Citizens Stories: Historia e Kledit, i riu që ja ka dalë të thyejë barrierat e punësimit të personave me aftësi të veçanta

*Sabina Veizaj / Citizens Channel 

Kledin e gjetëm duke smeriluar një mobilie druri. Mbathur kominoshet e punës, teksa na shtrëngoi duart na dhuroi një buzëqeshje të madhe. Prej katër vitesh, sot 23 vjeç, Kledi punon tek kompania e prodhimit të mobilieve me dru të ricikluar “Pana”.

E pyesim Kledin pse i pëlqen druri, kur ka zgjedhur të merret me të për të thyer pak akullin e bisedës me të panjohur. Përpos buzëqeshjes, artikulimi i tij është me fjali të shkurtra dhe të pakta.

Ndërsa sipas INSTAT të papunët në radhët e të rinjve 15-29 vjeç në tremujorin e dytë të 2019-ës rezultojnë 75,478  mesatarisht në të njëjtat ritme me vitin paraardhës. Po ashtu edhe në radhët e kategorisë së grupeve të margjinalizuara; Në fund të ‘2017, rezultojnë të regjistruar si punëkërkues të pa punë nga kjo kategori 472 vetë, pa marrë parasysh të demoralizuarit, të cilët nuk kërkojnë një vend pune pas rendjes pas saj për një kohë të gjatë. Por Kledi ka qenë këmbëngulës dhe me fat sepse ka njohur njerëz të përkushtuar dhe me zemër të madhe. Kledi ka çrregullime të spektrit autik. Ai ka ndjekur shkollën për persona me aftësi speciale “Luigj Gurakuqi”. Pasi kreu aty studimet iu nënshtrua një kursi profesional për përpunimin e drurit.

Me ndihmën  e shoqatës “Deiv Aid”, e cila punon me ndërmjetësimin e grupeve të margjinalizuara me tregun e punës, Kledi u atashua për të bërë praktikë pune pranë kompanisë Pana.

Pezana Rexha, themeluese e kompanisë “Pana’

“Kledi ka qenë i heshtur në fillim. Nuk fliste, ishte i ndrydhur. Por dalëngadalë me ndihmën e kolegëve u integrua e tanimë jo vetëm punon me përkushtim, por ka edhe miq të mirë në punë. Bashkë me Kledin fillimisht erdhi për të bërë praktikën edhe dikush tjetër dhe deri në momentet e fundit unë kisha zgjedhur djalin tjetër për ti ofruar vendin e punës, por dëshira e Kledit për tu zhvilluar dhe ecur përpara më bëri të ndryshoja mendim dhe tani Kledin e kemi tek Pana prej katër vitesh”- thotë Pezana Rexha themeluesja e Panës.

Niku, një nga punonjësit më të vjetër kur është krijuar Pana tregon se në fillim Kledi është paragjykuar për shkak të problemit të tij dhe ndrydhjes, druajtjes. “Por më pas e kuptuam që ishte djalë shumë i mirë dhe e bëmë pjesë tonën duke e ndihmuar. Ai ka një zhvillim të madh këto vite si në punë, ashtu edhe në integrim shoqëror”- tregon Niku.
Një koleg tjetër i Kledit, mesoburrë na pyet: “Për Dakun keni ardhur”? Nuk e kuptuam, më pas Pezana na tregoi se ashtu e thërrasin me afri Kledin, e duan dhe e mbajnë afër”.

Besnik Shkreta, koleg i Kledit

“Unë vij në 7 e 30 të mëngjesit në punë me autobus. Hap derën e punishtes, vesh rrobat e punës dhe filloj të bëj punën time.”- thotë Kledi. Ai përherë e ka pëlqyer drurin e të punonte me të derisa ju dha mundësia të bënte kursin e më pas praktikën.

“Kledi ka qenë një fëmijë tejet i ndrojtur dhe pa fjalë. Zor se integrohesh, por me ndihmën e psikologes, mësueses së tij dhe tonën, arritëm që Kledi të ndiqte një kurs profesional. Mandej u interesuam ku mund ta bënte praktikën dhe sot Kledi është në një punë stabël prej 4 vitesh”- thotë Endrita Cici, drejtoreshë Ekzekutive e Dev-Aid.

