Rreth projektit: “Fuqizimi i gazetarëve të rinj përmes promovimit të vlerave profesionale”

Projekti “Fuqizimi i gazetarëve të rinj përmes promovimit të vlerave profesionale të gazetarisë” (Empower Journalists), është një iniciativë e Qendrës Citizens Channel që ka si qëllim të mbrojë vlerat e gazetarisë profesionale përmes forcimit të kapaciteteve të gazetarëve të rinj dhe njohjes së publikut të gjerë me rëndësinë e qasjes ndaj informacionit cilësor.

“Empower Journalists” zhvillohet në kuadër të projektit “Drejt Përmirësimit të Marrëdhënieve të Punës dhe Profesionalizmit në Median Shqiptare” mbështetur nga Bashkimi Evropian, zbatuar nga Instituti Shqiptar i Medias dhe Federata Ndërkombëtare e Gazetarëve (IFJ).

Projekti ka këto tre objektivave primare:

  1. Forcimi i aftësive dhe njohurive të profesionistëve të rinj mbi të drejtat e gazetarëve, etikës së medias dhe karakteristikave të peizazhit mediatik shqiptar
  2. Rritja e ndërgjegjësimit qytetar për rëndësinë e lirisë së mendimit dhe të shprehjes
  3. Ngritja e një platforme “e-learning” në internet që ofron përmbajtje të pavarur dhe shërben si mjet për interaktivitet dhe shkëmbimi të mesazheve

“Empower Journalists” synon t’i shërbejë këtyre grupeve kryesore:

  • Gazetarëve të rinj dhe studentëve të gazetarisë dhe komunikimit në Shqipëri
  • Përdoruesve e internetit (publiku i gjerë)
  • Departamenteve të Gazetarisë dhe Komunikimit në Universitetet shqiptare

Plani i aktiviteteve:

Në kuadër të këtij projekti është parashikuar zbatimi i një sërë aktivitetesh që përfshijnë:

  • Ngritja e një platforme “e-learning” për zhvillimin e 3 kurseve online (webinars) dhe hapja e thirrjes për pjesëmarrje të studentëve të gazetarisë dhe komunikimit dhe gazetarëve të rinj nga qytete të ndryshme të Shqipërisë.
  • Përgatitja e kurseve online nga tre ekspertë (vendas dhe ndërkombëtarë) rreth të drejtave të gazetarëve, etikës në media dhe problematikave në peizazhin mediatik shqiptar.
  • Realizimi i një seminari 3-ditor në një nga qytetet e Shqipërisë i fokusuar në krijimin e mesazheve efektive duke përdorur multimedian dhe rrjetet sociale si një shpërndarës të mesazhit.
  • Realizimi i konkursit për përzgjedhjen dhe mbështetjen e 5 punimeve më të mira gazetareske nga studentët dhe gazetarët e rinj të pranishëm në projekt.
  • Realizimi i një fushate online e cila do të synojë rritjen e ndërgjegjësimit duke kombinuar forma të ndryshme të prodhimeve multimediale si: info-grafikë, video informative, animacion etj. Të gjitha këto mjete do të përdoren për të zhvilluar dhe përmirësuar mirëkuptimin qytetar të publikut të gjerë në platformat e rrjeteve sociale si facebook, instagram, twitter.

 

 

 

 

 

 

Nga televizioni në ueb dhe gazetë, kushte të padrejta pune për gazetarët shqiptarë

*Foto Ilustruese | Getty Images

Qendra Shqiptare për Gazetari Cilësore në bashkëpunim me Citizens Channel kanë sjellë për të parën herë në Shqipëri një pasqyrë të qartë të kushteve të punës për gazetarët profesionistë dhe studentët e gazetarisë dhe komunikimit. Projekti “Drejt Përmirësimit të Marrëdhënieve të Punës dhe Profesionalizmit në Median Shqiptare” i mbështetur nga Bashkimi Evropian ka analizuar veçoritë e tregut mediatik shqiptar.

Studimi i mbështetur në metoda cilësore dhe sasiore të kërkimit shkencor ka përfshirë studentë të gazetarisë si dhe profesionistë të mediave me një eksperiencë disa vjeçare në tregun e punës. Po ashtu, për një pasqyrë sa më të plotë të gjendjes aktuale të tregut mediatik janë pyetur drejtues dhe menaxherë të mediave lokale dhe kombëtare, si dhe drejtues të organizatave jofitimprurëse në këtë fushë.

Gjetjet e dala nga konsultimi me aktorë të fushës dhe juristë janë përdorur nga Qendra Shqiptare për Gazetari Cilësore dhe Citizens Channel për hartimin e një propozimi konkret për një ndryshim në ligjin NR. 7961, datë 12.7. 1995, “Kodi i Punës i Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar”, drejtuar kjo deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë.

Kliko këtu për të parë propozimin për ndryshime ligjore

DREJT PROFESIONALIZMIT, PROBLEMET QE HASIN GAZETARET SHQIPTARE –INTERSHIPI

Përmes intervistave me 492 studentë të gazetarisë dhe komunikimit nga katër rrethet e Shqipërisë: Tiranë, Durrës, Elbasan dhe Shkodër, 49 gazetarë profesionistë, 14 menaxherë medias, si edhe 4 drejtues të organizatave joqeveritare për mediat problemet që dalin në pah janë jo të pakta.

66% e studentëve, gjatë intervistave të realizuara ballë përballë, shprehen se nuk kanë pasur përvoja internshipi, ndërsa ata që e kanë pasur këtë përvojë (33%), e kanë gjetur vetë apo nëpërmjet miqve dhe të afërmve. Sipas ekspertëve ligjorë marrëdhëniet e internshipit në Shqipëri nuk janë të rregulluara në asnjë fushë.

Embro Ahmetaj

“Praktika botërore e ka rregulluar si një veprimtari që kryhet me pagesë ose pa pagesë. Në fushën e gazetarisë është një veprimtari që rregullohet nga Universitetet, nga shteti apo agjencitë e tjera që bëjnë ndërmjetësimin, ndërsa në vendin tonë situata është e parregulluar. Nuk ka një normim, rregullim të posaçëm se çfarë do të konsiderojmë internship. Kodi i punës nuk e njeh fare si koncept”, shprehet Embro Ahmetaj, ekspert ligjor.

Aleksandër Cipa

Aleksandër Çipa, drejtues i Unionit të Gazetarëve, e sheh të nevojshme një ndërhyrje në legjislacion për rregullimin e marrëdhënieve të intershipit. “Këto nisma janë të lehta për t’u realizuar si dokumentim sepse ka përvoja të BE-së apo SHBA-së që janë të mundura të integrohen dhe formalizohen brenda skemës mediatike në Shqipëri. Fatkeqësisht këto janë të parregulluara, nuk institucionalizohen dhe lihen në mëshirë të vullnetit dhe dëshirës që ka një administrator apo editor” –  shprehet Çipa duke shtuar më tej se – “shumica e mediave, kryesisht ato online, kanë nisur një rekrutim mjeran të studentëve të gazetarisë, të cilët bëjnë jo vetëm një punë skllavëruese, por zhbëjnë disa nga parimet më të rëndësishme që ata kanë nën investimin studimor dhe univeristar”.

Në të njëjtën linjë është edhe Instituti Shqiptar i Medias. Drejtuesja Ilda Londo thotë se internshipi duhet të njihet ligjërisht si një praktikë

Ilda Londo

që duhet bërë dhe duhet paguar.  “Një nga ankesat që kanë studentët e gazetarisë është mos krijimi i një hallke ndërmjetësimi me mediat sa i përket lidhjes së një kontrate pune apo formalizimit të një praktike. Deri tani është bërë në mënyrë individuale”– shprehet Londo.

Lutfi Dervishi

Për profesorin e gazetarisë hulumtuese, Lutfi Dervishi, mungesa e  praktikave ndikon në mosnjohjen e tregut të punës nga studentët. “Jam habitur tej mase kur kam mësuar nga studentë që studiojnë gazetari (Jo në Tiranë), që kanë mbaruar 3 vjet studime dhe nuk kanë bërë asnjë orë praktikë. Ky rast flet jo thjesht për shkëputje dhe mos njohje të tregut të punës, por flet për falsitet. Eja merr një diplomë dhe kur shkon në një redaksi praktikisht nuk di asgjë nga puna”, shprehet Dervishi.

KONTRATA SI MJET RREGULLUES QE EKZISTON VETEM NE LETER

Një pjesë e rëndësishme në çdo marrëdhënie pune është formalizimi i saj si një marrëdhënie juridike e njohur nga punëmarrësi, punëdhënësi dhe shteti, e njohur si kontratë. Në Shqipëri kontratat vijojnë të mbeten akte formale në letër apo edhe mungojnë në tregun e punës.

Gjetjet e studimit tregojnë se 61% e studentëve të punësuar pohojnë se nuk kanë një kontratë të nënshkruar me punëdhënësin, ndërsa 32 % e tyre shprehen se nuk paguhen rregullisht për punën e bërë.

