë djemve në familje, që u mësojnë të jenë gjithmonë të parët dhe kur kjo preket, ata arrijnë të kryejnë akte sikur kreu Aldison Belulaj ndaj Arielës. Njerëzit u prekën tek pjesa që familja, në një lloj mënyrë, duke e edukuar djalin kështu e mëson edhe që të vrasë, indirekte. Njerëzit u prekën se e morën literalisht [fjalë për fjalë] dhe mendonin që prindërit i mësonin fëmijët të vrasin.

Si reaguat ju?

Në fillim nuk është se e mora edhe aq seriozisht pastaj duke qenë se më shkruajtën edhe të afërm, fillova ta merrja seriozisht. Bëra disa meme për veten, ua çova, ‘merrini këto se i kam bërë më bukur‘ dhe kaq mbaroi.  U kërcënova që do i shpërndajnë edhe në faqe të tjera sepse bënim report, fshiheshin dhe i hidhnin prapë, prapë fshiheshin. Dy ditë ky muhabet, ose më shumë.

A keni marrë reporte në profilet tuaja personale sepse keni mbajtur qëndrime të caktuara lidhur me tema sociale apo politike?

Unë jam shumë e hapur për të bërë debat por që njerëzit nuk janë të prirur për të bërë debat kështu që kanë gjetur këtë mënyrën e lehtë, duke qenë se edhe Facebook-u me një ose dy-tre report ta mbyll, mjafton që  të jetë po e njëjta arsye e reportit.

Si jeni ndjerë kur ju është bllokuar profili?

Në momente të caktuara, duke qenë së Facebook-un e përdor si platformë ku shprehem, kur ka ndodhur diçka dhe kam qenë e bllokuar më ka acaruar, më ka bërë që të frustrohem në një lloj mënyre sepse nuk kam arritur që të shprehem, se është e nevojshme që njeriu  të shprehet diku dhe të dëgjohet. Për shembull, kur është miratuar ligji i shpifjes, unë kam qenë e bllokuar dhe kam bërë statusin pas një jave… për një njeri që do të flasë, do të shprehet, do të komunikojë është shumë mbytëse si gjë.

 A ndjehen prindërit e tu të rrezikuar nga lirshmëria jote?

Po, shumë madje. Por mundohem ta kaloj me shaka ose me premtimet e mia boshe që ‘Okej, nuk do e bëj më’, por që vazhdoj sepse e kam në natyrë, nuk mund të dal jashtë natyrës.  Mua është thënë edhe shiko se ‘do të të hedhin në ndonjë qoshe, do të të vrasin’, ‘do na lësh pa bukën e gojës’, gjëra të këtilla, që janë shumë larg, nuk i mendoj. Mendoj se duhet marrë një farë risku për të krijuar një të ardhme më të mirë.

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj 

Aktivistja Liri Kuçi: “Barazia na do në vijë të parë dhe krahpërkrah, përndryshe, luftojmë me mullinjtë e erës”

A ndjeni që në mjedise të caktuara, ka një lloj talljeje apo nënqeshje pikërisht pse ju ndani qëndrime feministe lidhur me pozitën e gruas në shoqëri? Pse mendon se vijnë këto komente?

Për shkak të angazhimit të hershëm me çështjet gjinore dhe duke marrë parasysh mjedisin tonë shoqëror –  ku veçse ka munguar diskursi feminist, ka pasur majft boshllëk edhe në nismat shtetërore, duke filluar që nga edukimi, e deri te siguria  – nuk është dhe aq e vështirë që përpjekjet për të nisur së paku me artikulimin e çështjes së të drejtave të grave, të tentojnë të t’i atribuojnë si pikë të dobët.  Është sfiduese të jesh aktiviste për emancipim e barazi gjinore në një shoqëri si e jona – ku as nuk mësohet nëpër shkolla për lëvizjet feministe dhe përpjekjet historike të grave për të drejta politike, ekonomike dhe shoqërore, apo ku dhuna ndaj grave përmendet shkujdesur nëpër ndonjë kronikë mediatike, që me anë të ndonjë titulli skandaloz, lajmëron se një grup inicialesh femërore iu shtuan së fundmi listës së viktimave të dhunës në familje. Kështu, kur nga një situatë rehatie e status-quosë mashkullore ku edhe batutat që qeshen fort janë seksiste dhe të dhunshme, duke tentuar të ngresh ligjërim dhe madje “të pretendosh” se gratë sot janë të pambrojtura nga shteti dhe të dhunuara nga shoqëria – minimalisht do të marrësh në këmbim romuze ( në rastin më të mirë) dhe tallje dhe intimidim për shumë gjatë (sa kohë një shoqëri e barabartë ngelet larg).