Endrita Cici, drejtuese ekzekutive/ DEVAID

Sipas saj nga kontingjenti i ndërmjetësimit të personave nga grupet e margjinalizuara 53 % kanë gjetur një vend pune. Kurse Pana e ka në filozofinë e saj punësimin e personave nga grupet e margjinalizuara.
Sipas Pezana Rexhës, këta persona i japin një vlerë të shtuar punës dhe stafit ku integrohen sepse të qenit ndryshe i afron njerëzit dhe i bën më solidar.

“Përpos zbatimit të ligjit, të gjitha kompanitë duhet të kenë punonjës me aftësi speciale, ata janë vlerë e shtuar, por mbi të gjitha do të ruanim vlerat si popull e shoqëri që jemi solidarë, mikpritës dhe bujar. Jo për gjynah, por detyrim dhe mirësi”- thotë Pezana Rexha.

Sipas INSTAT 6.2% e popullsisë në moshë madhore në Shqipëri ka deklaruar se ka të paktën një aftësi të kufizuar. Personat madhorë me aftësi të kufizuara në moshë pune kanë dy herë më tepër gjasa të jenë jashtë forcës së punës. Një në pesë të rinj (15-24 vjeç) me kufizime në shikim është në kërkim të punës, por nuk mund të gjejë një të tillë. Prevalenca e aftësisë së kufizuar NUK ndryshon në kuintilet e të ardhurave. Personat me aftësi të kufizuara të kuintilit të poshtëm (më të varfërit), kanë 2 herë më tepër gjasa që të përballen me dy ose më shumë aftësi të kufizuara sesa kuintili i sipërm (më të pasurit)

Një shtrat prej kartoni…

Pak rëndësi ka nëse është dita më e nxehtë e verës ose dita më e ftohtë e dimrit, Petrit Kupit i duhet të qëndrojë jashtë.

Ai është 85 vjeç me origjinë nga Elbasani, por ditët dhe netët prej 4 – vitesh i kalon në Tiranë, ndërsa 6 fëmijët e tij qëndrojnë tek Bregu i Lumit.

Ai tregon për Citizens Channel se të ardhurat i siguron duke kërkuar lëmoshë nga kalimtarët dhe nuk ngurron të tregojë se shpeshherë ka dhe probleme me policinë bashkiake.

“As pysin, dalim e lypim vjen polici, ik. Po ca zonë kufitare është kjo, nuk më lenë. Në rregull. Dhe kafsha që a kafshë do t’hajë, jo robi. Mahet shtëpia me i lek, dy lekë?”

“Ja do rri gjithë natën unë t’lyp noj lek. Ja, pse jetë është kjo? Kjo është jeta e vështirë. Fukarai i shkretë ka qenë një i shtypur dhe i shtypur do jetë gjithmonë”, përmbledh vuajtjen dhe përpjekjet për të mbijetuar Petriti.

Petrit Kupi Foto: Citizens Channel

I papunë, me 6 fëmijë dhe me një ndihmë ekonomike të hequr, prej 4 vitesh Petriti sillet netëve nëpër Tiranë për të siguruar ndonjë të ardhur apo ushqim për fëmijët e tij të vendosur tek Bregu i Lumit. Ai bën dhe diferencën e jetës si tij me kohën që jeton në Tiranë dhe atë të kaluar në Itali duke rrëfyer për Citizens Channel:

“ Jo re, kam qenë n’Itali, pasha zotin, t’kënaqin, t’puthin dorën, si je, si shkon, nuk të bërtasin, t’japin rrobe, noj t’re. Po ne ikim se…Po rrobe me tasin kshu rrugvet..M’thoshin italianët, po pse ikën Petro thoshin, ti hanke tërë detin thoshte aj.”

Mirëpo, sfida e Petritit nuk është vetëm përballë institucioneve apo policisë bashkiake me të cilën i duhet të përballet jo rrallë herë. Sfida e tij është dhe me vetë shoqërinë.

Kjo e fundit ndoshta është më e vështira për ta përballur.