Mospagimi i punës së kryer nuk prek vetëm studentët. 18.4% e gazetarëve profesionistë, që punojnë prej disa vitesh, treguan se nuk paguhen rregullisht. Të trishtueshme e cilëson këtë situatë Irina Radu, drejtuese në Zyrën për Zhvillimin e Medias pranë Prezencës së OSBE-së në Tiranë.

Irina Radu

“Mendoj se është shumë e trishtueshme, jo se ligji nuk është i mirë, por për shkak se ligji nuk zbatohet nga pronarët, njerëzit që punësojnë gazetarët dhe fatkeqësisht gazetarët janë të detyruar që ta pranojnë këtë pasi kanë familje, kanë fëmijë dhe shpesh herë kanë frikë të luftojnë për të drejtat e tyre”, shprehet Irina Radu, duke sjellë më tej një shembull nga një aktivitet i organizuar nga Autoriteti i Mediave Audiovizive.

“Ajo çka më ka mërzitur shumë ishte një takim në të cilin morëm pjesë, i organizuar nga Autoriteti i Mediave Audiovizive (AMA), ku ishte dhe përfaqësuesi i Inspektoratit të Punës, dhe [AMA dhe Inspektorati] kishin vendosur të monitoronin dhe te kontrollonin së bashku se si ligji dhe të drejtat e gazetarëve ishin respektuar nga pronarët. Dikush nga salla pyeti: ‘A mund të na thoni për ndëshkimet dhe gjobat që keni vendosur për mediat?’ Dhe përgjigja ishte: ‘Jo nuk mundemi’. Kjo nuk është normale. Nëse vërtet mediat kontrollohen, atëherë duhet të kesh mundësinë të lexosh një raport, se kush bëri çfarë, kush pagoi dhe sa për një thyerje të ligjit. Kjo transparencë duhet të jetë funksionale dhe do të ndihmonte këdo, dhe sidomos gazetarët, për të përmirësuar kushtet e tyre të punës”, tregon Radu.

Një cenim jo vetëm në aspektin profesional, por edhe njerëzor e cilëson fenomenin e vonesave të pagave Koloreto Cukali, kryetar i Këshillit Shqiptar të Medias.

Koloreto Cukali

“Marrëdhënia financiare me publikuesin apo median ku punon është baza e marrëdhënies së punës së gazetarit . Nëse nuk paguhesh për punën që bën cilësia e punës bie për shumë arsye. Ky lloj gazetari nuk mundet t’i kryejë detyrat e veta si gazetar, por është edhe shumë më tepër i brishtë ndaj presioneve që mund t’i bëhen sepse kupton që buka e përditshme varet nga të tjerë. Ka shumë raste që gazetarët detyrohen t’i pranojnë presionet vetëm për hir të rrogës, e cila kur është edhe e vonuar ata janë të cenuar edhe si qenie njerëzor”, shprehet Cukali.

Teksa bën një krahasim ndër vite, Aleksandër Çipa sheh një përkeqësim të situatës për gazetarët në Shqipëri.

“Në disa nga shtyllat më të rëndësishme që përcaktojnë integritetin , pavarësinë dhe garancinë ekonomiko – financiare të gazetarit kemi një përkeqësim të situatës. Është një përkeqësim që ka bërë të mundur që mos të mbrohet as karriera në një kuotizim të shpërblimit financiar sipas punës, mos mbrojtje të përvojës dhe kualifikimit profesional”, thotë Çipa, i cili sheh si zgjidhje krijimin e mekanizmave vetërregullues si bordet dhe këshillat.

Për ekspertin ligjor Embro Ahmetaj, përmirësim në marrëdhëniet e punës do të sillte krijimi i një autoriteti kontrollues që mbrojtjen e të drejtave të punëtorëve të medias.

“E rëndësishme është të ketë një institucion që të monitorojë se çfarë ndodh me mbrojtjen e të drejtave të punëmarrësve, dhe jo vetëm në fushën e gazetarisë. Do duhej të forcoheshin instrumentet shtrëngues, po edhe gazetarët nga ana e tyre të rrisnin bashkëpunimin me njeri tjetrin duke krijuar sindikata. Janë disa (duhet saktësuar që janë unione-shoqata), po jo efektive”– përfundon Ahmetaj.

Por këto janë vetëm disa nga problemet që dolën në pah gjatë këtij studimi. Njohuritë që gazetarët dhe studentët e gazetarisë kanë mbi ligjin, njohjen e organizatave në mbrojtje të tyre, si dhe të strukturave shtetërore rregulluese dhe mbrojtëse të marrëdhënieve të punës janë një tjetër aspekt i studimit.

Shumë gazetarë të pyetur thonë se nuk e kanë negociuar ndonjëherë kontratën e tyre e punëdhënësit.

“Detyrohesh të nënshkruash një kontratë formale sepse aty asnjë pikë e kontratës nuk zbatohet realisht për gazetarët. Të gjitha janë të pazbatueshme sepse ai thotë që një muaj është pushim, po kush është ai gazetar që bën një muaj pushim?!”, shprehet një nga gazetarët e intervistuar*. Ky fakt pohohet edhe nga gazetarët e tjerë të cilët janë intervistuar për këtë studim.

Problem sipas menaxherëve dhe vetë gazetarëve mbetet mentaliteti i krijuar tek profesionistët e medias, që kontratën e konsiderojnë një akt formal, për të cilën nuk negociohet për të arritur në kushte përfundimtare që do të kënaqnin të dyja palët.

Sipas të dhënave të studimit, gazetarët dhe drejtuesit e mediave, nuk janë aktivë në shumicën e herëve për të diskutuar çështje lidhur me kontratën. Në këtë situatë zgjidhja e mosmarrëveshjeve që mund të lindin mes palëve mbetet në dorën e drejtuesve të redaksisë.

Shumica e menaxherëve të mediave shprehen se mosmarrëveshjet i zgjidhin thjesht duke diskutuar me stafin. “Ka pasur mosmarrëveshje për çështjen e orarit. Zgjidhja ka ardhur duke diskutuar dhe duke rënë dakord përmes një marrëveshjeje verbale, pa kaluar në konflikte të tjera”, shprehet një nga menaxhuesit e mediave*.

E njëjta gjë vihet re për punën jashtë orarit dhe për fundjavat. Shumë gazetarë shprehen se kanë vetëm 1 ditë pushimi gjatë javës, edhe pse në kontratën e punës parashikohen 40 orë pune. Fundjava e plotë mbetet një luks! Këtë shkelje të kontratës, menaxherë të mediave e justifikojnë me sakrificat që çdo gazetar duhet të bëjë për hir të profesionit. E pranojnë se kjo është një shkelje e të drejtave, por e quajnë “një realitet të gazetarisë”.

“Absolutisht është shkelje e të drejtave, por është realiteti i gazetarisë që ta imponon. Stafet janë të vogla, financat e reduktuara dhe kjo nuk mundëson që gazetarët të kenë më shumë kushte të mira pune”, shprehet një nga menaxhuesit e mediave*.

Ka edhe nga ata menaxherë dhe drejtues mediash që shprehen se mosmarrëveshjet me gazetarët i kanë zgjidhur duke i pushuar nga puna. “Po, e kam zgjidhur. E kam pushuar në darkë dhe e kam marrë sërish në punë të nesërmen në mëngjes”, është shprehur një menaxhues*.

Ky largim nga puna pa paralajmërim i gazetarit pa respektuar dispozitat e parashikuara nga Kodi i Punës, tregon edhe një herë mënyrën arbitrare të zgjidhjes së mosmarrëveshjeve brenda redaksive të lajmeve. Vonesa e pagave mbetet një problem për  shumicën e gazetarëve, ndërsa menaxherët e mediave shprehen në shumicë se nuk e kanë një problem të tillë me pagesat e tyre.

GAZETARET PESIMIST PER KUSHTET E PUNES

62.5% e gazetarëve që kanë marrë pjesë në këtë studim perceptojnë se kushtet e tyre të punës janë bërë më të këqija me kalimin e kohës. Pikërisht vonesat e pagave dhe orari tejet i zgjatur i punës janë nga dy pikat që sipas tyre kanë njohur një përkeqësim të ndjeshëm.

“Vonesë page”, “ orar i tej zgjatur i papaguar”, “mungesë komunikimi dhe këshillimi”, “Ulje e pagës”, “Asnjëherë pushim në festat zyrtare”, “pushim nga puna në rast të ngritjes së zërit për mos marrjen e rrogës në datën e caktuar”, Këto janë vetëm disa nga përgjigjet e dhëna nga gazetarët gjatë pyetësorit anonim të zhvilluar online, teksa shtojnë se përballen edhe me presion të lartë, kërkesa irracionale nga eprorët për t’u realizuar, si dhe konfuzion redaksional në lidhje me hierarkinë që qëndron mbi gazetarët. Gazetarët shprehen se nuk mungojnë as rastet e përdorimit të gjobave si masa disiplinore ndaj tyre.