Megjithatë, pasiv-agresivët apo bulluesit mund të përballohen lehtë. Zakonisht, nuk kanë argumente që u shkojnë më larg se bejtja neoliberale “gratë sot kanë të drejtë që me anë të konkurrencës në punë, të hahen dhëmbë për dhëmbë me burrat, si dhe të fitojnë barabar për punën që bëjnë”. Gjepura, hëh? Një grua, që në intervistën e parë të punës, pyetet për gjendjen civile, nëse ka fëmijë a do e bëjë tjetrin dhe kur do ta nisë, a e ka fëmijën në shkollë, a jeton me vjehrrit që të kujdesen për ta, e  për t’i thënë ndoshta më në fund se nuk është pranuar për pozicionin, pasi kompania e tyre është duke kërkuar dikë që në mos qoftë beqar, jeta familjare të mos bëhet pengesë – një burrë.

Pse gratë dhe vajzat shqiptare përjetojnë dhunë më bazë gjinore?

Dhuna në familje? Vrasjet? Përdhunimet? Pse kaq shumë gra të flijuara?

 Nuk ka shoqëri perfekte, kudo në botë dëgjon për dhunë episodike. E vrau nga dashuria, ishte xheloz, iu errën sytë. Motive të dobëta. Ajo e provokoi. Epo ç’do aq vonë rrugëve. Është i shoqi, di ç’bën me të.” – Ky model ushqehet nëpërmjet mediave, familjeve dhe rretheve shoqërore. Përgjigjje të tilla që i dëgjojmë rëndom, gëzojnë premisat për t’u kthyer në alibinë e secilit që jep mendim, e dikur i duhet të pozicionohet. Kur shteti, institucionet edukuese dhe/ apo organizatat dështojnë që të sigurojnë funksionalitetin e strukturave nëpërmjet punës praktike, atëherë sigurisht që modelet e mësipërme – të dhunshme dhe justifikuese të dhunës – jo vetëm që do të normalizohen, por edhe do të qesharakëzohen. Tallja dhe batutat që bëhen, kur ka diskutime për fenomene sociale si dhuna e shumanshme që provojnë gratë në shoqërinë tone, janë vetëm një hallkë e shtuar dhunës që marrin vajzat dhe gratë aktiviste teksa tentojnë të hapin dritare të reja diskursive mbi emancipimin gjinor dhe shoqëror. Kjo do të marrë kohë, sigurisht, por deri atëherë nuk do të durojmë kokëulura dhe të turpëruara përballë batutave seksiste dhe intimidimit për shkak se jemi gra, luftojmë për të drejtat e grave dhe guxuakemi të artikuohemi për këto. Pikërisht se në këtë zinxhir dhune jemi të vetëdijshme, i provojmë mbi shpinë në të gjitha format – do t’ i emërtojmë dhe emërzojmë deri në një shoqëri të barabartë. Leximi, aktivizmi dhe organizimi janë forcë – përçmimi, tallja, snobimi dhe mossolidarizimi janë dobësi dhe dobësia çon drejt dhunës.

Barazia na do në vijë të parë dhe krahpërkrah, përndryshe, luftojmë me mullinjtë e erës.

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj

Shoqata e Arkitektëve reagon ndaj arrestimeve për dëmet e tërmetit

Shoqata e Arkitektëve të Shqipërisë me anë të një deklarate për shtyp është shprehur se masat e marra ndaj arkitektëve nga Prokuroria e Tiranës janë të papranueshme në një shoqëri demokratike.