“Hajt ma, unë nuk kam moshë t’rri përjashta apo jo, për moshën që kam apo jo, se ti m’kupton. Unë jam të rri, t’pi një cigare, kafe e të rri si gjithë të tjerët. Edhe kur shkoj për kafe nuk pranojnë. Për ca? Për kafe. Nuk ka kafe”, tregon për Citizens Channel ai.

E njëjta gjë ndodh dhe kur kërkon të jetojë në një shtëpi me qera.

“Joo, nuk do pronari … (tregon veshjet qe është lypës prandaj se pranojnë)

Edhe ikim ne. Thashë shkojmë te ato që japin kafe fukarenjve. Aty na e japin me një gotë edhe e pimë, si ai qeni.”…

                                                                                              Petrit Kupi  Foto: Citizens Channel

Pa një ndihmë sociale dhe në kushte shumë të vështira jetese, Petriti rrëfen copëza jete për Citizens Channel:

” Ja, m’lau çuni, vuri ashtu një tenxhere ujë, u la, po hajt mo. Po kalamoj, njeri ftohet, në dimër, po n’dimër kush do t’lajë. E pra,..Ku t’shkoj, te plaka ime, çohu moj më jep shpi. Nuk japin shpi”…tregon ai.

Gjendja e personave në situatë rruge…institucionalisht

Një studim i qendrës “T’reja” e cila është një qendër që merret me të drejtat e njeriut në Shqipëri, bazuar në vëzhgimet në terren dhe vëzhgimet në qendrat sociale ditore dhe njësitë administrative në Bashkinë Tiranë, evidentoi 147 persona në situatë rruge.

Studimi hedh dritë dhe mbi gjendjen sociale të personave në situatë rruge.

Ajo që vihet re në mënyrën si buxheti për këtë kategori shpenzohet, është se më shumë se 50% shkon për pagat e punonjësve, ndërkohë që shihet nevoja materiale mbështetëse për frekuentuesit e qendrave ditore. Për të përmirësuar situatën dhe për të rritur cilësinë e shërbimit në qendrat sociale qendra T’Reja ka rekomanduar 8 pika kryesore që konsistojnë në :

  • Bashkëpunimin me donatorë dhe aktorë të tjerë lokalë e qendrore
  • Fleksibilitet në ofrimin e shërbimit
  • Trajtimi rast pas rasti i frekuentuesve/qasje ndërsektoriale
  • Koordinim i shërbim ofruesve
  • Shtimi i profesionistëve në përputhje me numrin e përfituesve të shërbimit
  • Rritja e kohës së shërbimit në qendrat sociale
  • Përfshirja e grupeve përfituese në hartimin e planit
  • Ndarja e eksperiencave pozitive

Ndërsa Bashkia Tiranë, si përgjigje ndaj një kërkese për informacion të Citizens Channel ka listuar 6 qendra sociale ditore të cilat ofrojnë shërbime sociale multidisiplinare për kategoritë në nevojë të financuara tërësisht nga buxheti i shtetit, ndër të cilat vetëm një ofron strehim të përkohshëm. “Qëllimi i kësaj strehe”, shprehen përfaqësuesit e bashkisë, “është mundësimi i një strehe emergjente të përkohshme për të pastrehët e identifikuar në situatë rruge në qytetin e Tiranës”.

Sipas Bashkisë qendra ka një kapacitet prej 30 shtretërish dhe ofron shërbime çdo ditë 20:00 – 8:00. Asnjë nga personat në situatë rruge të kontaktuar nga Citizens Channel për realizimin e ciklit “Të pastrehë dhe të padukshëm”, nuk tregoi se ka marrë shërbim nga ky institucion.  

Ka ndodhur këtu: Të rindërtosh jetën pas 10 viteve dhune

4411 raste të dhunës në familje të evidentuara nga Policia e Shtetit kishte në Shqipëri gjatë vitit 2018, nga to 3690 ishin gra dhe vajza duke përbërë 73.4% të numrit total.