Shumë menaxherë i shohin marrëdhëniet e mira me stafin si thelbësore për të pasur një mjedis të shëndetshëm në punë. Nga ana tjetër ajo që vihet re më së shumti nga intervistat e kryera me drejtues/menaxherë të mediave është se kur flitet për kushtet e punës e vendosin theksin vetëm tek komoditeti i mjedisit fizik. Shumë prej tyre i shohin marrëdhëniet e mira me stafin si thelbësore për të pasur një mjedis të shëndetshëm në punë. Një pjesë e menaxherëve shprehen se përdorin tektnika të lidershipit të mirë, për të krijuar një mjedis të shëndetshëm në redaksi, duke shmangur bërjen e kritikave individuale në sy të gazetarëve të tjerë.

“Për të gjithë qetësinë e gazetarit në aspektin material, por edhe nga ana tjetër lirinë editoriale, mospasjen e një kontrolli politik, editorial, ku secili të shprehë atë që ai mendon se është më e vlefshme dhe më e vyeshme për rastin”, “gazetaria nuk ka nevojë për ndonjë masë të madhe. është panvarësi editoriale, pasqyrim korret, verifikim. Janë kriterit profesionale, etika, zbatimi i tyre”, Këto janë dy nga përgjigjet e menaxherëve të mediave që i kemi veçuar pasi asnjë nga 16 drejtuesit e intervistuar nuk e sheh lirinë editoriale si një faktor të rëndësishëm për krijimin e një mjedisi të shëndetshëm për gazetarin.

Atuor | Denis Tahiri

Shënim:

*Emrat e gazetarëve dhe menaxherëve të intervistuar janë mbajtur anonimë

  

** Në kuadër të këtij projekti, i cili solli për herë të parë një raport shkencor për sa i përket kushteve të punës dhe problematikave në tregun shqiptar të punës, u zhvillua edhe një konferencë në të cilën i’u prezantuan të gjitha gjetjet palëve të interesuara. Këto gjetje i janë komunikuar dhe deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë, por deri në këto momente interesimi i këtyre të fundit mbi këtë çështje ishte shumë i ulët.

Studimi i plotë: Duke synuar kushte të drejta pune; Shqyrtim i të ardhmes së gazetarëve të rinj dhe atyre të ardhshëm

Studim: Duke synuar kushte të drejta pune; Shqyrtim i të ardhmes së gazetarëve të rinj dhe atyre të ardhshëm

* Kliko në fund të faqes për të shfletuar studimin e plotë

Ky studim është kryer nga Qendra Shqiptare për Gazetari Cilësore (ACQJ) dhe Citizens Channel në kuadër të projektit “Duke synuar kushte të drejta pune: Shqyrtimi i të ardhmes së gazetarëve të rinj dhe atyre të ardhshëm (Reaching for fair labour conditions: Gazing at the future of Young and Prospective Journalists)”, një iniciativë e mbështetur nga Bashkimi Evropian përmes Instituti Shqiptar i Medias dhe Federata Ndërkombëtare e Gazetarëve (IFJ), e cila synon rritjen e ndërgjegjësimit publik dhe garantimin e të drejtave të profesionistëve të rinj të medias dhe studentëve të gazetarisë dhe komunikimit, në fushën e marrëdhënieve të punës dhe internship-it.

Studimi në fjalë paraqet një panoramë të situatës dhe sfidave që hasin studentët dhe gazetarët e rinj. Kjo u arrit përmes një sondazhi kombëtar dhe një sërë intervistash me aktorët kryesorë të sektorit të medias që përfshin:

  • 492 studentë të gazetarisë/komunikimit nga katër rrethe të Shqipërisë: Tiranë, Durrës, Elbasan dhe Shkodër;
  • 49 gazetarë profesionistë;
  • 16 menaxherë/themelues të mediave përfshirë: televizione, gazeta dhe media online;
  • 4 drejtues të organizatave joqeveritare për median;

Pjesëmarrësit në sondazh dhe intervista u pyetën mbi përvojat e punësimit dhe internshipit, marrëdhëniet me punëdhënësit apo punëmarrësit si edhe njohuritë mbi mekanizmat ligjore dhe institucionale që shërbejnë për garantimin e të drejtave në punë, duke nxjerrë në pah një sërë rezultatesh shqetësuese:

  • 61% e studentëve të punësuar thonë se nuk kanë një kontratë të nënshkruar me Punëdhënësin;
  • 32% e studentëve të gazetarisë të punësuar me kohë të plotë në media thonë se nuk po paguhen rregullisht për punën e kryer;
  • 7% e gazetarëve profesionistë thonë se kanë pasur një periudhë prove para se të punësoheshin me kohë të plotë;
  • 4% e gazetarëve profesionistë thonë se nuk kanë pasur një kontratë të nënshkruar për periudhën e provës me punëdhënësin;
  • 5% e gazetarëve profesionistë thonë që nuk janë paguar për periudhën e provës;
  • 8% e gazetarëve profesionistë dhe 21% e studentëve të gazetarisë përgjigjen se ‘kanë pasur raste gjatë përvojave të punës, që kanë menduar se iu janë shkelur të drejtat’ por vetëm 11% e studentëve dhe 12.5 % e gazetarëve thonë se i kanë referuar diku shkeljet.

Një pjesë  e rëndësishme e këtij studim është edhe vështrimi i kuadrit ligjor mbi detyrimet, të drejtat dhe përfitimet e profesionistëve të rinj ose të ardhshëm të medias. Këto gjetje janë vendosur përballë praktikave më të mira të zbatuara në Shtetet e Bashkimit Evropian në rregullimin e praktikës së punës (internshipit) gjatë periudhës së studimeve akademike, apo në hapat e parë të karrierës. Analiza e gjetjeve të sondazhit kombëtar dhe të kuadrit ligjor nga ana e ekspertëve të projektit, shoqërohen me propozimin konkret përmes një projektligji për ndryshimin e Ligjit Nr. 7961, datë 12.7.1995, “Kodi i Punës i Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar” që synon të rregullojë aspektet e evidentuara si më problematike nga studimi duke përfshirë kohëzgjatjen dhe objektin e kontratave të internshipit si edhe autoritetet publike apo private që kanë të drejtën/detyrimin të sigurojnë dhe mbikëqyrin zbatimin e tyre.

Citizens Stories: Historia e Kledit, i riu që ja ka dalë të thyejë barrierat e punësimit të personave me aftësi të veçanta

*Sabina Veizaj / Citizens Channel 

Kledin e gjetëm duke smeriluar një mobilie druri. Mbathur kominoshet e punës, teksa na shtrëngoi duart na dhuroi një buzëqeshje të madhe. Prej katër vitesh, sot 23 vjeç, Kledi punon tek kompania e prodhimit të mobilieve me dru të ricikluar “Pana”.

E pyesim Kledin pse i pëlqen druri, kur ka zgjedhur të merret me të për të thyer pak akullin e bisedës me të panjohur. Përpos buzëqeshjes, artikulimi i tij është me fjali të shkurtra dhe të pakta.

Ndërsa sipas INSTAT të papunët në radhët e të rinjve 15-29 vjeç në tremujorin e dytë të 2019-ës rezultojnë 75,478  mesatarisht në të njëjtat ritme me vitin paraardhës. Po ashtu edhe në radhët e kategorisë së grupeve të margjinalizuara; Në fund të ‘2017, rezultojnë të regjistruar si punëkërkues të pa punë nga kjo kategori 472 vetë, pa marrë parasysh të demoralizuarit, të cilët nuk kërkojnë një vend pune pas rendjes pas saj për një kohë të gjatë. Por Kledi ka qenë këmbëngulës dhe me fat sepse ka njohur njerëz të përkushtuar dhe me zemër të madhe. Kledi ka çrregullime të spektrit autik. Ai ka ndjekur shkollën për persona me aftësi speciale “Luigj Gurakuqi”. Pasi kreu aty studimet iu nënshtrua një kursi profesional për përpunimin e drurit.

Me ndihmën  e shoqatës “Deiv Aid”, e cila punon me ndërmjetësimin e grupeve të margjinalizuara me tregun e punës, Kledi u atashua për të bërë praktikë pune pranë kompanisë Pana.

Pezana Rexha, themeluese e kompanisë “Pana’

“Kledi ka qenë i heshtur në fillim. Nuk fliste, ishte i ndrydhur. Por dalëngadalë me ndihmën e kolegëve u integrua e tanimë jo vetëm punon me përkushtim, por ka edhe miq të mirë në punë. Bashkë me Kledin fillimisht erdhi për të bërë praktikën edhe dikush tjetër dhe deri në momentet e fundit unë kisha zgjedhur djalin tjetër për ti ofruar vendin e punës, por dëshira e Kledit për tu zhvilluar dhe ecur përpara më bëri të ndryshoja mendim dhe tani Kledin e kemi tek Pana prej katër vitesh”- thotë Pezana Rexha themeluesja e Panës.