Sipas Shoqatës, në asnjë rast dëmet fizike të godinës nuk kanë lidhje me profesionin e arkitektit.

“Ekzekutimi i masave ekstreme nga institucionet ligj-zbatuese pa u thelluar më parë në metodologjinë dhe procesin e përgjegjësive të dëmeve të tërmetit sipas fazave të përcaktuara me ndalime me arrest / apo tjetër, është e papranueshme në një shoqëri të lirë, duke shkaktuar dëme traumatike për jetën dhe aktivitetin profesional individual apo familjar, për secilin qytetar dhe profesionist të lirë të këtij vendi”.  

Ky reagim vjen pas ekzekutimit të masave me burg, detyrim paraqitjeje dhe arrest shtëpie për 30 të akuzuarit  për pasojat e tërmetit të 26 nëntorit në zonën e Tiranës. Mes të arrestuarve ishin inxhinierë, arkitektë, ndërtues dhe ish zyrtarë .

Sipas reagimit të Shoqatës së Arkitektëve , përgjegjësitë  profesionale të arkitektit janë të ndërlidhura me pikat e licencës profesionale të cilën shteti ja jep dhe njeh gjatë ushtrimit të profesionit. Ky rol është i përcaktuar në funksione që kanë të bëjnë me zgjidhje volumetrike, funksionale dhe estetike.

“Pra, sipas legjislacionit në fuqi, por edhe atij analog ndërkombëtar, arkitekti nuk ka kompetenca profesionale dhe ligjore, që lidhen me hartimin e projektit konstruktiv të ndërtesës dhe për rrjedhoje nuk mund të ngarkohet me asnjë përgjegjësi ligjore dhe morale të lidhur me qëndrueshmërinë statike dhe sizmike tërësore apo pjesëve të veçanta të saj”.

Shoqata e arkitektëve deklaron se e mbështet nxjerrjen e përgjegjësive profesionale, pro kjo të jetë e lidhur me ekspertizën profesionale.

SHASH mbështet nxjerrjen e përgjegjësive profesionale të lidhura me dëmet e tërmetit, por çdo hetim duhet të jetë i mbështetur me ekspertizën serioze profesionale sipas metodologjisë së përcaktuar nga organet shtetërore lidhur me fazat e përcaktimit të dëmeve si 1. Akt – konstatimi; 2 Akt- ekspertimi, të drejtuara dhe koordinuara nga institucioni përgjegjës, Instituti i Ndërtimit me grupet e ekspertëve të autorizuar nga Institucionet e shtetit”.

*Citizens Channel /E.K./

Aktivistët që shpërndanë në TEG fletushka protestë për minatorët janë ende në qeli

Prej tre ditësh, Frenklin Elini, Enriko Peçuli dhe Bislim Lakna, aktivistë të Organizatës Politike janë arrestuar nga policia dhe mbahen në qelitë e Komisariatit numër 1 në Tiranë. Ata ishin pjesë e një grupi më të madh aktivistësh që u ndaluan e më pas u lanë të lirë, pasi shpërndanë fletushka proteste kundër shkarkimit të minatorëve në Bulqizë, në qendrën tregtare TEG, që zotërohet nga i njëjti biznesmen që ka në administrim minierën.  

“Më kanë qëlluar rojet e sigurisë më dhunuar fizikisht duke më gjuajtur tek shpatulla duke më detyruar të ulem poshtë në tokë. Më kanë ulur me dhunë në tokë”, Vitori Cipi, një prej aktivisteve të liruara e cila përshkruan në videon më poshtë ngjarjen e ndodhur tek qendra tregtare.  

 Përmes një video të shpërndarë në rrjetet sociale aktivistët e Organizatës Politike dënojnë dhunën e ushtruar nga policia private ndaj aktivistëve.