Shkodra, një qytet me 114.219 banorë ka lëshuar gjithsej 193 urdhra mbrojtjeje të ndarë në: urdhra mbrojtjeje dhe urdhra të menjëhershëm mbrojtjeje dhe vetëm në vitin 2018 në këtë qytet janë regjistruar 228 raste të divorceve si dhe 37 persona si dhunues në familje.

Citizens Channel shkoi në qytetin e Shkodrës dhe u takua me një nga gratë e dhunuara që jeton atje. Ajo ishte një nga viktimat e dhunës në familje, e dhunuar që nga java e parë e martesës nga ish-bashkëshorti i saj dhe në tentativë për t’u ri integruar në shoqëri dhe për të jetuar  një jetë normale pavarësisht viteve të vështira dhe të gjata të jetuara në dhunë dhe në kushte sociale shumë të vështira.

Ajo tregon për Citizens Channel se procesi i ri integrimit në shoqëri për të nuk është i lehtë.

” U largova, nuk isha më ajo si e dosha. Edhe tash….më ka marrë këtu te shoqata . Edhe kshu që vazhdoj të jetoj, domethënë jam me 2 fëmijë , shtëpi me qera, s’kam asnjë për me i kërkujna, vetëm ça më ndihmon familja jem . Po ça me prit dhe prej familjes se motra edhe baba e nana skanë ça ndihmojnë edhe vëllai se ata kanë nevojë me i ndihmu unë jo me më ndihmu mu . Edhe kështu që punoj nga pak.. Kështu e ka jeta..”, thotë ajo.

E dënuar të jetojë në një rreth dhune për vite, ajo tregon për Citizens Channel se kishte qenë pikërisht ajo që gjithmonë ka jetuar me shpresën se një ditë diçka do të ndryshonte.

“Domethënë, më ka… sa hejna që..ta shikosh njënin sy e kam me shenj..më ka ra me dorë dhe ma ka ça këtu synin..më ka ra në hundë..më ka ra ma ka thy dhëmbin. Domethënë shumë shumë gjëna. Më ka fut thonjtë në fyt deri sa kam ra përtok”.

“Më ka thënë” do të mbys krejt do të hedhi në det se ti ske të drejtë të më thush mu mos pi hashash se unë e kam pi që i vogël dhe kur sma ka nal familja jeme kush je ti që ma nal mu”, tregon ajo duke shpjeguar që episodet e dhunës ishin aq të shpeshta saqë ishin bërë “normale” për të.

Ajo tregon se kishte jetuar për rreth 10 vjet nën presionin e një personi të dhunshëm dhe që konsumonte drogë dhe arsyet pse komunikimet dhe debatet e tyre përfundonin në dhunë ishin nga më të ndryshmet por kryesisht për shkaqe xhelozie.

Pas 10 viteve dhunë psikologjike dhe shpirtërore ajo u shkëput nga dhunuesi i saj dhe jeton në një qytet të Shqipërisë, ku me ndihmën e një shoqate të specializuar, ajo po përpiqet që të rindërtojë jetën e saj nga fillimi dhe pse nuk duket të jetë e lehtë.

 

*Citizens Channel – Citizens Stories

*Ky projekt realizohet me mbështetjen financiare të Programit të Granteve të Vogla të Komisionit për Demokraci të Ambasadës së SH.B.A.-së në Tiranë. Opinionet, gjetjet, konkluzionet dhe rekomandimet e shprehura janë te autor-it/ve dhe nuk përfaqesojnë domosdoshmërisht ato të Departamentit të Shtetit

 

Trokit 7 herë për t’i shpëtuar dhunës

Si pjesë e ciklit “Pas Dyerve të Mbyllura”, Citizes Channel publikon  histori të grave që kanë qenë viktima të dhunës, duke rrëfyer hapin e guximshëm për të dalë nga martesat e dhunshme, përballjen me paragjykimet dhe stigmën e shoqërisë dhe vështirësitë që lindin nga mungesa e mbështetjes së institucioneve për ri-integrimin në shoqëri.

Çdo dy javë, një grua është vrarë si pasojë e dhunës në familje në 5 muajt e parë të vitit 2019.