Niku, një nga punonjësit më të vjetër kur është krijuar Pana tregon se në fillim Kledi është paragjykuar për shkak të problemit të tij dhe ndrydhjes, druajtjes. “Por më pas e kuptuam që ishte djalë shumë i mirë dhe e bëmë pjesë tonën duke e ndihmuar. Ai ka një zhvillim të madh këto vite si në punë, ashtu edhe në integrim shoqëror”- tregon Niku.
Një koleg tjetër i Kledit, mesoburrë na pyet: “Për Dakun keni ardhur”? Nuk e kuptuam, më pas Pezana na tregoi se ashtu e thërrasin me afri Kledin, e duan dhe e mbajnë afër”.

Besnik Shkreta, koleg i Kledit

“Unë vij në 7 e 30 të mëngjesit në punë me autobus. Hap derën e punishtes, vesh rrobat e punës dhe filloj të bëj punën time.”- thotë Kledi. Ai përherë e ka pëlqyer drurin e të punonte me të derisa ju dha mundësia të bënte kursin e më pas praktikën.

“Kledi ka qenë një fëmijë tejet i ndrojtur dhe pa fjalë. Zor se integrohesh, por me ndihmën e psikologes, mësueses së tij dhe tonën, arritëm që Kledi të ndiqte një kurs profesional. Mandej u interesuam ku mund ta bënte praktikën dhe sot Kledi është në një punë stabël prej 4 vitesh”- thotë Endrita Cici, drejtoreshë Ekzekutive e Dev-Aid.

Endrita Cici, drejtuese ekzekutive/ DEVAID

Sipas saj nga kontingjenti i ndërmjetësimit të personave nga grupet e margjinalizuara 53 % kanë gjetur një vend pune. Kurse Pana e ka në filozofinë e saj punësimin e personave nga grupet e margjinalizuara.
Sipas Pezana Rexhës, këta persona i japin një vlerë të shtuar punës dhe stafit ku integrohen sepse të qenit ndryshe i afron njerëzit dhe i bën më solidar.

“Përpos zbatimit të ligjit, të gjitha kompanitë duhet të kenë punonjës me aftësi speciale, ata janë vlerë e shtuar, por mbi të gjitha do të ruanim vlerat si popull e shoqëri që jemi solidarë, mikpritës dhe bujar. Jo për gjynah, por detyrim dhe mirësi”- thotë Pezana Rexha.

Sipas INSTAT 6.2% e popullsisë në moshë madhore në Shqipëri ka deklaruar se ka të paktën një aftësi të kufizuar. Personat madhorë me aftësi të kufizuara në moshë pune kanë dy herë më tepër gjasa të jenë jashtë forcës së punës. Një në pesë të rinj (15-24 vjeç) me kufizime në shikim është në kërkim të punës, por nuk mund të gjejë një të tillë. Prevalenca e aftësisë së kufizuar NUK ndryshon në kuintilet e të ardhurave. Personat me aftësi të kufizuara të kuintilit të poshtëm (më të varfërit), kanë 2 herë më tepër gjasa që të përballen me dy ose më shumë aftësi të kufizuara sesa kuintili i sipërm (më të pasurit)

“Duke synuar kushte të drejta pune” – Tur takimesh me studentët e gazetarisë në Shqipëri

Qendra Shqiptare për Gazetari Cilësore dhe Citizens Channel, gjatë muajve Maj dhe Qershor, në
kuadër të projektit “Duke synuar kushte të drejta pune: Shqyrtimi i të ardhmes së gazetarëve të
rinj dhe atyre të ardhshëm”, kanë zhvilluar një tur takimesh me studentët e gazetarisë dhe
komunikimit në Universitetin e Tiranës, atë të Shkodrës “Luigj Gurakuqi”, Elbasanit
“Aleksandër Xhuvani” edhe Durrësit, “Aleksandër Moisiu”.

Takimet erdhën pas realizimit të një sondazhi kombëtar, ku 492 studentë të gazetarisë dhe
komunikimit në këto universitete dhe Kolegjin Universitar Beder, u pyetën mbi perceptimin e
tyre mbi shkeljet e të drejtave gjatë përvojave të punësimit dhe praktikës studimore, si edhe
njohurive rreth mekanizmave ligjorë për mbrojtjen e gazetarëve në marrëdhëniet e punës.

Në këto takime janë prekur dhe debatuar tre çështje kryesore:

  • Eksperti Lutfi Dervishi diskutoi me studentët mbi gjendjen aktuale të medias në Shqipëri,
    duke u ndalur në vështirësitë që gazetarët e rinj hasin për tu integruar në dinamikat e
    tregut;
  • Emiljano Kaziaj Ph.D., ekspert kërkimor në fushën e medias, ndau gjetjet paraprake të
    sondazhit të zhvilluar me studentët në katër qytete të Shqipërisë dhe trendet kryesore të
    vëna re në përgjigjet e studentëve;
  • Ekspertit ligjor Embro Ahmetaj, prezantoi një kërkim mbi kuadrin rregullator në fushën e
    marrëdhënieve të punës në gazetari, të drejtat dhe detyrimet e gazetarëve kundrejt
    punëdhënësit dhe praktikat më të mira Evropiane mbi rregullimin e punës/internshipit.

Foto: Takim me studentët e gazetarisë në Universitetin Aleksandër Xhuvani,  Durrës

This slideshow requires JavaScript.

Foto: Takim me studentët e Departamentit të Gazetarisë dhe Komunikimit në Universitetin e Tiranës

This slideshow requires JavaScript.

Foto: Takim me studentët e gazetarisë në Universitetin Liugj Gurakuqi, Shkodër

This slideshow requires JavaScript.

Foto: Takim me studentët e gazetarisë në Universitetin Aleksandër Moisiu, Elbasan

This slideshow requires JavaScript.

Në këto takime, përtej marrjes së përshtypjeve të pjesmarrësve mbi gjetjet e sondazhit kombëtar,
u prekën dhe çështje të mëtejshme të cilat prekin interesat e studentëve dhe limitojnë mundësitë e
tyre për arritjen me sukses të pritshmërive të tyre në tregun e punës në fushën e medias.
Takimet u zhvilluan në kuadër të projektit “Duke synuar kushte të drejta pune: Shqyrtimi i të
ardhmes së gazetarëve të rinj dhe atyre të ardhshëm”, një iniciativë e implementuar nga Qendra
Shqiptare për Gazetari Cilësore dhe Citizens Channel, mbështetur nga Bashkimi Evropian
nëpërmjet Institutit Shqiptar të Medias dhe Federatës Ndërkombëtare të Gazetarëve (IJF).

Ka ndodhur këtu: Të rindërtosh jetën pas 10 viteve dhune

4411 raste të dhunës në familje të evidentuara nga Policia e Shtetit kishte në Shqipëri gjatë vitit 2018, nga to 3690 ishin gra dhe vajza duke përbërë 73.4% të numrit total.

Shkodra, një qytet me 114.219 banorë ka lëshuar gjithsej 193 urdhra mbrojtjeje të ndarë në: urdhra mbrojtjeje dhe urdhra të menjëhershëm mbrojtjeje dhe vetëm në vitin 2018 në këtë qytet janë regjistruar 228 raste të divorceve si dhe 37 persona si dhunues në familje.

Citizens Channel shkoi në qytetin e Shkodrës dhe u takua me një nga gratë e dhunuara që jeton atje. Ajo ishte një nga viktimat e dhunës në familje, e dhunuar që nga java e parë e martesës nga ish-bashkëshorti i saj dhe në tentativë për t’u ri integruar në shoqëri dhe për të jetuar  një jetë normale pavarësisht viteve të vështira dhe të gjata të jetuara në dhunë dhe në kushte sociale shumë të vështira.

Ajo tregon për Citizens Channel se procesi i ri integrimit në shoqëri për të nuk është i lehtë.

” U largova, nuk isha më ajo si e dosha. Edhe tash….më ka marrë këtu te shoqata . Edhe kshu që vazhdoj të jetoj, domethënë jam me 2 fëmijë , shtëpi me qera, s’kam asnjë për me i kërkujna, vetëm ça më ndihmon familja jem . Po ça me prit dhe prej familjes se motra edhe baba e nana skanë ça ndihmojnë edhe vëllai se ata kanë nevojë me i ndihmu unë jo me më ndihmu mu . Edhe kështu që punoj nga pak.. Kështu e ka jeta..”, thotë ajo.

E dënuar të jetojë në një rreth dhune për vite, ajo tregon për Citizens Channel se kishte qenë pikërisht ajo që gjithmonë ka jetuar me shpresën se një ditë diçka do të ndryshonte.

“Domethënë, më ka… sa hejna që..ta shikosh njënin sy e kam me shenj..më ka ra me dorë dhe ma ka ça këtu synin..më ka ra në hundë..më ka ra ma ka thy dhëmbin. Domethënë shumë shumë gjëna. Më ka fut thonjtë në fyt deri sa kam ra përtok”.

“Më ka thënë” do të mbys krejt do të hedhi në det se ti ske të drejtë të më thush mu mos pi hashash se unë e kam pi që i vogël dhe kur sma ka nal familja jeme kush je ti që ma nal mu”, tregon ajo duke shpjeguar që episodet e dhunës ishin aq të shpeshta saqë ishin bërë “normale” për të.