 

Ndërkohë përfaqësuesit e grupit BALFIN përmes një reagimi të dhënë për Reporter.al kanë mohuar dhunën duke shtuar se TEG ka tipare të veçanta të ruajtjes sepse është hapësirë e veçantë.
“TEG është pronë private dhe jo arenë aktivitetesh individësh të ndryshëm. Është objekt social i rëndësisë së veçantë për shkak se grupon shumë njerëz dhe biznese, ndaj për ruajtjen e tij ka tipare të veçanta, private apo publike”, thuhet në reagimin e TEG.

Organizata Politike ka publikuar sot një komunikatë të mbajtur përpara Komisariatit Nr.1, ku bëhet me dije se nesër gjykata e Tiranës do të shqyrtojë masën e sigurisë për aktivistët. Në komunikatë kërkohet lirimi i aktivistëve dhe i bëhet thirrje qytetarëve të ngrenë zërin “kundër burgosjes politike dhe shtetit të kapur nga oligarkët”.

 

Mirela Ruko, një prej aktivisteve që ishte pjesë e aksionit të shpërndarjes së fletushkave në TEG, tregon për Citizens Channel ngjarjen në mënyrë të detajuar: “Ne shkuam në TEG për të bërë një aksion solidariteti  me minatorët e Bulqizës. Ne kemi shkuar brenda qendrës tregtare TEG, kemi shkuar në katin e dytë dhe kemi hedhur fletushka me mbishkrimin “Samir Mane shtyp minatorë” .

Mirela Ruko

Ajo tregon për momentin kur aktivistët u ndaluan nga  policia private e qendrës tregtare: “Shpërndarja e fletushkave nga kati i dytë është bërë në mënyrë… mund të themi në qetësi. Ato janë hapur, janë hedhur në drejtim të katit të parë, nuk ka pasur asnjë thirrje në atë moment nga aktivistët …më pas ne jemi drejtuar drejt shkallëve lëvizëse për të zbritur nga kati i dytë. Në atë moment, na janë paraqitur roje private të qendrës tregtare TEG dhe na kanë ndaluar që të lëvizim. Më pas na kanë kërkuar që të shkojmë me ata diku. I kemi pyetur se ku doni që të shkojmë, ku është ky vendi që do na çoni dhe ata nuk na kanë dhënë një përgjigje por një moment në mënyrë agresive, kanë filluar të na tërheqin. Aty ishte momenti kur aktivistët e pranishëm filluan të thërrisnin dhe t’i kujtonin edhe një herë se për çfarë ishin aty. Filluam duke thënë se Samir Mane shtyp minatorët”.

Mirela tregon se rojet private i kanë futur në një dhomë, ndërkohë që ata thërrisnin për ndihmë dhe që të lajmërohej policia: “Pasi u futëm në dhomë kam parë Frenklin i cili kishte dhimbje dhe nuk po reagonte edhe ka qenë për disa minuta kështu. Ndërkohë security-t që thoshin “Pusho, mbylle gojën…edhe pse në thoshim “ndihmë, lajmëroni policinë” … ata na drejtoheshin në fytyrë duke bërë shenja grushti, që do ju qëllojmë nëse nuk pushoni. Këtë e kanë bërë ndaj të gjithë aktivistëve të pranishëm.”

“Ata janë munduar në çdo lloj mënyre të bëjnë presion, dhunë psikologjike ndaj aktivistëve” – tregon Mirela duke shpjeguar se më tej i dërguan në Komisariatin e Farkës -“aty situata nuk ishte e përshtatshme për të qëndruar sepse bënte shumë ftohtë dhe në një moment kanë vendosur të na zhvendosin në komisariatin numër një. Zhvendosja është bërë me pranga, duke na thënë se kjo është procedurë por mua nuk më është dukur e përshtatshme sepse unë nuk di të kem bërë ndonjë krim që të shoqërohem në këtë lloj mënyre.”