Të dhënat tregojnë se dhuna ndaj grave dhe vajzave është një fenomen i përhapur në përmasa të frikshme në Shqipëri. Mentaliteti, zakonet dhe mungesa e një “shpëtimi” nga ana e institucioneve përgjegjëse, i detyrojnë gratë të jetojnë për vite të tëra nën rrethin e dhunës, që jo në pak raste ka përfunduar në krimin fatal të vrasjes.

Citizens Channel u takua me një nga këto gra. E martuar në moshë të re, nënë e dy fëmijëve, që të dy me probleme shëndetësore dhe fizike, ajo ishte viktimë e dhunës në familje për 15 vite me radhë.

“Familja ime ma dhanë dhe: kokën çafsh! Nuk…As më kanë ardhur në shtëpi, as…s’mbaj mend më. Nga 15 vjet që kam jetuar atje, vetëm një herë më kanë ardhur”, tregon ajo për Citizens Channel.

Ajo tregon se ishte pikërisht familja e saj e cila e kishte detyruar që të martohej për herë të dytë, pasi bashkëshorti i parë kishte ndërruar jetë. Dhuna që ajo përjetoi gjatë martesës së dytë ishte sistematike dhe e pamëshirshme.

“Atë e ngacmonte i vëllai, po t’i thonte i vëllai shko gjuje..ai do vinte dhe do gjunte…t’i thosh ai do vinte të të gjunte. Sdonte tja dinte se ke bërë gabim a ske bërë gabim. Direkt vinte të gjunte. Se ça ishte kjo e gjuajtura, spo e merrja vesh…Për çfarë? Po kshu du unë. Po qysh do ti? Më thuaj një arsye ti mua që dhe unë ta di. Pe ndonjë rrugë të keqe a pe diçka që nuk shkon, më thuaj ti mua që dhe unë ta pranoj dhunën.”, rrëfen L.K. me dhimbje kalvarin e vuajtjeve dhe të dhunës, aq absurd, saqë ndonjëherë as vet nuk e kuptonte arsyen pse ndodhte.

E gjendur para kësaj situate ajo vendos që të divorcohet.

“I thashë dhe mamit tim në atë kohë që do vija do bëja divorcin, më tha: merr dy kalamajtë dhe ik e mbytu në gjol”, ishte ky reagimi i nënës së saj në momentin kur ajo mori vendimin për t’u larguar nga agresori i cili ishte bashkëshorti i saj.

Pa mbështetje nga njëra familje dhe e dhunuar nga tjetra, asaj iu deshën vite të tëra përpjekeje dhe 7 denoncime që policia të merrte në konsideratë dhunën e ushtruar nga  ish-bashkëshorti.

Video/ Rrëfimi i plotë i 40 vjeçares L.K

Problemet që vijnë pas daljes nga rrethi i dhunës

Avokatja e qendrës Forumi i Gruas Elbasan Soela Kurti ,i tha Citizens Channel se koha e gjatë për marrjen e urdhrit të mbrojtjes për shkak të procedurave burokratike ka qenë pengesë në efektivitetin e këtij mekanizmi. Megjithatë së fundmi korniza ligjore që ndihmon gruan e cila është në cilësinë e viktimës së dhunës në familje është përmirësuar duke i dhënë kompetenca edhe komisarëve të policisë të lëshojnë urdhra mbrojtjeje për gratë e dhunuara në raste emergjence ose të dhunës ekstreme, urdhra që më pas verifikohen nga Gjykata e cila jep vendimin përfundimtar të saj.

Soela Kurti – Forumi i Gruas Elbasan

Mekanizmat institucionale ndihmues në këto raste janë: Policia, Koordinatori i dhunës në familje i cili është në çdo bashki si dhe shoqatat që iu vijnë në ndihmë këtyre rasteve.

Çështjet e pronësisë dhe strehimit

Problemi sipas avokates Kurti qëndron në fazën e mëvonshme, kur gruas i duhet të ri-integrohet në shoqëri. Problemet e një gruaje të dhunuar nuk marrin fund kur ajo del nga paragjykimet sociale me të cilat është rritur dhe vendos të denoncojë dhunuesin e saj, por kur ajo gjen një punë dhe strehim. Shumica e rasteve sipas avokates janë pa një banesë sepse edhe pse mund të kenë punuar gjithë jetën, shtëpia nuk është në emrin e tyre, por kryesisht janë shtëpi në emër të familjarëve të tjerë, shtëpi të vjetra, për rindërtimin e të cilave gratë mund të kenë kontribuuar, por këto kontribute janë shumë të vështira për t’u njohur nga institucionet vendimmarrëse.