Ajo tregon se kishte jetuar për rreth 10 vjet nën presionin e një personi të dhunshëm dhe që konsumonte drogë dhe arsyet pse komunikimet dhe debatet e tyre përfundonin në dhunë ishin nga më të ndryshmet por kryesisht për shkaqe xhelozie.

Pas 10 viteve dhunë psikologjike dhe shpirtërore ajo u shkëput nga dhunuesi i saj dhe jeton në një qytet të Shqipërisë, ku me ndihmën e një shoqate të specializuar, ajo po përpiqet që të rindërtojë jetën e saj nga fillimi dhe pse nuk duket të jetë e lehtë.

 

*Citizens Channel – Citizens Stories

*Ky projekt realizohet me mbështetjen financiare të Programit të Granteve të Vogla të Komisionit për Demokraci të Ambasadës së SH.B.A.-së në Tiranë. Opinionet, gjetjet, konkluzionet dhe rekomandimet e shprehura janë te autor-it/ve dhe nuk përfaqesojnë domosdoshmërisht ato të Departamentit të Shtetit

 

Trokit 7 herë për t’i shpëtuar dhunës

Si pjesë e ciklit “Pas Dyerve të Mbyllura”, Citizes Channel publikon  histori të grave që kanë qenë viktima të dhunës, duke rrëfyer hapin e guximshëm për të dalë nga martesat e dhunshme, përballjen me paragjykimet dhe stigmën e shoqërisë dhe vështirësitë që lindin nga mungesa e mbështetjes së institucioneve për ri-integrimin në shoqëri.

Çdo dy javë, një grua është vrarë si pasojë e dhunës në familje në 5 muajt e parë të vitit 2019.

Të dhënat tregojnë se dhuna ndaj grave dhe vajzave është një fenomen i përhapur në përmasa të frikshme në Shqipëri. Mentaliteti, zakonet dhe mungesa e një “shpëtimi” nga ana e institucioneve përgjegjëse, i detyrojnë gratë të jetojnë për vite të tëra nën rrethin e dhunës, që jo në pak raste ka përfunduar në krimin fatal të vrasjes.

Citizens Channel u takua me një nga këto gra. E martuar në moshë të re, nënë e dy fëmijëve, që të dy me probleme shëndetësore dhe fizike, ajo ishte viktimë e dhunës në familje për 15 vite me radhë.

“Familja ime ma dhanë dhe: kokën çafsh! Nuk…As më kanë ardhur në shtëpi, as…s’mbaj mend më. Nga 15 vjet që kam jetuar atje, vetëm një herë më kanë ardhur”, tregon ajo për Citizens Channel.

Ajo tregon se ishte pikërisht familja e saj e cila e kishte detyruar që të martohej për herë të dytë, pasi bashkëshorti i parë kishte ndërruar jetë. Dhuna që ajo përjetoi gjatë martesës së dytë ishte sistematike dhe e pamëshirshme.

“Atë e ngacmonte i vëllai, po t’i thonte i vëllai shko gjuje..ai do vinte dhe do gjunte…t’i thosh ai do vinte të të gjunte. Sdonte tja dinte se ke bërë gabim a ske bërë gabim. Direkt vinte të gjunte. Se ça ishte kjo e gjuajtura, spo e merrja vesh…Për çfarë? Po kshu du unë. Po qysh do ti? Më thuaj një arsye ti mua që dhe unë ta di. Pe ndonjë rrugë të keqe a pe diçka që nuk shkon, më thuaj ti mua që dhe unë ta pranoj dhunën.”, rrëfen L.K. me dhimbje kalvarin e vuajtjeve dhe të dhunës, aq absurd, saqë ndonjëherë as vet nuk e kuptonte arsyen pse ndodhte.

E gjendur para kësaj situate ajo vendos që të divorcohet.

“I thashë dhe mamit tim në atë kohë që do vija do bëja divorcin, më tha: merr dy kalamajtë dhe ik e mbytu në gjol”, ishte ky reagimi i nënës së saj në momentin kur ajo mori vendimin për t’u larguar nga agresori i cili ishte bashkëshorti i saj.

Pa mbështetje nga njëra familje dhe e dhunuar nga tjetra, asaj iu deshën vite të tëra përpjekeje dhe 7 denoncime që policia të merrte në konsideratë dhunën e ushtruar nga  ish-bashkëshorti.

Video/ Rrëfimi i plotë i 40 vjeçares L.K

Problemet që vijnë pas daljes nga rrethi i dhunës

Avokatja e qendrës Forumi i Gruas Elbasan Soela Kurti ,i tha Citizens Channel se koha e gjatë për marrjen e urdhrit të mbrojtjes për shkak të procedurave burokratike ka qenë pengesë në efektivitetin e këtij mekanizmi. Megjithatë së fundmi korniza ligjore që ndihmon gruan e cila është në cilësinë e viktimës së dhunës në familje është përmirësuar duke i dhënë kompetenca edhe komisarëve të policisë të lëshojnë urdhra mbrojtjeje për gratë e dhunuara në raste emergjence ose të dhunës ekstreme, urdhra që më pas verifikohen nga Gjykata e cila jep vendimin përfundimtar të saj.

Soela Kurti – Forumi i Gruas Elbasan

Mekanizmat institucionale ndihmues në këto raste janë: Policia, Koordinatori i dhunës në familje i cili është në çdo bashki si dhe shoqatat që iu vijnë në ndihmë këtyre rasteve.

Çështjet e pronësisë dhe strehimit

Problemi sipas avokates Kurti qëndron në fazën e mëvonshme, kur gruas i duhet të ri-integrohet në shoqëri. Problemet e një gruaje të dhunuar nuk marrin fund kur ajo del nga paragjykimet sociale me të cilat është rritur dhe vendos të denoncojë dhunuesin e saj, por kur ajo gjen një punë dhe strehim. Shumica e rasteve sipas avokates janë pa një banesë sepse edhe pse mund të kenë punuar gjithë jetën, shtëpia nuk është në emrin e tyre, por kryesisht janë shtëpi në emër të familjarëve të tjerë, shtëpi të vjetra, për rindërtimin e të cilave gratë mund të kenë kontribuuar, por këto kontribute janë shumë të vështira për t’u njohur nga institucionet vendimmarrëse.

Mungesa e detyrimeve ushqimore

Edhe në rastin konkret, 40 vjeccarja L.K., po përballet prej kohësh me vështirësitë ekonomike, e detyruar të kujdeset e vetme për fëmijët, pasi bashkëshorti nuk paguan detyrimin e pensionit ushqimor.
“Mospagimi prej vitesh i pensionit ushqimor. Ata kanë 4 vite që e kanë kryer divorcin dhe gjatë këtyre 4 viteve ai s’ka paguar asnjëherë pension ushqimor dhe është një shumë minimale është 5 mijë ketë të reja në muaj. Dhe fëmija tani është 16 vjeç dhe ato shpenzimet e tij vijnë duke u rritur”, tha Soela Kurti.

Dalja jashtë Shqipërie – “Jo pa prokurën e babait dhunues”

Shpesh gratë e divorcuara nuk kanë mundësi të krijojnë të ardhura në Shqipëri, duke u detyruar që të lëvizin jashtë vendit për të gjetur një punë. Nëse ato janë nëna me fëmijë të vegjël në moshë, e kanë shumë të vështirë të lëvizin, pasi ish-bashkëshortët shpesh për hakmarrje apo motivet të tjera, nuk pranojnë të nënshkruajë prokurën e cila lejon fëmijën të lëvizë jashtë vendit. Sipas avokates Kurti, kjo është një nga ndryshimet e reja që duhet të pësojë ligji që mbron gratë e divorcuara.

“Në ndryshimet e reja të ligjit mund të thuhet fare mirë që personi që është kujdestar për fëmijën, ai të kishte të drejtën edhe për kalimin jashtë shtetit. Në shumicën e rasteve është nëna kujdestare e fëmijës dhe asaj që në vendimin e zgjidhjes së martesës mund t’i parashikohet kjo gjë, duke shmangur këtë pjesën e debateve dhe mosmarrëveshjeve me ish-bashkëshortin. Ky është një problem që kanë shumica e grave pas divorcit “.

*Citizens Channel – Citizens Stories

*Ky projekt realizohet me mbështetjen financiare të Programit të Granteve të Vogla të Komisionit për Demokraci të Ambasadës së SH.B.A.-së në Tiranë. Opinionet, gjetjet, konkluzionet dhe rekomandimet e shprehura janë te autor-it/ve dhe nuk përfaqesojnë domosdoshmërisht ato të Departamentit të Shtetit

 

Dhuna ndaj gruas: Shoqëria dhe media përballë vrasjeve “pas dyerve të mbyllura”

Vrau gruan me…e vrau sepse…mund t’a ketë bërë padashje…shpreh pendim..”

Janë këto disa nga titujt kryesorë të cilat shoqërojnë edicionet informative në ekranet shqiptare dhe në rrjetet sociale në internet. Mjafton të bësh një kërkim të thjeshtë dhe titujt bombastikë të shprehin vrullshëm të gjitha mënyrat dhe arsyet që kanë çuar në krimet ndaj grave dhe vajzave, atë të vrasjes.