E pyetur mbi arsyet e këtij aksioni dhe nëse vazhdimësinë ajo përgjigjet: “Akti jonë i solidaritetit me minatorët e Bulqizës ishte ky dhe do të ketë dhe solidaritet në vazhdim. Ne kemi hapur një fushatë bojkoti ndaj produkteve të Samir Manes, si mënyrë për t’u solidarizuar dhe për t’i dhënë mundësinë çdokujt të bëjë diçka, sadopak për të ndihmuar minatorët e Bulqizës të cilët po pushohen në mënyrë të padrejtë nga puna e tyre”.   

 

*Citizens Channel /l.k./

 

 

 

 

Tiranë: Dekoret e fundvitit gozhdohen në trupat e pemëve, duke rrezikuar mjedisin dhe sigurinë e qytetarëve

Veç pamjes të këndshme që krijojnë, dekoret e vendosura për festat e fundvitit në Tiranë mund të përbëjnë edhe rrezik mjedisor. Citizens Channel kreu një vëzhgim në rrugën Ismail Qemali, në qendër të Tiranës pranë Kryeministrisë, ku vargjet e dritave janë gozhduar përmes mbajtëseve metalike në trupat e pemëve.

Në secilën nga 34 pemët dhjetëra vjeçare të kësaj rruge, janë vendosur dy mbajtëse metalike që mbahen me së paku tre vida secila.

Abdulla Diku, specialist pyjesh, tregon për Citizens Channel se këto mjete i dëmtojnë shumë pemët, duke rrezikuar t’i thajnë apo thyejnë ato.

Sa me afër njëra-tjetrës të jenë këto pjesë metalike, aq më i madh është ndikimi negativ në pemë. Nëse këto kombinohen së bashku (sasia dhe përqendrimi i pjesëve metalike) mund të shkaktojnë dëmtime serioze tek druri/pema, duke çuar deri në tharjen dhe më tej thyerjen e saj. Gjithashtu theksojmë se ngulja e metaleve në pjesët e holla (pjesët e sipërme të pemës) mund të shkaktojë dëmtime duke e tharë atë pjesë deri në thyerjen e saj“, sqaron Diku, duke shtuar se edhe kabllot dhe telat që varen mund të shkaktojnë plagë në pemë.

Abdulla Diku, specialist pyjesh

Ky problem është denoncuar në media që prej vitit 2015, por ende asnjë masë nuk është marrë për të ndryshuar llojin e dekorit. Çdo fund viti, që prej katër vitesh mbi 200 vida ngulen në trupat e pemëve të rrugës Ismail Qemali, për t’i bërë ato të duken festive në Viti ne Ri.

Sipas ekspertit Abdulla Diku, dëmtimi i vazhdueshëm mund të jetë edhe më i rrezikshëm për pemët. Pemët e dëmtuara më herët përkeqësohen edhe më tej nga ngulja e sendeve metalike në trung: “Materialet metalike që ngulen, mund të gërryhen me kalimin e kohës dhe pjesët e gërryera mund të mbeten në pemë, duke e toksifikuar atë. Veçanërisht metalet prej bakri janë shumë toksike për pemën dhe shkaktojnë tharjen e saj.”

Këto sende gjithashtu ia bëjnë më të lehtë dëmtuesve apo kërpudhave që ta përkeqësojnë edhe më tej pemën, çka mund të përshpejtojë tharjen e saj.

Nëse pema/druri është i sëmure, apo ka dëmtues në të, ngulja e vidave dhe gozhdëve e përkeqëson akoma më shumë gjendjen e saj, pasi pema përveç mbrojtjes që do bëjë ndaj tyre, do t’i duhet edhe më shumë kohë dhe energji për t’u shëruar edhe nga metalet e ngulura në të“, sqaron më tej Diku.

Eksperti pyjor Abdulla Diku thekson se dëmtimi i pemëve nuk ka vetëm efekte në mjedis, por mund të kthehet edhe në rrezik për sigurinë e kalimtarëve: “Dëmtime të tilla e bëjnë pemën më të prekshme edhe prej erërave, duke e thyer atë dhe duke shkaktuar dëmtime të mundshme në njerëz dhe ne pajisje” përfundon ai.

*Entenela Ndrevataj | Citizens Channel