Mungesa e detyrimeve ushqimore

Edhe në rastin konkret, 40 vjeccarja L.K., po përballet prej kohësh me vështirësitë ekonomike, e detyruar të kujdeset e vetme për fëmijët, pasi bashkëshorti nuk paguan detyrimin e pensionit ushqimor.
“Mospagimi prej vitesh i pensionit ushqimor. Ata kanë 4 vite që e kanë kryer divorcin dhe gjatë këtyre 4 viteve ai s’ka paguar asnjëherë pension ushqimor dhe është një shumë minimale është 5 mijë ketë të reja në muaj. Dhe fëmija tani është 16 vjeç dhe ato shpenzimet e tij vijnë duke u rritur”, tha Soela Kurti.

Dalja jashtë Shqipërie – “Jo pa prokurën e babait dhunues”

Shpesh gratë e divorcuara nuk kanë mundësi të krijojnë të ardhura në Shqipëri, duke u detyruar që të lëvizin jashtë vendit për të gjetur një punë. Nëse ato janë nëna me fëmijë të vegjël në moshë, e kanë shumë të vështirë të lëvizin, pasi ish-bashkëshortët shpesh për hakmarrje apo motivet të tjera, nuk pranojnë të nënshkruajë prokurën e cila lejon fëmijën të lëvizë jashtë vendit. Sipas avokates Kurti, kjo është një nga ndryshimet e reja që duhet të pësojë ligji që mbron gratë e divorcuara.

“Në ndryshimet e reja të ligjit mund të thuhet fare mirë që personi që është kujdestar për fëmijën, ai të kishte të drejtën edhe për kalimin jashtë shtetit. Në shumicën e rasteve është nëna kujdestare e fëmijës dhe asaj që në vendimin e zgjidhjes së martesës mund t’i parashikohet kjo gjë, duke shmangur këtë pjesën e debateve dhe mosmarrëveshjeve me ish-bashkëshortin. Ky është një problem që kanë shumica e grave pas divorcit “.

*Citizens Channel – Citizens Stories

*Ky projekt realizohet me mbështetjen financiare të Programit të Granteve të Vogla të Komisionit për Demokraci të Ambasadës së SH.B.A.-së në Tiranë. Opinionet, gjetjet, konkluzionet dhe rekomandimet e shprehura janë te autor-it/ve dhe nuk përfaqesojnë domosdoshmërisht ato të Departamentit të Shtetit

 

Dhuna ndaj gruas: Shoqëria dhe media përballë vrasjeve “pas dyerve të mbyllura”

Vrau gruan me…e vrau sepse…mund t’a ketë bërë padashje…shpreh pendim..”

Janë këto disa nga titujt kryesorë të cilat shoqërojnë edicionet informative në ekranet shqiptare dhe në rrjetet sociale në internet. Mjafton të bësh një kërkim të thjeshtë dhe titujt bombastikë të shprehin vrullshëm të gjitha mënyrat dhe arsyet që kanë çuar në krimet ndaj grave dhe vajzave, atë të vrasjes.

Viti 2019 nisi përgjakshëm, duke shënuar vetëm 5 muajt e parë 9 gra të vrara, përkatësisht një grua e vrarë çdo dy javë.

Citizen Channel sjell videon e parë të ciklit “Pas dyerve të mbyllura”, e cila përmbledh shkurtimisht mënyrën si media i trajton rastet e dhunës, përballë thirrjes së aktivistëve dhe qytetarëve për më shumë ndërgjegjësim ndaj këtij fenomeni.

Disa shifra dhe statistika:

Shqipëria ka numrin më të lartë të vrasjeve të grave nga partnerët, në krahasim me vendet e tjera në Evropë. Të dhënat e e Studimit Global mbi Dhunën në Bazë Gjinore tregojnë se niveli i vrasjeve nga partnerët është 0.7 për 100.000 mijë gra.