Viti 2019 nisi përgjakshëm, duke shënuar vetëm 5 muajt e parë 9 gra të vrara, përkatësisht një grua e vrarë çdo dy javë.

Citizen Channel sjell videon e parë të ciklit “Pas dyerve të mbyllura”, e cila përmbledh shkurtimisht mënyrën si media i trajton rastet e dhunës, përballë thirrjes së aktivistëve dhe qytetarëve për më shumë ndërgjegjësim ndaj këtij fenomeni.

Disa shifra dhe statistika:

Shqipëria ka numrin më të lartë të vrasjeve të grave nga partnerët, në krahasim me vendet e tjera në Evropë. Të dhënat e e Studimit Global mbi Dhunën në Bazë Gjinore tregojnë se niveli i vrasjeve nga partnerët është 0.7 për 100.000 mijë gra.

Pas Shqipërisë, në vend të dytë është Islanda, me 0.6 vrasje për 100 mijë gra, e ndjekur nga Kroacia (0.5), Lituania (0.5), Finlanda (0.4) dhe Zvicra (0.4).

Të dhënat e INSTAT dhe UNDP, të përditësuara me raportimet në media dhe polici tregojnë se nga viti 2010 deri më sot, numri i grave të vrara në Shqipëri është 115 dhe në më shumë se 70% të rasteve, autorë janë partnerët.

Rrjeti Shqiptar i Fuqizimit të Grave (AWEN), raporton se 28% e vajzave midis moshës 16-19 vjeç që kanë qënë në marrëdhënie intime, kanë rënë pre e dhunës nga partnerët.

Një studim i Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE), ku u anketuan më shumë se 15 mijë gra nga rajoni, tregon se vetëm një pjesë e vogël e rasteve raportohen në polici.

Në vetëm 3% të rasteve policia është njohur me incidentin më serioz të dhunës shkaktuar nga partnerët aktual të grave të anketuara në Shqipëri. Ndërkohë vetëm 13% e grave raportojnë se kanë denoncuar vetë në polici rastet e dhunës. Ajo që bie në sy është se rastet kur policia është njohur me incidente të dhunës së pa raportuar janë vetëm 0.4% e totalit, shifër më e ulët se të gjitha vendet e përfshira në studim.

A janë policia, gjykatat dhe autoritetet të afta dhe të fuqishme për të krijuar siguri dhe mbrojtje për gratë dhe vajzat shqiptare?

Për të mbrojtur gratë dhe vajzat janë dhënë 4411 urdhëra mbrojtje vetëm për vitin 2018. Nga këto urdhra mbrojtjeje, 148 prej tyre janë shkelur duke rrezikuar jetën e grave dhe vajzave, shifër kjo më e lartë se vitit 2017. Edhe pse kanë qenë nën mbrojtje ligjore, sërish kanë qenë të padobishme, pasi shumë gra dhe vajza janë vrarë gjatë kohës kur kanë pasur mbrojtje.

Është Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut ajo e cila përcakton qartë të drejtat e individit dhe detyrimet shtetit për t’i mbrojtur, në të cilën përcaktohet se “e drejta e jetës mbrohet me ligj”. Po ashtu Ligji nr.9669 i vitit 2006, “Për masa ndaj dhunës në marrëdhëniet familjare” synon që të parandalojë dhunën në familje si dhe të garantojë me masa ligjore mbrojtjen e çdo anëtari të familjes i cili është viktimë e dhunës.  Konventa e Stambollit ndër të tjera, e miratuar nga Këshilli i Evropës në vitin 2011, është pranuar nga Shteti Shqiptar si një ndihmesë në parandalimin dhe luftimin e dhunës kundër grave na familje.

Si pjesë e cilklit “Pas Dyerve të Mbyllura”, Citizes Channel do të publikojë në platformën Citizens Stories, histori të grave që kanë qenë viktima të dhunës, duke rrëfyer hapin e guximshëm për të dalë nga martesat e dhunshme, paragjykimet dhe stigmën e shoqërisë dhe vështirësitë që lindin nga mungesa e mbështetjes së institucioneve për ri-integrimin në shoqëri.

Të varfër, të sëmurë dhe të zhgënjyer; Minatorët ende në pritje të statusit

“Në mandatin e parë qeverisës premtuam uljen e moshës së daljes në pension për minatorët dhe e ulëm, premtuam rritjen e sigurisë në miniera dhe e kemi rritur, premtuam rritje tërësore pagash në sektor dhe e mbajtëm. Këtë mandat kemi premtuar statusin dhe do ta mbajmë”, këto ishin fjalët e kryeministrit Rama në prill të 2018-s.

Sot, thuajse një vit më pas asgjë nuk ka ndryshuar, janë  34 minatorë kanë humbur jetën në punë në 10 vite, statusi i minatorit ende fle nëpër sirtarë dhe mosha e daljes në pension është 55 vjeç, njëlloj me atë të deputetëve, ministrave apo punonjësve të lartë shtetëror.

Aleks Andrea, minator në qytetin e Pogradecit për 17 vite, tregon se ka humbur besimin se politika do të përmbushë premtimin për një ligj që mbron minatorët.
“Statusi i Minatorit është zvarritur dhe do të zvarritet prapë, sepse është zvarritur nga të tëra  qeveritë për 28 vjet”, u shpreh ai për Citizens Channel.

Minatori Aleks Andrea
Foto: Citizens Channel

Në qershor 2018, procedurat për miratimin e statusit të minatorit dështuan dhe për këtë qeveria ia hodhi fajin sindikatave për bllokimin e punës. Në një deklaratë të përbashkët për median, Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë (MIE) si dhe Ministria e Financave dhe Ekonomisë (MFE) deklaronte se prej disa kohësh kanë ngritur një grup pune të përbashkët që ka zhvilluar diskutime me përfaqësuesit e sindikatave, pjesa më e madhe e të cilëve kanë rënë dakord për draftin por ka një pjesë tjetër të sindikatave që nuk kanë qenë dakord.

“Ky grup pune ka zhvilluar diskutime intensive me përfaqësuesit e sindikatave, pjesa më e madhe e të cilëve janë dakordësuar mes tyre për një draft të cilin ia kanë paraqitur grupit të punës. Fatkeqësisht, deri tani, ka dhe një pjesë përfaqësuesish sindikalë të cilët nuk kanë rënë dakord me draftin e propozuar nga pjesa kryesore e sindikalistëve. Gjejmë rastin që t’u bëjmë thirrje të gjithë përfaqësuesve sindikalë që të bëhen pjesë e diskutimeve në tryezën e grupit të punës, të bashkohen në qëndrime mbi një draft të vetëm i cili më pas t’i nënshtrohet procedurave të përcaktuara në ligj”, deklaroi MIE dhe MFE.

Gjatë vitit të kaluar Citizens Channel pregatiti një reportazh të gjatë në të cilin argumentohen kërkesat e minatorëve dhe tregohen kushtet e mjerueshme në të cilat këta minatorë punojnë.Në të gjitha drejtimet si nga ana e qeveritarëve lokalë, shoqërisë civile dhe sindikatave të minatorëve u ngrit shqetësimi se statusi i minatorit është një dosmososhmëri.

Minatorët, nga ana e tyre, kërkojnë që ligji për statusin të miratohet sa më shpejt në mënyrë që të ndjehen më të sigurt për jetën e tyre.

Sot, kur ka kaluar rreth 1 vit situata është e njëjtë, pavarësisht premtimeve dhe nismave të mbetura në tentativë.

Lexo më shumë: Speciale / Çfarë e mban peng statusin e minatorit?

Një ligj që mbeti në tentativë

Në Tetor 2017, Deputeti i Lëvizjes Socialiste për Integrim në qarkun e Dibrës, Përparim Spahiu depozitoi në Kuvendin e Shqipërisë një draft për statusin e minatorit. Propozimi u mbajt në “gjumë” për muaj të tërë dhe në janar të 2018-s qeveria dha një vendim negativ.

Projektligji parashikonte pozitën juridike, ekonomiko-financiare dhe shoqërore, kërkesat e përgjithshme të pranimit, të drejtat, detyrimet dhe kufizimet e punonjësve të Industrisë së Minierave në Republikën e Shqipërisë, për arsye të karakterit të veçantë të punës dhe ndikimit në shëndet të kësaj pune, si dhe garancitë ligjore për zbatimin e tyre. Qeveria deklaroi se projektligji për statusin e minatorit sjell efekte negative në skemën e pensioneve dhe buxhetin e shtetit, dhe propozimi i bërë nuk u shoqërua me kostot e detajuara financiare. Po ashtu sipas qeverisë projektligji përmban edhe shkelje kushtetuese dhe të Kodit të Punës.

Në Kuvendin e Shqipërisë projektligji nuk u votua nga shumica socialiste dhe për pasojë nuk u miratua. Aktualisht nuk ka ende asnjë ligj që mbron minatorët në Republikën e Shqipërisë, pavarësisht diskutimeve që kanë zgjatur prej vitesh.

“Kam 7 – vite që dëgjoj për statusin e minatorit. Mesazhi im është që statusi të miratohet sa më shpejt. Shtresa më e persekutuar ne kemi qenë”, tregon minatori Abdyl Neli për Citizens Channel.

Minatori Abdyl Neli
Foto: Citizens Channel

Pas rrëzimit të projektligjit të parë qeveria u angazhua se do të miratonte një ligj të ri për minatorët brenda vitit 2018. “Ne do të sjellim një status të trajtuar me maturi sociale dhe financiare”, deklaroi Ministri i Financave Ahmetaj, në Shkurt 2018.

Premtime të pambajtura…

Ka dy momente kur shoqëria dhe politikbërësit e zhvendosin vëmendjen tek statusi i minatorit: sa herë që një minator humb jetën duke punuar dhe sa herë që ka fushatë elektorale apo takime për “bashkëqeverisje”.

Të shumtë kanë qenë politikanët të cilët kanë premtuar se do të miratonin një ligj që i siguron një jetë dinjitoze minatorëve dhe ish-minatorëve:

  1. Në qershor të vitit 2018 Ministrja e Mbrojtjes Olta Xhaçka tha para banorëve të Klosit: “Kemi qenë gjithmonë ne që kemi adresuar problematikën e minatorëve si kategori. Por çështja e statusit të minatorëve është një problem kakofonie që një status apo propozim vinte nga sindikata, një vinte nga konfederata, një vinte nga një deputet i zonës, një nga një tjetër deputet i zonës, një nga Ministria e Mirëqenies dhe një nga Ministria e Energjisë.

Sot di që çështja ka hyrë në rrugë të mbarë. Po diskutohet po shqyrtohet dhe kam përshtypjen që shumë shpejt do të kemi një draft që sërish do ti hyjë një konsultimi publik që do të marrë edhe dakordësinë tuaj.”

  1. Në tetor të vitit 2018 ishte Damian Gjiknuri i cili shprehej për statusin e minatorit: “Për sa i përket statusit të minatorit, ne për statusin e minatorit jemi duke punuar me të gjitha sindikatat dhe sot që flasim ky draft ndodhet në Ministrinë e Financave”
  2. “Për sa i përket statusit, së pari mos e harroni një gjë, që ne mbajtëm angazhimet që kishim në mandatin e parë lidhur me minatorët. Se duket sikur minatorët trajtohen njësoj sikur trajtoheshin më përpara, kjo nuk është e vërtetë. Për sa i përket statusi ne po bëjmë një draftligj siç e ka gjithë Europa, një status për të gjitha këto profesionet e vështira që hyjnë te kategoritë e mbajtjes së statusit të veçantë. Do ta çojmë në Parlament besoj brenda nëntorit dhe t’i japim drejtim kësaj çështje në mënyrë definitive, brenda mundësive si dhe duke respektuar sakrificat që ju keni bërë në këto fusha të vështira”, shprehej Rama në tetor të vitit 2018 me banorët e zonës së Hasit.

Citizens Channel u takua me disa minatorë dhe ish-minatorë të cilët shprehën shqetësimin e mbartur ndër vite për mosrealizimin e një ligji i cili i siguron një status. Si kategoria që bën një nga punët më të vështira dhe më të rëndësishme ata ndihen të lënë pas dore dhe tregojnë se jetojnë një jetë jo dinjitoze.

“Unë jam specialist për minierat me kategori të 7, në shkallën e inxhinierit, asistent dhe marr 122 mijë lekë pension”, tha Aleks Andrea për Citizens Channel. Më tej ai shtoi se ato para janë të pamjaftueshme për të jetuar një jetë normale.

Shuma e pensionit e minatorit Aleks Andrea
Foto: Citizens Channel

“Kam punuar 32 vite, kam qenë Mjeshtër dhe tash marr një pension  qesharak 160 mijë lek. Është turp për punën që kemi bërë. Në të gjithë botën minatorët janë njerëzit më të nderuar dhe pensionet e minatorëve në të gjithë botën janë disa herë më të lartë se sa të punëtorëve të sipërfaqes. Është për tu habitur që njerëzit më të vuajtur njerëzit që i kanë dhënë më shumë shoqërisë realisht dhe fatkeqësisht sot janë njerëzit më të përbuzur të shoqërisë”, tha Abdyl Neli një tjetër ish-minator i cili kishte punuar dhe në zonën e Bulqizës

“100 probleme kemi, fatmirësisht nuk kam pasur aksidente, por kam pasur probleme shëndetësore”, u shpreh Pashk Marku për Citizens Channel i pyetur nëse kishte pasur ndonjë problem shëndetësor për shkak të punës. Ish-minatorët u shprehën se problemet e tyre shëndetësore  për shkak të punës kanë qenë të shumta, ndër më të përhapurat ka qenë sëmundja e silikozës.

Minatori Pashk Marku
Foto: Citizens Channel

“Unë nuk mbushem dot me frymë, nuk eci dot më shumë se 50 metra”, u shpreh ish-minatori Aleks Andrea për Citizens Channel.

Çfarë është sëmundja e silikozës?
“Silikoza shkaktohet nga depërtimi i grimcave të vogla të pluhurit mineral në organet e frymëmarrjes dhe depozitimi i tyre në mushkëri. Pluhuri grumbullohet duke formuar konglomerate që çimentohen në mushkëri dhe shkaktojnë kollë dhe vështirësi në frymëmarrje. Simptomat e kësaj sëmundje përfshijnë dhimbje në kraharor, kollë të thatë deri në bronkit, takikardi apo infarkte të zemrës. Shpesh këto simptoma mbeten të fshehta ose ngatërrohen me patologji të tjera.”

Ndërsa minatorët që janë ende aktiv, përballen me një problem edhe më të madh: vdekjen. Mediat kanë raportuar se vetëm në 10 vitet e fundit kanë vdekur 34 minatorë në vendin e punës.

Statusi i minatorit duket ende një premtim i largët jo vetëm për personat që shpresojnë për një jetë dinjitoze pasi shpenzuan vite të tëra të jetës nën tokë por edhe për ata që ende sot, përballen me rrezikun e punës në minierë.

 * Citizens Channel – Fjori Sinoruka 

 

 

Guroret në Parkun e Dajtit, vetëm pak kilometra larg shtëpisë së Kryeministrit

Citizens Channel zbulon 2 kompani të licencuara nga Ministria e Mjedisit për nxjerrjen dhe përpunimin e gurit në zonën e mbrojtur të Parkut Kombëtar të Dajtit. Ndërkohë mbi 9 kompani të tjera prej kohësh po zhveshin nga gjelbërimi disa zona në Dajt jashtë kontrollit të Institucioneve shtetërore.

Parku Kombëtar i Dajtit, i shpallur me vendim qeverie që në vitin 2006, si zonë e mbrojtur, po shkatërrohet çdo ditë nga gurore të licencuara në mënyrë të paligjshme që po zhveshin shpatet e malit nga gjelbërimi. Në këtë skandal është e përfshirë Ministria e Mjedisit dhe Ministria e Energjisë dhe Industrisë, të cilat kanë dhënë lejet për nxjerrjen dhe përpunimin e gurit në Parkun e Dajtit. Ndërkohë që e gjithë kjo veprimtari e paligjshme, ndodh rreth 3-4 kilometra nga shtëpia e Kryeministrit Edi Rama. Pikërisht sapo kalon Qafën e Priskës, eskavatorë dhe buldozierë punojnë me qetësi dhe pa ndërprerje për të nxjerrë copëza të mëdha guri gëlqeror nga Mali i Dajtit.

Shtëpia e Kryeministrit Rama në fshatin Surrel të dajtit
Foto: “Google Maps”

Fotot e siguruara nga Citizens Channel, pranë zonës së Liqenit të Bovillës tregojnë kompani që kanë zhveshur malin nga të dyja anët e rrugës. Në këtë zonë shihen kamionë “fantazëm” që lëvizin pa targa, shpërthime me lëndë plasëse, pluhur që ngrihet kudo. Duket si një biznes që nuk kontrollohet nga askush dhe ku ligji nuk ka fuqi ose vullnet për të ndërhyrë. Edhe nëpërmjet aplikacionit “Google Maps” dallohet lehtësisht që Mali i Dajtit është rrjepur në disa pjesë të tij, për të cilën aktivistët mjedisor shprehen se përbën një nga masakrat ekologjike që vijon pa ndërprerje edhe pse pranë shtëpisë së kreut të qeverisë.

Kamionë pa targa zhveshin malin e Dajtit në kundërshtim me ligjin/ Foto: Citizens Channel

Citizens Channel kërkoi informacion zyrtar nga Ministria e Mjedisit nëse kishin dijeni për aktivitetin e guroreve në Parkun Kombëtar të Dajtit, ku nuk mund të jepet asnjë leje mjedisore. “Nuk ka asnjë subjekt që ushtron veprimtari të tilla në Parkun Kombëtar të Dajtit”, shprehet zyra për shtyp e Ministrisë së Mjedisit, e kontaktuar nëpërmjet telefonit.