Pas Shqipërisë, në vend të dytë është Islanda, me 0.6 vrasje për 100 mijë gra, e ndjekur nga Kroacia (0.5), Lituania (0.5), Finlanda (0.4) dhe Zvicra (0.4).

Të dhënat e INSTAT dhe UNDP, të përditësuara me raportimet në media dhe polici tregojnë se nga viti 2010 deri më sot, numri i grave të vrara në Shqipëri është 115 dhe në më shumë se 70% të rasteve, autorë janë partnerët.

Rrjeti Shqiptar i Fuqizimit të Grave (AWEN), raporton se 28% e vajzave midis moshës 16-19 vjeç që kanë qënë në marrëdhënie intime, kanë rënë pre e dhunës nga partnerët.

Një studim i Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE), ku u anketuan më shumë se 15 mijë gra nga rajoni, tregon se vetëm një pjesë e vogël e rasteve raportohen në polici.

Në vetëm 3% të rasteve policia është njohur me incidentin më serioz të dhunës shkaktuar nga partnerët aktual të grave të anketuara në Shqipëri. Ndërkohë vetëm 13% e grave raportojnë se kanë denoncuar vetë në polici rastet e dhunës. Ajo që bie në sy është se rastet kur policia është njohur me incidente të dhunës së pa raportuar janë vetëm 0.4% e totalit, shifër më e ulët se të gjitha vendet e përfshira në studim.

A janë policia, gjykatat dhe autoritetet të afta dhe të fuqishme për të krijuar siguri dhe mbrojtje për gratë dhe vajzat shqiptare?

Për të mbrojtur gratë dhe vajzat janë dhënë 4411 urdhëra mbrojtje vetëm për vitin 2018. Nga këto urdhra mbrojtjeje, 148 prej tyre janë shkelur duke rrezikuar jetën e grave dhe vajzave, shifër kjo më e lartë se vitit 2017. Edhe pse kanë qenë nën mbrojtje ligjore, sërish kanë qenë të padobishme, pasi shumë gra dhe vajza janë vrarë gjatë kohës kur kanë pasur mbrojtje.

Është Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut ajo e cila përcakton qartë të drejtat e individit dhe detyrimet shtetit për t’i mbrojtur, në të cilën përcaktohet se “e drejta e jetës mbrohet me ligj”. Po ashtu Ligji nr.9669 i vitit 2006, “Për masa ndaj dhunës në marrëdhëniet familjare” synon që të parandalojë dhunën në familje si dhe të garantojë me masa ligjore mbrojtjen e çdo anëtari të familjes i cili është viktimë e dhunës.  Konventa e Stambollit ndër të tjera, e miratuar nga Këshilli i Evropës në vitin 2011, është pranuar nga Shteti Shqiptar si një ndihmesë në parandalimin dhe luftimin e dhunës kundër grave na familje.

Si pjesë e cilklit “Pas Dyerve të Mbyllura”, Citizes Channel do të publikojë në platformën Citizens Stories, histori të grave që kanë qenë viktima të dhunës, duke rrëfyer hapin e guximshëm për të dalë nga martesat e dhunshme, paragjykimet dhe stigmën e shoqërisë dhe vështirësitë që lindin nga mungesa e mbështetjes së institucioneve për ri-integrimin në shoqëri.

Parkimi për aftësinë e kufizuar; sfidë me qytetarët dhe standardet

Adivije Hoxha është aktiviste për aftësinë e kufizuar prej vitit 2010 dhe kryetare e shoqatës së Para/Tetra Plegjikëve në qarkun e Durrësit.

Prej 3 vitesh, çdo ditë i duhet të udhëtojë rreth 20 minuta me makinë për të shkuar në punë, institucione, aktivitete apo për të plotësuar detyra të ndryshme të jetës së përditshme.

Si person me aftësi të kufizuar (PAK) që drejton një automjet, ajo ka te drejtën ligjore për te pasur akses në një vend parkimi të rezervuar sipas standardeve të parashikuara në Vendimin e Këshillit të Ministrave të miratuar në vitin 2013.