Por të dhënat e siguruar nga Citizens kundërshtojnë Ministrinë e Mjedisit, pasi për të paktën 2 kompani janë lëshuar leje mjedisore. Më konkretisht është dhënë leja mjedisore subjektit “LIVELADA” , e cila ushtron aktivitetin e gurthyerjes në fshatin Shkallë. Kjo kompani e ka marrë lejen mjedisore më 16 gusht të vitit 2013, në ikje të qeverisë “Berisha”, ndërkohë që leja parashikonte një prodhim mbi 50 000 metra kub gur gëlqeror. Skandali thellohet edhe më tej, pasi kompania “LIVELADA” e ka marrë lejen mjedisore në vitin 2013, pavarësisht se ajo rezultonte e ç’regjistruar për ushtrimin e aktivitetit minerar nga Ministria e Energjisë dhe Industrisë (MEI) në vitin 2011.

Leja Mjedisore “Livelada shpk”:

Ndërsa kompania tjetër, po në shkelje të ligjit, ka arritur të marrë leje mjedisore në muajin mars të vitit 2015.  Bëhet fjalë për kompaninë “Mexhi shpk”, e cila nxjerr gurin gëlqeror në qendër të Parkut Kombëtar të Dajtit, në zonën e quajtur Zall. Edhe në lejen mjedisore të lëshuar nga Ministria e Mjedisit, pranohet se subjekti “Mexhi shpk” po ushtron aktivitetin në zonën e mbrojtur “Parku Kombëtar Dajt”, por këshillohet që kompania të ruaj biodiversitetin. Por, kjo këshillë është e pavlefshme, pasi nxjerrja dhe përpunimi i gurit gëlqeror kryhet me anë të shpërthimeve, prerjes së vegjetacionit dhe hapjes së rrugëve të hyrjes, duke asgjësuar kështu çdo pasuri biologjike natyrore.

Leja Mjedisore “Mexhi shpk”:


Përveç dy kompanive që janë të licencuara për të ushtruar aktivitet të paligjshëm, nga një vëzhgim i Citizens Channel rezultojnë se brenda Parkut Kombëtar të Dajtit, janë të paktën edhe 9 kompani të tjera të cilat kryejnë “karrierë të gurit”. Këtyre kompanive u ka skaduar leja mjedisore si dhe leja e shfrytëzimit, por ato kanë vijuar aktivitetin duke zhveshur nga pyjet dhe gjelbërimi disa zona në Malin e Dajtit, që nga Priska e Madhe, Bovilla, Brari, Linza, e deri tek Lanabregasi, Shkalla dhe Pëllumbasi.

Citizens Channel insistoi të kërkonte një shpjegim nga Ministria e Energjisë dhe Industrisë se përse nuk inspekton kompanitë e nxjerrjes së gurit në Malin e Dajtit, por kjo e fundit e hedh “topin” nga Ministria e Mjedisit. “Në dijeninë tonë nuk ka subjekte që ushtrojnë aktivitet të palicencuar. Ne jemi institucion kontrollues, vlerësues, monitorues i subjekteve që ushtrojnë aktivitet minerar të licencuar. Është Ministria e Mjedisit dhe Prefektura e Qarkut Tiranë që bëjnë bllokimin dhe penalizimin e subjekteve të palicencuara në këtë fushë”, thuhet në një reagimin e Ministrisë së Energjisë dhe Industrisë (MEI), për Citizens Channel.

Por pavarësisht përpjepjekjes për të hequr përgjegjësinë nga vetja, kjo ministri ka një institucion varësie që kryen inspektime në subjekte private dhe publike, vendase dhe të huaja që kryejnë veprimtari minerare në territorin e Republikës së Shqipërisë. Bëhet fjalë për Repartin e Inspektim-Shpëtim Miniera (RISHM), i cili përbëhet nga inspektor që kryejnë në terren verifikimin për aktivitete të paligjshme në fushën minerare.

Sipas ekspertit të mjedisit, Klodian Aliu, është e dukshme se mes institucioneve ka një mungesë koordinimi. “As Ministria e Mjedisit dhe as MEI nuk marrin përgjegjësitë që u ngarkon ligji në lidhje me disiplinimin e aktiviteteve minerare në Parkun Kombëtar të Dajtit. Për vite me radhë është diskutuar për largimin e aktiviteteve minerare nga Parku, por në vend që të reduktoheshin ato janë shtuar. Vonesat e zgjidhjes së këtij problemi i shtojnë dëmet dhe pasojat negative në Parkun e Dajtit, biodiversiteti i të cilit ruhet nga shumë Konventa Ndërkombëtare të nënshkruara nga shteti ynë”, shprehet Aliu për Citizens Channel. Po ashtu, sipas ekspertit, ka një mungesë transparence të publikimit të statusit ligjor të kompanive që kryejnë nxjerrjen dhe përpunimin e gurit dhe përgjegjësive ligjore për kompanitë që janë ç’regjistruar apo hequr lejet minerare.

Një tjetër shqetësim që nxjerrin ekspertët mjedisor është edhe mungesa e një plani menaxhimi për zonat e mbrojtura. “Sot e kësaj dite nuk është miratuar ende një plan menaxhimi për Parkun e Dajtit, detyrim ligjor i Ministrisë së Mjedisit që duhej të ishte përmbushur të paktën që në vitin 2006, kohë kur sipërfaqja e Parkut është zgjeruar për herë të fundit. Mungesa e një plani menaxhimi për Parkun Kombëtar të Dajtit krijon premisa e terren për aktivitete të dëmshme në Park dhe në përputhje me qëllimin e krijimit dhe ruajtjes së tij”, thekson Klodian Aliu.

Harta e zonës së mbrojtur – Parku Kombëtar i Dajtit

Çdo projekt minerar i miratuar nga AKBN ka në përbërje pjesën e menaxhimit të mbetjeve dhe rehabilitimit të mjedisit. Ky proces konsiston në ripyllëzimin dhe rivitalizimin e zonës pas gërryerjes masive dhe zhveshjes së Malit të Dajtit nga gjelbërimi.

Eksperti Klodian Aliu shton se deri në vitin 2011 miratimi i planeve të rehabilitimit kanë qenë kompetencë e Ministrisë së Mjedisit, por më pas kjo kompetencë i  ka kaluar AKBN, pavarësisht se kjo e fundit nuk ka funksion ruajtjen e mjedisit dhe nuk ka struktura apo kapacitete teknike. “Për pasojë, planet e rehabilitimit hartohen në mënyrë fiktive dhe janë të pazbatueshme”, thekson Aliu.

Në të shkuarën, asnjë prej 9 kompanive që ishin të licencuara por sot punojnë pa një leje për shfrytëzimin e guroreve në Parkun e Mbrojtur të Dajtit, nuk ka kryer rehabilitimin e zonës. Dëmi i guroreve në Parkun Kombëtar të Dajtit është kolosal. Makineritë e rënda që gërryejnë skarpatet kanë arritur të fregmentojnë habitatet dhe të largojnë faunën në Parkun Kombëtar. Një pjesë e mirë e guroreve veprojnë me plasje të fuqishme me eksploziv duke tronditur ujin nëntokësor dhe shkaktuar një ndotje mbytëse për shkak të pluhurit që ngrihet.

Për ekspertët mjedisor, lejet e dhëna pa vlerësim të saktë të ndikimit në mjedis dhe me raporte formale që vlejnë vetëm për procedurë, nuk garantojnë ruajtjen e mjedisit.

Një tjetër shqetësim krijohet edhe për banorët e zonës si dhe për investimet turistike. Guroret kanë përfituar lejet nga AKBN dhe Ministria e Mjedisit pa kryer asnjë konsultim paraprak me publikun dhe përfshirjen e këtij të fundit në vendimmarrje. Shpërthimet me eksploziv, bluarja e gurit dhe transporti me mjete të rënda në disa raste kanë shkaktuar dëme të konsiderueshme duke vënë në rrezik edhe jetën e komunitetit që jetojnë pranë tyre.

Gjithashtu lejet e dhëna për shfrytëzim guror ndër vite nga AKBN bien ndesh me statusin e mbrojtjes si Park Kombëtar të Kategorisë II dhe si atraksioni më i vizituar turistik në vend. Pas përfundimit të aktivitetit të guroreve, këto zona konsiderohen të vdekura, pa interes turistik dhe synohen si vende për depozitimin e mbetjeve. Kjo tashmë ka ndodhur me zonën e ish-gurores së vjetër midis fshatit Linzë dhe Surrel, ku janë depozituar sasi të mëdha mbetjesh ndërtimore. Krahas mbetjeve ndërtimore, Parkut të Dajtit i janë shtuar edhe ato minerare. Kompanitë që bëjnë përpunimin dhe nxjerrjen e gurit duhet të kenë impiant për asgjësimin e sterileve (mbetjeve të gurit). Por realiteti pasqyron një tjetër abuzim me natyrën pasi të gjitha kompanitë përdorin përrenjtë për të shkarkuar inertet e përpunimit të gurit.

* Citizens Channel