Në kuadrin e realizimit të dokumentarit “Parkimet e (Pa)Rezervuara”,  Citizens Channel së bashku me zonjën Hoxha udhëtuan nëpër qytetin e Durrësit, duke kërkuar një vend parkimi të llirë për PAK, apo të vënë në përdorim të automjeteve me shenjën e aftësisë së kufizuar.

Për rreth një orë, kaluam pranë Komisariatit të Policisë, qendrës spitalore publike, gjykatës së Durrësit, Teatrit Aleksandër Moisiu dhe Bashkisë. Kjo vetëm për të konstatuar se pesë vendparkimet e identifikuara janë të gjitha jashtë standardeve dhe janë të zëna nga automjete që ligjërisht nuk duhet të parkojnë aty.

“Edhe aty ku janë parkimet ne nuk i gjejmë të lira, pra ka një mosndërgjegjësim të njerëzve ka një neglizhencë mbase edhe të policisë rrugore apo mbase dhe policisë bashkiake që janë përgjegjës për këto parkimet e gabuara,”  tregon zonja Hoxha gjatë vizitës në qytet.

Adivije Hoxha Shoqata e Para /Tetra Plegjikëve në Durrës

Gjatë vëzhgimit u konstatua se asnjë masë administrative nuk ishte marrë ndaj automjeteve që kishin parkuar në vendet e rezervuara për personat me aftësi të kufizuar. Edhe pas kërkimit të gjatë, Znj. Hoxha nuk gjeti një vend parkimi të lirë, duke u detyruar të kthehej.

Shpesh Adivijes i duhet të telefonojë policinë për të ndërhyrë në mënyrë që të gjejë një vend parkimi për automjetin e saj.

“Pak kohë më parë kisha një takim në Prefekturë, ku po diskutohej ligji për aksesueshmërinë, unë e gjeta të zënë vendin dhe unë menjëherë mora policinë në telefon, se u bllokua trafiku, ku do shkoja?” tregon ajo për CC.

Duke sqaruar se kjo është një e drejtë bazike që është kthyer në një pengesë që i shoqëron në përditshmëri, zonja Hoxha  shton se parkimi është një sfidë e përditshme e të gjithë personave me aftësi të kufizuar.

Edhe gjatë ditës së vëzhgimit në terren me Citizens Channel, zonja Hoxha mbante në duar një kontratë, për të cilën ishte në pritje për ta firmosur në Bashkinë Durrës, aty ku vendi i rezervuar i parkimit  ishte i zënë.

“Madje dhe sot, konkretisht sot, unë kam kontratën te Bashkia për të firmosur dhe unë nuk kam ku të parkoj. Është një vend aty te Bashkia dhe ishte i zënë. Ku do shkoj unë? Ku të lëviz në shi?” tha ajo gjatë intervistës me Citizens Channel.

 

Kuadri Ligjor

Vendimi i Këshillit të Ministrave (VKM) numër 1503 i vitit 2013; konkretisht neni 12 dhe 26 i tij, përcaktojnë qartazi numrin dhe hapësirën e cila duhet të shërbejë për parkimin nga personat me aftësi të kufizuara.

“5%  e vendeve përshtaten me numrin total të parkimeve (por jo më pak se 1), gjerësia e përdorur nuk mund të jetë më pak se 320 centimetra si dhe parkimi i automjeteve të personave me aftësi të kufizuara është falas”, thuhet në VKM.

Gjatë konstatimit në terren Citizens Channel zbuloi se asnjë nga udhëzimet e mësipërme nuk zbatohen në qytetin e Durrësit; gjë që e vështirëson lëvizjen dhe parkimin e automjeteve të personave me aftësi të kufizuara në këtë qytet.

*Ky artikull është pjesë e ciklit të dokumentarëve “Mundësi për të Gjithë”, i publikuar në “Citizens Stories”, një platformë e gazetarisë vizuale që rrëfen potencialet e fshehura të qytetarëve nga grupet e margjinalizuara me zërin e vetë protagonistëve.

Kliko mbi foto për të vizituar platformën Citizens Stories

Ndiq dokumentarin e plotë: