Kanioni i Holtës – Bashkitë të papërgatitura përballë turizmit të aventurës

*Holta, një  monument natyror në qytetin e Gramshit, u rikthye në vëmendjen e publikut një javë më parë, kur qeveria vendosi të shembë digën e HEC-it të shumë debatuar në hyrje të kanionit. Mediat lokale raportuan mbi një tjetër aspekt të kësaj ngjarje që mbeti jashtë vëmendjes së publikut – HEC-i nuk është anuluar, madje ditët e fundit ka pasur intensifikim të punimeve dhe diga e re do të ndërtohet më poshtë rrjedhës së lumit.

Ky nuk është i vetmi problem në këtë zonë, në 14 korrik 2019 një vajzë e re humbi jetën gjatë vizitës turistike të organizuar në kanion. Institucionet lokale ja hedhin përgjegjësinë njëra-tjetrës ndërkohë që rojat e sigurisë, tabelat dhe sinjalistikat e alarmit janë ende të cunguara.  – Shënim i redaksisë së Citizens Channel

Autore: Bardha Nergjoni | Citizens Channel

Një ndër të paktat atraksione që ofron qarku i Elbasanit është turizmi natyror me relievet e veçanta sidomos në Gramsh dhe Librazhd. Edhe pse oferta natyrore është e pasur, problemet e infrastrukturës, shërbimet dhe mungesa e sigurisë rrisin skeptikët e këtij turizmi në këtë qark. Mungesa e sigurisë shkon deri aty sa vihet në rrezik edhe jeta e turistëve. Ky fakt u bë sidomos evident me mbytjen e një vajze në 14 korrik 2019 nga prurjet e shumta të ujit në kanionin e Holtës në Gramsh. Bilanci i viktimave mund të kishte qenë edhe më i madh nëse zjarrfikësit e Gramshit nuk do të ndërhynin.

Përgjegjësi i shërbimit zjarrfikës Ilir Llapushi thotë për Citizen Channel se nga të gjitha pikat turistike që ka Gramshi, më e vështira është kanioni i Holtës jo vetëm nga shirat e rrëmbyeshëm sidomos gjatë verës por edhe për faktin se nga lart mund të bien gurë nga bagëtitë që kullosin përgjatë kanionit.

Ilir Llapushi, përgjegjës i zjarrfikësve Gramsh

“Mendoj se frekuentimi i kanionit të Holtës duhet ndaluar deri kur të merren masa konkrete nga institucionet. Gjëja e parë që duhet bërë është të vendoset një person që ka njohuritë dhe përgatitjen e nevojshme për të mos lejuar lëvizje në kohën e shiut dhe rreziqeve të tjera. Ndërkohë në brendësi duhet të ketë një rrjet alarmi pasi nuk ka as rrjet telefonik dhe kështu mund të lajmërohet jashtë”, deklaron Ilir Llapushi.  Pyetjes nëse këto masa duhet të ishin marrë më parë, z. Llapushi i përgjigjet se ai e ka ngritur si shqetësim edhe në mbledhjen e prefektit për emergjencat dhe kjo para se të ndodhte ngjarja.

Zjarrfikësve të Gramshit u është dashur edhe të shpëtojnë njerëz që kanë përfunduar me mjetet e tyre në rrjedhën e rrëmbyeshme të përroit për shkak të prurjeve të mëdha dhe të menjëhershme që në Gramsh janë të shpeshta sidomos gjatë stinës së nxehtë.

Bashkia dhe AZM Elbasan, veshin njëra tjetrën me përgjegjësi:

Bashkia Elbasan është institucioni që përgjigjet direkt për infrastrukturën, por ajo e ndan përgjegjësinë me një strukturë të ngritur vitet e fundit, administratën e Zonave të Mbrojtura Elbasan. Të kontaktuar nga Citizens Channel, drejtues të bashkisë Gramsh thanë se zyra e turizmit dhe kulturës është ngritur para një viti dhe nuk ka ndër kompetencat e saj sigurinë e zonave turistike: “Zona ku ndodhi ngjarja administrohet nga Administrata e Zonave të mbrojtura dhe në Gramsh ka dy punonjës që përgjigjen për problemet e zonave të mbrojtura dhe sigurinë e tyre”.

Sa i përket tabelave paralajmëruese bashkia, nëpërmjet nënkryetarit Enver Qose konfirmon se ka një të tillë në hyrje dhe në brendësi të kanionit, por pranon se ato duhet të jenë më të shumta. Gjithashtu edhe në këtë pikë institucioni vendor e quan rolin e AZM Elbasan të rëndësishëm për të realizuar bashkëpunimin me të gjitha strukturat me qëllim rritjen e sigurisë.
“Ngjarje e rënde, pavarësisht se bashkia nuk është përgjegjëse direkte për këtë, na ka bërë të nxjerrim mësime për periudhën në vazhdim. Bashkia do të rrise më shumë vëmendjen për zhvillimin e turizmit dhe do të bashkëpunojë më intesivisht me të gjithë faktorët që janë përgjegjës për sigurinë e vizitorëve të shumtë. Vëmendja e turistëve po shtohet për bukuritë e rralla të Gramshit dhe detyra jonë është që edhe ne të rritim vëmendjen për sigurinë e tyre”, u shpreh Qose.

Ndërkohë Agjencia e Zonave të Mbrojtura e quan të rëndësishëm rolin e bashkisë në infrastukturën e sigurisë të zonave të rrezikshme si Holta. Drejtori Xhek Nezha thotë se nuk mjaftojnë sinjalizimet. “Ne jemi institucion pa financa dhe investimet në tabela sinjalizuese i bëjmë në bashkëpunim me shoq

Xhek Nezha drejtor, i Agjencisë së Zonave të Mbrojtura

ata të ndryshme. Kemi vendosur vazhdimisht tabela por ato janë dëmtuar dhe sot nuk i gjen më. Përroi i Holtës është veçanërisht i rrezikshëm për shkak të prurjeve jo vetëm natyrore por edhe nga një hidrocentral që punon mbi kanion”.
Nezha e cilëson të rëndësishëm edhe rolin e guidave që shpesh janë të pa specializuara dhe nuk e njohin zonën: “Ne sa herë që na kërkohet ofrojmë guidat tona të specializuara edhe për pjesën e sigurisë. Por grupe të shumta lëvizin me guida private ose pa guida, pa njerëz që i njohin dhe mund të paralajmërojnë rreziqe të ndryshme sidomos në zona malore dhe kanione”.

AZM, dy punëtorë për të mbikëqyrur monumentet natyrore dhe historike

Gramshi ka një numër të konsiderueshëm monumentesh natyre. Aktualisht AZM Elbasan ka vetëm dy punonjës që inspektojnë monumentet me një plan pune të përcaktuar. Kjo bën që të mos jenë gjatë gjithë kohës në një prej monumenteve për të parandaluar edhe ngjarje të rënda si ajo e Holtës. Institucioni vendor deklaron se pas ngjarjes do të rrisë më shumë vëmendjen dhe do të bashkëpunojë me të gjithë faktorët për të garantuar sigurinë ndaj turistëve që po dita-ditës po shtohen në Gramsh.

Guidat turistike pezullojnë intenerarin për në Holtë

Kanioni i Holtës është shndërruar në një destinacion të preferuar sidomos gjatë stinës së verës për shumë pushues dhe operatorë që ofrojnë paketa të organizuara. Si ofertë turistike në mesin e Shqipërisë, guida në këtë kanion konsiderohej e thjeshtë, pa nevojën e mjeteve shtesë për sigurinë dhe udhëtimin. Shumica e agjencive që deri në mesin e korrikut e ofronin këtë destinacion, nuk publikuan më guida pas ngjarjes së 14 korrikut. E megjithatë oferta për guida turistike në rrjetet sociale nuk mungojnë edhe pas kësaj ngjarjeje. Një prej tyre madje e cilëson një ngjarje aksidentale që mund të ndodhte kudo duke iu përgjigjur komenteve në Facebook.

Foto: në përshkrimet e agjencive turistike guida në kanioni e Holtës klasifikohet si “nivel i lehtë vëshirësie”

Turistët: infrastrukturë më e mirë, informacion më i detajuar

Silveri është një prej frekuentuesve të fundit të kanionit të Holtës. Ai ka udhëtuar privatisht drejt tij bashkë me një grup të rinjsh. “Për mua ishte hera e parë që shkoja dhe shenja sigurie kishte mjaftueshëm në syrin tim. Jo vetëm për rrezikun e vërshimit por edhe për rënien e gurëve nga kullotja e bagëtive”.

I pyetur se cili është shqetësimi kryesor për të vizituar Holtën, Silveri përgjigjet se rruga është e dëmtuar në disa pjesë siç është hyrja në Drizë dhe kthesa për në Holtë. “Për mua duhet ndërhyrë në këto pjesë që turistët të kenë mundësi të udhëtojnë në mënyrë komode. Ndërkohë pranë kanionit mungojnë koshat e mbeturinave dhe kazanë që ky kanion të mbetet i pastër”.

Silveri thotë se mungon informacioni për këtë kanion. “Nuk kemi të shënuar diku largësinë, lartësinë, temperature e ujit, të mirat e ujërave termale. Me pak fjalë çdo vizitor që shkon në Holtë ka nevojë për informacion dhe institucionet duhet ta ofrojnë në forma të ndryshme”.

Ndërkohë policia konfirmoi se për ngjarjen e 14 korrikut materialet u referuan në prokurori për ngjarje aksidentale.

Frekuentimi ka pësuar rënie të ndjeshme pas ditës kur humbi jetën një vajzë e re. Por pak mësime janë marrë nga kjo ngjarje dhe reagimi shtetëror është thuajse zero për të garantuar sigurinë e vizitorëve në kanionin e Holtës. Ndërkohë e njëjta situatë shfaqet edhe në zona të tjera turistike. Liqenet e vizitueshme nuk kanë asnjë tabelë paralajmëruese për thellësinë dhe rreziqe të tjera që mund t’i kanosen vizitorëve ndërkohë për zonat malore mungojnë sinjalizimet për kafshë të egra, insekte apo zvarranikë që mund të përbëjnë rrezik. Aktualisht turizmi natyror që po kthehet në trend sidomos për një vend si Shqipëria me relieve të thyera dhe pasuri të shumta, mbetet në nivele minimale shërbimi dhe sigurie duke mbetur i egër në të gjithë kuptimin e fjalës.

*Ky artikull u realizua në vazdhimësi të ciklit të trajnimeve “Mjetet dhe Teknikat e Raportimit Lokal”, të organizuara nga Citizens Channel

Trajnim për gazetarët: “Mjetet dhe Teknikat e Raportimit Lokal” – Elbasan

Citizens Channel me mbështetjen e Fondacionit Friedrich Ebert fton të gjithë gazetarët e angazhuar në qytetin e Elbasanit në trajnimin e dytë të ciklit “Mjetet dhe Teknikat e Raportimit Lokal”, në datën 28 Qershor 2019.
Pjesëmarrësit do të kenë mundësi të zgjerojnë njohuritë teorike dhe praktike mbi teknikat e raportimit lokal.

Trajnimit do të ndahet në tre pjesë kryesore:

  1. Integrimi i multimedias në raportimin lokal
    Në këtë sesion do të ndahen njohuri praktike mbi realizimit dhe montimit të imazheve, audios dhe videos përmes aparatit celular në pasurimin e produkteve mediatike më elementë të multimedias. Një tjetër aspekt i rëndësishëm do jetë aftësimi mbi përdorimin e platformave për vizualizimin e të dhënave në grafika apo harta interaktive.
  2. Mjetet dhe rëndësia e raportimit lokal
    Në këtë sesion pjesëmarrësit do të kenë mundësi të njihen me shembujt më të mirë ndërkombëtarë të mediave lokale, duke analizuar mjetet që ato përdorin për krijimin dhe shpërndarjen e përmbajtjes. Në fund do të këtë një sërë udhëzimesh dhe këshillash për përshtatjen e këtyre modeleve në kontekstin shqiptar.
  3. Raportimi lokal në Elbasan
    Në këtë sesion pjesëmarrësit do të kenë mundësi të ndajnë eksperiencat me një gazetar lokal të angazhuar në qytetin e Elbasanit, mbi çështje lokale të pa raportuara, që janë me rëndësi për jetën e përditshme të qytetarëve.
    Në fund të trajnimit do të organizohet një diskutim ku pjesëmarrësit do të kenë mundësi ndajnë propozime për artikuj gazetaresk me në fokus qytetin e Elbasanit.
    Trajnimi do të pasohet nga një thirrje e hapur ku pjesëmarrësit do të kenë mundësi të aplikojnë për realizimin e artikujve multimedial që do të mbikëqyren dhe mbështeten financiarisht nga Citizens Channel.

Plotëso formularin për tu bërë pjesë e trajnimit:

https://docs.google.com/forms/d/1-tKp3PF9cq8boL_LsvhP4s_0s4Hlswp7II28BaNgKAw/edit

Vendet janë të limituara, ndaj personat e përzgjedhur do të marrin një e-mail konfirmimi.
Më shumë detaje për axhendën dhe trajnimin do të publikohen pas përfundimi të fazës së regjistrimit

 

Avokatit i Popullit nxjerr në pah probleme shqetësuese të spitaleve psikiatrike

Esmeralda Keta / Citizens Channel

Avokatit i Popullit nxjerr në pah probleme shqetësuese të spitaleve psikiatrike

Të mbipopulluar, me të sëmurë kronikë që braktisen nga familjarët dhe harrohen nëpër spitale, me mungesa dramatike në staf dhe infrastrukturë të amortizuar spitalet psikiatrike në vend vazhdojnë të vuajnë amullinë e reformave që nuk përfundojnë asnjëherë. Një raport i Avokatit të Popullit, i bërë publik në komisionin e shëndetësisë në tetor 2017 tregoi se sa e vështirë është mbijetesa e spitalit të Vlorës, Shkodrës dhe Elbasanit.

Shkodra, vetëm një mjek neuropsikiatër për të gjithë veriun

Në spitalin psikiatrik të Shkodrës, i cili është i vetmi që mbulon të gjithë veriun mungon shërbimi psikiatrik për fëmijë dhe adoleshentë dhe si rrjedhojë në këtë spital nuk ka psikopediatër. Sipas “avokatit të Popullit” në këtë spital, i cili aktualisht ka 35 shtretër ka vetëm një mjek neuropsikiatër. Po ashtu në këtë spital problem mbetej mungesa e dhomës së izolimit dhe amortizimi i godinës që bënte që lagështira të ishte prezente kudo.

I mbipopulluar, dhe si pasojë edhe të sëmurët janë të përzier me njëri tjetrin, spitali psikiatrik i Elbasanit, sipas “Avokatit të Popullit” ka nevojë urgjente për ndërhyrje. “Me një kapacitet zyrtar prej 310 shtretërish, në momentin e vizitës inspektuese ky spital akomodonte 333 persona. Numri i pacientëve varionte nga 25 deri në 63 për pavijon dhe në dhomat e tyre mbaheshin nga 7 deri në 10 persona”, – thuhet në raportin e Avokatit të popullit.


Foto Ilustruese: Spitali Rajonal në Shkodër
Burimi: web

Si pasojë e këtij mbipopullimi, ka mungesë edhe në personel. Sidomos për pavijonet me rreth 70 pacientë ku për çdo turn shërbimi ka nga një infermier dhe një ose asnjë kujdestar. Edhe më shqetësuese paraqitet situata për turnet e pasdites dhe të darkës ku stafi mjekësor është i reduktuar.

Elbasan: Mungon pavioni për pacientët me aftësi të kufizuara intelektuale

Sipas avokatit e papranueshme është edhe riorganizimi që ka bërë ky spital, duke vendosur në të njëjtin pavijon pacientët me aftësi të kufizuar intelektuale me pacientë të tjerë “kronik” rezidentë prej vitesh në këtë institucion. “Përveçse nga Avokati i Popullit prej kohësh është kërkuar largimi dhe gjetja e një vendi të përshtatshëm për akomodimin e personave me aftësi të kufizuar intelektuale jashtë institucioneve psikiatrike me shtretër, e papranueshme në këndvështrimin e të drejtave të njeriut dhe strategjinë kombëtare për shëndetin mendor për të cilin është punuar për vite me radhë ishte edhe fakti se me riorganizimin e pavijoneve janë vendosur në të njëjtët pavijone pacientët me aftësi të kufizuar intelektuale, rezidentë si dhe ata akut dhe subakut. Për më tepër këta pavijone vazhdojnë të mbeten të mbipopulluara dhe mungesat në staf vazhdojnë të jenë evidente sidomos për shkak edhe të infrastrukturës së këtyre pavijoneve të cilët mbajnë nga 30 deri në 65 pacientë”, citon raporti i Avokatit të Popullit.

“Personat me aftësi të kufizuar intelektuale për të cilët duhet të ishin larguar nga ky institucion si dhe të ishte gjetur një zgjidhje për akomodimin e tyre në shtëpi sociale, ishin shpërndarë nëpër pavijone duke i akomoduar me pacientë të tjerë rezidentë (“kronik”) në këtë institucion, madje në disa raste edhe në pavijone ku pranoheshin pacientë subakut. Ky ri organizim i këtyre pavijoneve ka bërë që trajtimi i të gjithë kategorive të personave që janë të hospitalizuar në këtë institucion të mos jetë në funksion të problematikave specifike që këta persona shfaqin. ky institucion vijon të mbetet problematik sa i përket mbajtjes së pacientëve rezidentë prej vitesh aty, si dhe 53 personave me aftësi të kufizuar intelektuale (prapambetje mendore)”, – nënvizon avokati.

Foto Ilustruese: Spitali Psikiatrik në Elbasan
Burirmi: web

Grupi i ekspertëve të Avokatit të Popullit vërejti se,”kishte mbetur ende pa u zgjidhur mungesa në organikën e këtij spitali e infermierëve dhe kujdestarëve numri i të cilëve mbetet shumë i vogël në raport me  numrin e pacientëve për pavijon. Këtu vlen të theksohet se, edhe shpërndarja e asaj pjese të stafit ekzistues nga njëri pavijon në tjetrin kishte një dallim të theksuar të këtij raporti, ku pavijone me 60 pacientë kishin të njëjtin numër stafi si dhe ato që kishin 30, 25, apo 6 pacientë”.

Sistem qendror i ngrohjes vazhdonte të ishte jashtë funksionit. Lavanteria, megjithëse ishte vënë në funksion aty kishte vetëm një punonjës lavanterie, i pamjaftueshëm për të kryer një shërbim të plotë në këtë sektor.

Shërbimi stomatologjik ofrohej nga një stomatolog, por ky shërbim nuk ofron tjetër veçse heqje dhëmbi, pasi vazhdonte të kishte mungesa në materiale e instrumente dentare mbetej ekzistente.

Po ashtu, mjekët e këtij spitali përballen çdo ditë me vështirësi në kryerjen e analizave, ekzaminimeve dhe konsultave të pacientëve në spitali e përgjithshëm të Elbasanit, ku jo rrallë herë e stigmatizojnë këtë kategori të sëmurësh. Kjo vjen edhe nga mungesa e një laboratori brenda tij si dhe e personeli të specializuar në kryerjen e EKG-së si një ekzaminim i domosdoshëm për personat që trajtohen në këtë spital.

Nga informacioni i marrë prej stafit të këtij spitali, nga ana e shërbimit laboratorik në spitalin rajonal vazhdonte të mungonte pajisja dhe kitet për kryerjen rutinë të matjeve të nivelit në gjak për dy stabilizuesit e humorit Tegretol dhe Karbonat Litiumi, e domosdoshme për personat që trajtohen me këto medikamente.

Vlorë, kushte të mira, por jo për të sëmurët kronik

Edhe në spitalin psikiatrik të Vlorës, grupi i ekspertëve të Avokatit ka konstatuar si problem kushtet dhe trajtimin e pacientëve që janë rezidentë prej vitesh në këtë institucion.  Me një kapacitet prej 160 shtretërish, ekspertët u vunë në dijeni mbi një projekt të Minsitrisë së Shëndetësisë mbi bazën e të cilit personat që kanë një familje, do të transferohen pranë tyre, me qëllim që të vijojë trajtimi dhe mjekimi i tyre në kushtet e shtëpisë, por ende nuk ishte gjetur një zgjidhje. “Ky institucion me infrastrukturën e një godine të re, e cila përmbushte standardet për të qenë një shërbim i shëndetit mendor me shtretër konform kuadrit ligjor në fuqi, kishte parametrat e një shërbimi dinjitoz, si për sa i përket kushteve materiale, hapësirave, ashtu dhe shërbimeve që ofroheshin aty. Por krejt ndryshe paraqitej situata në pavijonet e “kronikëve” për burra dhe gra, ku infrastruktura, kushtet materiale, lagështira vazhdonin të ishin prezent, ndaj dhe trajtimi i këtyre personave në këto ambiente mund të konsiderohet në limitet e një trajtimi degradues dhe jo human. kushtet materiale, ato higjieno-sanitare ishin të amortizuara, me lagështirë dhe ku nuk respektohej hapësira jetike. Këto salla vazhdonin të mbanin nga 15-18 pacientë, kishin dritare të mëdha që siguronin ndriçim natyral të mjaftueshëm, por lagështira ishte evidente në çdo anë të dhomave. Ngrohja, e cila realizohej me kaloriferë, ishte e pamjaftueshme për hapësirë të tillë. Edhe banjat e dushet vazhdonin të ishin tejet të amortizuara dhe me hidrosanitare thuajse jashtë funksionit’, – thuhet në raport.


Foto Ilustruese: Spitali Psikiatrik në Vlorë
Burimi: web

Gjithashtu, u vure se nuk kishte mangësi të medikamenteve për sëmundjet e tjera kronike, kardiake, endokrinologjike, neurologjike, dermatologjike, etj.

Foto Reportazh: Rrënojat e Kombinatit Metalurgjik si dëshmi e dështimit të dy sistemeve

Kombinati metalurgjik i Elbasanit u ndërtua në periudhën kur Shqipëria Komuniste kishte marrëdhënie të mira me shtetin e Kinës. Kinezët kontribuuan në ndërtimin e këtij kombinati në të cilin kanë pas qenë të punësuar rreth 12.000 punëtorë.

Ky kombinat ka qenë “investimi” më i rëndësishëm gjatë periudhës së regjimit diktatorial, por më pas ka sjellë dhe shumë pasoja në jetën e qytetarëve të Elbasanit. Ai u quajt “Çeliku i partisë”, dhe në të kanë humbur jetën shumë punëtorë për shkak të kushteve të vështira të punës dhe sëmundjeve profesionale,  gjithashtu i ka shkaktuar edhe dëme mjedisore, si ndotja e ajrit, qytetit të Elbasanit.

Shenjat e para të kolapsit të Kombinatit Metalurgjik erdhën që në kohën kur regjimi Komunist prishi marrëdhëniet me Kinën, duke vazhduar edhe gjatë periudhës së demokracisë për shkak të keq menaxhimit të qeverive dhe copëtimit të administrimit të tij ndër shumë subjekte private.

Sot, hapësira në të cilën ndodhet metalurgjiku i Elbasanit, të ofron këtë pamje: një pafundësi ndërtesash të zymta dhe të errëta që krijojnë një impakt aq të fuqishëm saqë gati-gati harron që aty vazhdohet të punohet…

Në kontrast me ndërtesat është gjelbërimi i cili hera-herës gërshetohet me këto godina, por edhe gjelbërimi në këtë zonë është i pa kuruar dhe duket se vjen si pasojë e braktisjes.

Metalurgjiku qëndron sot si një simbol i të shkuarës komuniste, si një kujtesë e krenarisë së panevojshme të atij sistemi dhe si një ëndërr që nuk u realizua kurrë për shqiptarët.

“Bashkëjetesa e së vjetrës me të renë” oxhaqe të ndërtuara gjatë viteve 70 qëndrojnë mbi një pjesë të ri-ndërtuar pas privatizimit
Ndërtesa të rrënuara në hapësirën e Kombinatit Metalurgjik të Elbasanit
Kishë e vjetër që gjatë kohës së komunizmit u kthye në godinë të metalurgjikut
Pirgje metalesh dhe lëndësh të tjera që përpunohen nga fabrikat
Procesi i përpunimit
Treni i mallrave që kalon mes Kombinatit Metalurgjik
Një tabelë ku shkruhet “Ndalohet hedhja e mbeturinave. Shkelësit gjobiten”, qëndron pas një hapësire të mbuluar nga mbetjet
Ndërtesa të rrënuara në hapësirën e Kombinatit Metalurgjik të Elbasanit
Ndërtesa të rrënuara në hapësirën e Kombinatit Metalurgjik të Elbasanit
Oxhak i vjetër i ndërtuar në hapësirën e Kombinatit Metalurgjik të Elbasanit
Ndërtesa të rrënuara qëndrojnë mes gjelbërimit të krijuar nga braktisja

 

*Citizens Channel /Fjoralba Sinoruka

Energjia e përftuar nga djegia mbetjeve, zbardhet VKM-ja që vë në dyshim eficiencën e inceneratorëve

Qeveria shqiptare edhe pse është në dijeni se mbetjet e ngurta urbane të gjeneruara në Shqipëri nuk janë një burim i sigurtë energjie, sërish vazhdon të këmbëngulë në ndërtimin e inceneratorëve.

Ky konstatim i Citizens Channel vjen pas konsultimit të Fletores Zyrtare nr.4 për vitin 2018 të botuar më 23 janar. Ndër të tjera aty pasqyrohet edhe një vendim që ka marrë Këshilli i Ministrave më datë 17.1.2018 “Për përcaktimin e çmimit të blerjes së energjisë elektrike të prodhuar nga gjeneratorët e vegjël me burime të rinovueshme nga pjesa e biodegradueshme e mbetjeve të ngurta, që shfrytëzojnë mbeturinat industriale, urbane dhe rurale”.

Që impiantet e incenerimit të jenë eficientë nga ana e prodhimit të energjisë elektrikë së pari fuqia kalorifike (sasia e nxehtësisë e çliruar pas djegies) e mbetjeve duhet të jetë e lartë.

Në vendimin e Këshillit të Ministrave theksohet se “llogaritja e fuqisë kalorifike të MNU-së është komplekse dhe mund të çojë në gabime të mëdha, nëse nuk kryhet në mënyrë korrekte”. 

Llogaritja e fuqisë kalorifikë të mbetjve të ngurta urbane ka qenë objekti i një studimi të Universitetit Politeknik të Tiranës, që citohet në VKM. “Nga kjo llogaritje është gjetur që në vendin tonë përmbajtja energjetike është në shifrat 6500 deri 7100 (kJ/kg) ose në vlera bruto të 1.7 deri 2 kwh/kg të mbetjeve të ngurta”. Ndërsa rendimenti i gjenerimit të fuqisë të një inceneritori të mbetjeve të ngurta urbane varion nga 23-25%.

Faktorët që ndikojnë në cilësinë e mbetjeve janë përbërësit mercologjikë (mbetje organike, plastika, letër dhe kartonë, inerte etj.), përmbajtja e ujit (lagështia), përmbajtja e hirave dhe përmbajtja e fraksionit të djegshëm.

Sipas ekspertëve të mjedisit të qeverisë shqiptare “fraksioni organik i mbetjeve të ngurta urbane përbën mesatarisht 47.36% të mbetjeve në rang kombëtar dhe përmbajtja e lagështisë së fraksionit organik supozohet rreth 70%”. 

Të dy këto faktorë bëjnë “që të ulet fuqia kalorifike e mbetjeve të ngurta urbane dhe të zvogëlohet sasia e energjisë që mund të përftohet prej tyre”, thuhet më tej në vendimin e Këshillit të Ministrave.

Pra kur nuk garantohet fuqia kalorifike e mbetjeve që si pasojë mund të sjellë prodhimin e sasive të vogla të energjisë, përse do të ndërtohen inceneratorët?

Mbetjet ne Shqiperi

Deri më tani janë konfirmuar tre të tillë: ai i Elbasanit (që ka filluar nga puna), ai i Fierit dhe inceneratori i Tiranës, që do të jetë edhe më i madhi. Ndërkohë në planet e qeverisë shqiptare janë gjithsej 6 inceneratorë.

Nga një analizë e bërë nga Ministria e Mjedisit, në VKM theksohet se “më shumë prioritet kanë qarqet si Tirana me gjenerim të mbetjeve deri në 310 mijë tonë/vit, Durrësi me 210 mijë, Elbasani me 110 mijë, Fieri me 190 mijë tonë/vit etj”.

Duke analizuar sasinë e mbetjeve të ngurta urbane të depozituara dhe atyre që mund të gjenerohen, supozohet se “ka mundësi reale që për një periudhë 12-15 vjeçare të arrihet në asgjësimin zinxhir të mbetjeve të biodegradueshme në nivel qarku”.

Pra në një periudhë 12-15 vjeçare inceneratorët e planifikuar do të asgjësojnë të gjithë mbetjet e depozituara deri më tani dhe ato që do të gjenerohen në vitet në vijim. Po më pas ku do të gjendet lënda e parë për të mbajtur në punë inceneratorët?

Në VKM-në e miratuar më 17 Janar theksohet se “jeta ekonomike e impianteve të incenerimit të MNU-së (mbetje të ngurta urbane) me rikuperim energjie përgjithësisht supozohet 20-25 vjet”. Pra pas kësaj periudhe impiantet e incenerimit nuk janë më rentabël nga ana ekonomike.

Duke u nisur nga ky konstatim, përse qeveria shqiptare investion miliona euro në një teknologji, e cila i ka ditët e numërura, kur mund të investohet në impiante moderne riciklimi të cilët mund të jenë më jetëgjatë?

Europa i riciklon, Shqipëria u vë zjarrin

Në interpelancën e datës 15 shkurt Ministri i Infrastrukturës dhe Energjisë, Damain Gjiknuri deklaronte se “incenerimi është forma më moderne e trajtimit të mbetjeve”, duke përmendur shembujt e Danimarkës dhe Gjermanisë.

Edhe në vendimin e miratuar nga Këshilli i Ministrave thuhet se “instalime të kësaj natyre janë mjaft të përhapura në Evropë dhe sot, me teknologjinë waste-to-energy (nga mbetje në energji), si një teknologji asgjësimi me prodhim energjie nga burime të rinovueshme për pjesën e biodegradueshme të mbetjeve të ngurta industriale, urbane dhe rurale po zgjidhet problemi i zënies së tokës nga landfill-et”.

Por duke se ekspertët e mjedisit pranë qeverisë shqiptare i referohen një tjetër Europe dhe jo asaj aktuale. Më datë 23 shkurt 2018 Bashkimi Europian arriti një marrveshje paraprake për katër propozimet legjislative të paketës së mbetjeve që u miratua në Parlamentin Europian më 18 Dhjetor 2017. Me anë të kësaj marrveshjeje i jepet më shumë rëndësi riciklimit dhe krijimit të një ekonomie qarkulluese dhe jo incenerimit siç pretendojnë autoritetet shqiptare.

Po në interpelancën e 15-të shkurtit ministri Damian Gjiknuri deklaronte se Shqipëria riciklon vetëm 15% të mbetjeve. Ndërsa vendet e unionit europian i kanë vënë qëllim vetes që deri në 2025 të riciklojnë 55% të mbetjeve urbane, në 2030 të riciklojnë 60%  dhe në 2035 të riciklojnë 65% të mbetjeve urbane.

Autor: Citizens Channel

Strehimi i 70 familjeve të varfëra në Elbasan peng i burokracvie shtetërore

70 familje të varfëra në qytetin e Elbasanit jetojnë në kushte të mjerueshme dhe nuk munden të kenë një çati të denjë mbi kokë.

Zgjidhja për këto familje do të ishte zbatimi i programit të strehimit që ka të bëjë me përshtatjen në banesa sociale të objekteve shtetërore të dala jashtë funksionit.

Prej disa muajsh Lëvizja Rinore Egjiptiane dhe Rome, sëbashku me familjet e interesuara, kanë identifikuar disa objekte të braktisura në pronësi të Ministrisë së Mbrojtjes.

Bëhet fjalë për ish-repartet ushtarake që ndodhen në lagjen 11 Nëntori në qytetin e Elbasanit.

Por që këto familje të zhvendosen atje nevojitet që Bashkia Elbasan të kërkojë transferimin e tyre nga Ministria e Mbrojtjes përmes një kërkese ku të shprehet destinacioni i ri dhe plani i përshtatjes së objektit.

Për të realizuar sa më shpejt këtë kërkesë të Lëvizja Rinore Egjipitane dhe Rome i ka dërguar një letër kryetarit të bashkisë Qazim Sejdini, sëbashku me një koncept ixhinjerik dhe studim fillestar fizibiliteti për godinat e identifikuara të cilat gjenden në listën e aseteve të Ministrisë së Mbrotjes të dala jashtë funksionit.

Letra e LRER

“Sipas legjislacionit në fuqi, paraqitja e kërkesës suaj ndaj Ministrisë së Mbrotjes vendos në plan të dytë mundësinë e privatizimit duke i dhënë preçedencë transferimit të pronës drejt bashkisë në funksion të strehimit të familjeve në nevojë”, shkruajnë të të rinjtë në letrën e drejtuar Sejdinit.

Në letër thuhet gjithashtu se “drejtuesit e drejtorisë së strehimit në ish-Ministrinë e Zhvillimit Urban, në vitin 2017, në një takim publik në Elbasan, premtuan publikisht se Qeveria do të mbështesë projektin nëse bashkia Elbasan e paraqet atë”.

Tashmë mbetet reagimi i Bashkisë së Elbasanit për t’i dhënë zgjidhje strehimit të 70 familjeve të varfëra. 

Autor: Amarildo Topi

Elbasani prej një muaji në emergjencë mjedisore, banorët ankohen se nuk po merren masa

Elbasani ka më se një muaj që ka shpallur emergjencën mjedisore për shkak të ndotjes, por banorët thonë se gjendja nuk ka ndryshuar aspak. Ata kërkojnë ndihmë se po mbyten nga ajri i ndotur i industrisë së rëndë.

Elbasani ka më se një muaj që ka shpallur emergjencën mjedisore për shkak të ndotjes, por banorët thonë se gjendja nuk ka ndryshuar aspak. Ata kërkojnë ndihmë se po mbyten nga ajri i ndotur i industrisë së rëndë.

Nisma ka ardhur pas ankesave të shumta të banorëve të zonave të Bradasheshit dhe Vidhasit, të cilët janë më të prekurit nga mbetjet toksike, jo vetëm nga tymrat e që çlirohen nga fabrikat e inustrisë së rëndë, por prej disa muajsh është hapur edhe një rafineri e përpunimit të naftës. Banorët thonë për Citizens Channel se kjo e fundit mund të dëmtojë jo vetëm shëndetin e tyre, por edhe tokën bujqësore.

Emergjenca mjedisore

Emergjenca mjedisore u shpall në zonën e ish-kombinatit metalurgjik nga Këshilli Bashkiak pas propozimit të kryebashkiakut Qazim Sejdini në mbledhjen e 19 tetorit 2017. Këshilltarët përcollën në mbledhje shqetësimin e qytetarëve të kësaj zone, sipas të cilëve disa prej kompanive operuese në këtë zonë, nuk përdorin filtrat pluhur thithëse duke bërë që situata të jetë shqetësuese.

Kryetari Sejdini mbështeti shqetësimin e ngritur, duke shtuar se ky është një shqetësim i ngritur disa herë edhe nga Bashkia. “Nga kontrollet që Bashkia e Elbasanit ka bërë në këtë zonë rezulton se njëra nga kompanitë nuk i përdor filtrat, ndërkohë që edhe kompani të tjera më të vogla shkaktojnë ndotje”, tha Sejdini.

Madje, ai propozoi shpalljen e emergjencës mjedisore, vendim i cili u mbështet nga të gjithë këshilltarët. Këshilli Bashkiak ngriti një grup pune, i përbërë nga specialistë të mjedisit, i cili do të ndjekë nga afër situatën në këtë zonë dhe problematikat do t’i përcillen Ministrisë së Mjedisit. Sejdini tha se do të mbështesë nismën për të shpëtuar banorët e kësaj zone nga ndotja.

Në Bradashesh dhe Vidhas

Vendimi u prit me pozitivitet nga banorët e Bradasheshit dhe Vidhasit, por sot që ka kaluar më shumë se një muaj nga kjo iniciativë, ata thonë se nuk kanë parë asnjë specialist në zonën e ish-metalurgjikut.

“Gjithë fabrikat po na helmojnë. Rafineria e naftës që është bërë tani, Kurumi, plus edhe dy ferro kromet e rinj që janë për momentin”, tregon Kujtimi branor i fshatit Bradashesh.

“Po i shohin të gjithë që vetëm nëpër spitale po shkojnë përditë, por kjo ndotje ndikon edhe tek kafshët, edhe ato po helmohen”, vijon më tej ai për Citizens Channel.

Kujtimi duke folur për Citizens Channel. Foto: E.Gj
Kujtimi duke folur për Citizens Channel. Foto: E.Gj

Kujtimit i cili shet frutat e kopshtit të tij buzë rrugës së metalurgjisë futet tek kategoria që shpresat po i shuhen dita-ditës për zgjidhje ndaj nuk është entuziast për vendimin e Këshillit Bashkiak

“Me një valixhe lekë besojmë se mbyllet ky muhabet. Vijne të masin ndotjen por shifrat devijojnë rrugës”, përfundon ai.

“Tymra kemi sa të duash, por skemi ku të ankohemi. Kujt t’i themi? Ramës apo Sejdinit? Nuk ka ardhur njeri që të masi ndotjen, ndërsa kalamajt dhe ne sëmuremi, por nuk e dimë nëse kemi prej ndotjes. Megjithatë tymi i metalurgjisë këtej vjen”, rrëfen Xhemilja 75 vjeçarje.

Arben Stafa mjeku në qendrën shëndetësore Bradashesh, thotë se “rastet që vijnë në qendrën shëndetësore me simptoma të ndryshme si azëm, probleme frymëmarrje, njolla në lëkurë etj, janë të shumta”.

“Thuajse çdo javë kemi rastë të tilla nga banorët e kësaj zonë, e cila duhet thënë se është shumë e ndotur dhe kjo ndikon në shëndetin jo vetëm të fëmijëve por edhe të të rriturve”, thotë ai për Citizens Channel.

Ndërsa banorët e fshatit Vidhas duket se janë ata që kanë një konflikt të dukshëm interesi kur behët fjalë për këto kompani e më konkretisht me rafinerinë.

Banorët e kësaj zonë të varfër që jeton vetëm me pak bujqësi e blegtori, janë punësuar pranë kësaj kompanie, si për tu ‘mbyllur gojën’ e për të bërë kësisoj një pakt midis ndotjes dhe bukës së fëmijëve.

Këtu banorët nuk pranojnë të flasin nga frika sepse dikush është roje, dikush tjetër shef turni, përgjegjës e kështu me radhë.

Megjithatë heshtjen e këtyre të fundit e thyejnë ata që janë emigrantë. Gentjan Lleshanaku  tregon se zona më e ndotur është zona e Bradasheshit. “Është zona më e ndotur në botë, flitet për Tiranën gjoja për makinat por ne që hamë helmet e të gjithëve të fabrikave këtu,” tregon ai.

Matësit e ndotjes, larg zonës së  ish-metalurgjikut

Por për matjen e ndotjes, Bashkia Elbasan ka vendosur edhe disa aparate në zona të ndryshme, që monitorojnë 24 orë cilësinë e ajrit në qytet dhe të dhënat janë online për çdo qytetar, apo subjekt që ka interes t’i njohë ato.

Sipas Bashkisë së Elbasanit, aparaturat matëse janë vendosur në 5 pika të ndryshme të qytetit ku është menduar se ajri është më i rënduar. Por sipas specialistëve, këto aparatura janë të lëvizshme dhe do të ndryshohen nëse lind nevoja. Ky fakt u përmend edhe në mbledhjen e 19 tetorit të këshillit bashkiak të Elbasanit.

Konkretisht, kryebashkiaku Sejdini tha se “Bashkia e Elbasanit gjithashtu ka instaluar aparate matëse të ndotjes në disa pika në qytet, një prej të cilave edhe në zonën e ish kombinatit metalurgjik, të cilat do të japin një pasqyrë të saktë të gjendjes së mjedisit. Monitorimi 24 orë i gjendjes së mjedisit do të çojë më pas në përcaktimin e shkaqeve dhe marrjen e masave”.

Duke u nisur nga ky fakt i përmendur nga vetë kryebashkiaku, ne kontrolluam këtë aplikacion për të parë sesi paraqitet gjendja e ndotjes.

Vendndodhja e aparateve matës të ndotjes në Elbasan. Citizens Channel
Vendndodhja e aparateve matës të ndotjes në Elbasan.

Nga verifikimi i kryer në faqen dedikuar nga Bashkia Elbasan për sensorët e ndotjes së ajrit (http://79.106.162.242:3392/sensoret/vizitor.php) rezulton se ndryshe nga sa deklarohet se janë vendosur aparatura matëse në pesë pika të ndryshme, janë publikuar vetëm 4 të tilla. Pra, të dhënat e një aparature matëse nuk janë publikuar online, ndërsa katër të tjerat janë vendosur brenda Unazës së Elbasanit dhe asnjë prej tyre nuk është në zonën e ish-metalurgjikut, në të cilën është shpallur emergjencë mjedisore.

Pika më e afërt me këtë zonë është ajo e rrethrrotullimit pranë lumit të Zaranikës. Të dhënat e saj tregojnë se janë nën maksimumin e lejuar, krahasuar në normat europiane. Disa të dhëna që janë mbi normat europiane janë regjistruar nga aparatura e vendosur pranë Universitetit të Elbasanit, siç është dioksidi i karbonit.

Debati në Këshill

Por, ky konstatim ka sjellë dyshime edhe te këshilli bashkiak, i cili më 20 nëntor u mblodh sërish për të diskutuar mbi vendimin që u mor një muaj më parë.

Ekspertët e bashkisë pretenduan sërish se cilësia e ajrit në Elbasan po monitorohet nga 5 aparaturat e cilësisë së ajrit që janë të vendosura në disa pika te qytetit, pavarësisht se online dalin vetëm të dhënat e katër prej tyre. Inxhinierët prezantuan në Këshill Bashkiak nismen dhe rezultatet e para.

“Jemi jashtë pritshmërive. Treguesit këtë kohë, tregojnë që Elbasani është brenda parametrave”, tha inxhinieri Vladimir Kareci. Por, këshilltarët e opozitës dhanë sugjerimet e tyre për zonat ku është e nevojshme të vendosen aparaturat.

“Aparatet të zhvendoseshin për të matur edhe njëherë situatën, duke nisur nga unaza e Elbasanit dhe deri te Kombinati Metalurgjik dhe Fabrika e Çimentos”, kërkoi Blendi Himçi, këshilltar i PD. Një premtim i tillë është marrë nga grupi i punës, por nga ana tjetër mësohet se zona e ish kombinatit metalurgjik është në monitorim edhe nga Ministria e Mjedisit, por rezultatet nuk janë bërë publike.

Tashmë mbetet për t’u parë nëse këto aparate matëse do të zhvendosen në zonën e shpallur si emergjencë mjedisore, apo do të vazhdojnë të masin ndotjen në qytetin e Elbasanit, duke dhënë kështu rezultate pozitive për kompanitë, të cilat vijojnë të pashqetësuara aktivitetin e tyre.

Autor: E.GJ / Citizens Channel 

Dëmshpërblimi në rast aksidentesh, projektligji i ri favorizon kompanitë e sigurimit

Një projektligj i ri që pritet të hyjë në fuqi së shpejti, do të ulë ndjeshëm kostot e dëmshpërblimit për të dëmtuarit dhe për familjarët e viktimave të aksidenteve rrugore.

Data 22 shtator 2012 nuk mund të harrohet lehtë nga anëtarët e familjes Balliu në Elbasan. Rreth 5 vite më parë, çifti i bashkëshortëve dhe dy fëmijët e tyre të vegjël po prisnin të kalonin nga njëri trotuar në tjetrin në Unazën e Re në qytetin e tyre, kur një 18-vjeçar hipi mbi bordurë dhe përplasi rëndë të gjithë familjen.

Edhe pse për fat të mirë i shpëtuan vdekjes, sot kanë ende problem të mëdha shëndetësore. Çështjen e çuan në gjykatë, duke paditur Byronë Shqiptare të Sigurimit, ku që në fillim kërkuan: “Detyrimin e palës së paditur për shpërblim dhe kompensim të secilit prej të aksidentuarve të dëmit pasuror dhe jo pasuror (biologjik, moral dhe ekzistencial), që u shkaktua nga aksidenti automobilistik i datës 22.09.2012 si dhe çdo shpenzim tjetër në të ardhmen që do të kryehet në lidhje me mjekimet apo kurat për dëmtimet e ardhura nga ky aksident. Pagimin për të gjithë interesat e lindura për shkak të vonesës së palës së paditur në përmbushjen e detyrimit të saj ligjor.”

Nga 10 milionë lekë të reja të kërkuara si dëmshpërblim, ata kanë marrë më pak se 500 mijë lekë. “Me kaq sa kemi marrë, nuk kemi mundur as të blejmë ilaçe kaq kohë”, shprehet gjithë pikëllim Flutura, zonja e shtëpisë. Ajo thotë për Citizens Channel se beteja e tyre gjyqësore për dëmshpërblimin vijon ende në Gjykatën e Apelit.

Historia e kësaj familjeje është vetëm një ndër mijëra historitë e atyre personave që përveç traumave të një aksidenti, përballen edhe me injorimin e kompanive të sigurimit dhe institucioneve të drejtësisë.

Projektligji i ri

Nëse i referohemi të dhënave zyrtare të Institutit të Statistikave, rezulton se në Shqipëri brenda një viti shënohen mesatarisht 1725 aksidente automobilistike, prej të cilëve 1994 plagosen dhe 317 të tjerë humbin jetën.

Legjislacioni shqiptar i rregullon këto dëme me anë të ligjit Nr.10 076, i vitit 2011. Një projektligj i ri i propozuar nga Autoriteti i Mbikqyrjes Financiare, që pritet të hyjë në fuqi së shpejti, do të ulë ndjeshëm kostot e dëmshpërblimit për të dëmtuarit dhe për familjarët e viktimave të aksidenteve rrugore.

Romina Zano nga “Rrjeti i avokatëve” pranë Fondacionit Shoqëria e Hapur për Shqipërinë, në një intervistë për Citizens Channel shpjegon ndryshimet kryesore të këtij ligji, që shkojnë në favor të kompanive të sigurimit dhe në disfavor të të dëmtuarve.

“Ligji, në dispozitat që lidhen me vlerën e mbulimit të dëmit, parashikon disa kufizime jo vetëm në metodën e llogaritjes së dëmeve jopasurore, por edhe përsa i përket kufirit minimal të mbulimit të shumës nga shoqëritë e sigurimit. Në Shqipëri mbulimi shkon deri në 20 milion lekë, në një kohë kur Direktiva Europiane dhe gjithë vendet Perëndimore e të Ballkanit, përfshirë edhe Kosovën, e kanë mbulimin e dëmit nga shoqëritë e sigurimit të paktën 1 milion Euro. Me projektligjin e ri të hartuar nga Autoriteti i Mbikqyrjes Financiare, organi i cili ka propozuar ndryshme të reja në nenin 26 të Ligjit të sipërcituar, ka ndryshuar metodën e llogaritjes së dëmit jopasuror në përkeqësim të viktimës. Marrim si ilustrim një rast kur një i dëmtuar i moshës 29 vjeç, kryefamiljar, i martuar dhe me dy fëmijë, i cili rezulton me pasojë paaftësi totale të përhershme, për përfitimin e dëmit biologjik, moral dhe ekzistencial, sipas projektligjit të propozuar nga AMF-ja, vlera i shkon deri në masën 67% më pak se të drejtat që të dëmtuarit përfitojnë tani me ligjin aktual. Në të njëjtën kohë ky institucion rregullator ka shfaqur në propozim një mungesë të theksuar vullneti për t’i dhënë zgjidhje imediate ngërçit të krijuar në Fondin e Kompesimit pranë Byrosë, ku rezulton se qindra qytetarë kanë vite që nuk dëmshpërblehen për shumat e fituara nga vendimet gjyqësore të formës së prerë, përtej çdo afati të mundshëm ligjor”.

Cilat janë ndryshimet në projektligj?

Nëse një 29-vjeçar kryefamiljar i martuar dhe me dy fëmijë humb jetën, sipas ligjit aktual dëmshpërblehet me vlerën që varion nga 2,1 milionë lekë të reja minimum dhe 4.4 milionë lekë të reja maksimum. Me ndryshimet e reja masa e dëmshpërblimit do të jetë fikse: 1.44 milionë lekë të reja.

Diferenca rezulton të jetë nga 660 mijë lekë të reja deri në 2.960.000 milionë lekë të reja.

Çdo qytetar i dëmtuar do të marrë 80 mijë lekë dëmshpërblim për çdo 10% të shkallës së paaftësisë të përhershme, të pjesshme, ose të plotë. Kjo do të thotë se një qytetar i dëmtuar 50%, do të marë vetëm 400 mijë lekë dëmshpërblim, një vlerë thuajse e pamjaftueshme për rehabilitimin e tij.

Aksidente rrugore në muajin korrik 2017. Burimi: INSTAT Citizens Channel
Aksidente rrugore në muajin korrik 2017. Burimi: INSTAT

Viktimat vs kompanitë e sigurimit

Por cilat janë pikat ku kompanitë e sigurimit dhe Byroja përfitojnë më së shumti? “Ndryshimet e reja në ligj bien në kundërshtim flagrant me interesat e të dëmtuarve nga ngjarjet e aksidentit. Projektligji jo vetëm që nuk rrit shumën e mbulimit të dëmit nga shoqëritë e sigurimit (e cila ka mbetur e njëjtë, pra 20 milion lekë kufiri i mbulimit duke favorizuar në këtë mënyrë kompanitë), por ka ndryshuar edhe metodën e përllogaritjes së saj dhe në të njëjtën kohë nuk i jep asnjë zgjidhje problematikës së Byrosë Shqiptare të Sigurimit që lidhet me Fondin e Kompesimit. Kjo do të thotë se viktima, trashëgimtarët apo i dëmtuari dëmshpërblehen në shuma krejt qesharake dhe të papërfillshme për rehabilitimin e plotë të tyre, sikurse lidhur me Fondin e Byrosë, do mbeten përjetësisht pa dëmshpërblim për shkak të vonesave në ekzekutim të vendimeve gjyqësore të formës së prerë”, thekson avokatja Romina Zano.

Sipas të dhënave zyrtare, nga viti 2002-2013 ka disa vendime gjykatash që urdhërojnë Byronë Shqiptare të Sigurimit të paguajë vlerën prej 1.35 miliardë lekësh që i detyrohen qytetarëve të dëmtuar apo familjarëve të tyre. Projektligji i ri i jep mundësinë Byrosë Shqiptare të Sigurimit që të shtyjë për 3 vite këtë proces.

Citizens Channel u përpoq të kontaktojë edhe me Byronë Shqiptare të Sigurimit. Me anë të një emaili zyrtar, kërkuam një intervistë në lidhje me ndryshimet e projektligjit të ri, të cilat shkojnë totalisht në favor të kompanive të sigurimit. Në lidhje me këtë kërkesë tonën, nuk morëm asnjëherë përgjigjje.

A ka një mënyrë ligjore efikase që mund ta parandalojë këtë projektligj? “Në cilësinë e përfaqësuesve të Rrjetit të Avokatëve, kemi paraqitur kundërshtime që kërkojnë të ndalojnë miratimin dhe hyrjen në fuqi të këtij projektligji, veprime që do të vijojnë edhe në Komisionin Parlamentar si dhe në Gjykatë Kushtetuese nëse do të jetë e nevojshme. Përpjekjet tona nëpërmjet veprimeve ligjore kanë qëllim të vetëm mbrojtjen e qytetarëve potencialë për të qenë subjekte të ngjarjeve të aksidentit, nga çdo abuzim me ligjin që cënon eventualisht të drejtat themelore të individit”, përfundon Zano.

Autor: El.El / Citzens Channel

Inceneratori i Elbasanit, banorët ankohen për aromat e rënda që çlirohen prej tij

Kur nuk janë mbushur ende as 6 muaj nga fillimi i punës, inceneratori i Elbasanit, jep shqetësimet e para tek banorët e zonës përreth.

Të gjetur përpara një fakti të kryer tashmë, atyre nuk i mbetet veçse të pranojnë këtë fat të keq, ku fillimisht ishte ndotja nga Metalurgjiku shqetësimi kryesor e tanimë ky investim gjigand që sjell një erë të pakëndshme që nga dita e parë e punës e deri më sot në shtëpitë e tyre.

Nuk është e vështirë që të gjesh banorë të cilët ankohen, pranë zonës së Katundit të Ri, buzë lumit Shkumbin ku edhe është ndërtuar ky incenerator.

“Në mëngjes kur zgjohemi vjen një erë që s’hap dot dritaret e jo më të rrish këtu. Ata bënë mirë që e bën, por ne na prishën punë. Ne e patëm metalurgjinë gjithë këto vite, tani na futen këtë belanë tjetër. Kemi vetëm hallin e kalamajve se ne i kemi ditët e numëruara dihet”, thotë Arjani, banor i zonës.

Ky investim i cili ndezi motorët në fillim të muajit prill të këtij viti ka nje sipërfaqe prej 21 mijë m2 dhe një kapacitet përpunues maksimal 360 mijë meter kub. Kontrata konçensionare prej 7 vitesh është firmosur nga qeveria shqiptare me “Albtek Energy shpk”, ku vlera e investimit kap shifrën 22 milionë euro.

Duket se asaj që i frikësoheshin ambjentalistët po ndodh, duke mos harruar që ky investim ka shkaktuar shumë debate në kohën kur u miratua, kjo jo vetëm për shifrën e konsiderueshme, por edhe për teknologjinë që shumë nga ekspertët mjedisorë e quajtën të vjetruar dhe pa kurrfarë dobie për minimizim e ndotjes në Elbasan.

Hyrja për në inceneratorin e Elbasanit. Foto: El.Gj / Citizens Channel
Hyrja për në inceneratorin e Elbasanit. Foto: El.Gj / Citizens Channel

Elbasani ka qenë dhe mbetet qyteti ku ndotja e mjedisit ka qenë aq flagrante, saqë për banorët, u bë pjesë e mënyrës së të jetuarit. Përtej ironisë, ish Metalurgjiku e kompania që e shfrytëzoi atë, punoi pa shumë filtra mjedisorë, pa presion qeveritar, në dritë të diellit dhe duke dërguar dhuratat e duhura në xhepat e duhur. Megjithëse Kurum është mbyllur, aktiviteti i Albkromit dhe djegia e mbetjeve nuk e shpëtojnë këtë qytet nga ndotja.

Për Kryetarin e Klubit Ekologjik, Ahmet Mehmeti, situata paraqitet nën kontroll përsa ndotja nuk shihet me sy të lirë nga ky incenerator, megjithëse është akoma herët për të folur.

“Plastika është ajo që dominon, pra pjesa më e madhe e mbetjeve dhe si e tillë djegia e saj nuk mund të jetë më shumë se 10%. Riciklimi i mbeturinave do të bëjë atë që ndotja të shkojë drejt 0-ës. Por ne jemi në vazhdën e monitorimeve të vazhdueshme për të dalë në konkluzione të detajuara në lidhje edhe me pretendimet e banorëve të zonës.”

Ai shton se, “Kurumi e ka ndërprerë punën, por mbetet ende Albkromi që emeton në ajër, dhe që duhet të marrin masa urgjente për filtra mbrojtës për të mos dëmtuar mjedisin.”

Banorët shprehen skeptikë mbi këtë situatë dhe zgjidhjen e saj.

“Sa të duash ka erë, shumë ndjehet. Por ku do ankohesh? Kush ta merr për bazë? E ka qeveria në dore atë punë, s’kemi ku të ankohemi fare, vetëm të vuajmë. Kur fryn erë sidomos s’rrihet fare këtu, aq erë e keqe vjen, megjithëse kur kanë ardhur përfaqësuesit e bashkisë, ne jemi ankuar për shumë çështje përveç kësaj, por s’kemi krahë. Ne duam një përkrahje, një mbështetje, si popull”, thotë Ylli, i cili banon prej 20 vitesh në Kantund të Ri.

Ndërsa Majlinda guxon pak më shumë, duke thenë se ndotja po i sëmur fëmijet. “Në darkë vjen shumë ere, aromë e rëndë, dhe e gjitha sëmundje është. Vajzën e vogël e kam shtruar disa herë në spital me probleme në frymëmarrjen gjatë këtyre 3 muajve”, rrëfen ajo për Citizens Channel.

Brenda inceneratorit të mbetjeve në Elbasan. Foto: Bashkia Elbasan
Brenda inceneratorit të mbetjeve në Elbasan. Foto: Bashkia Elbasan

Po ç’ teknika përdor firma kontraktuese për përpunimin e mbetjeve? Sipas Enid Dines përfaqësuesit të firmës “Albtek Energy shpk”, në këtë impiant hiqen mënjanë metalet, aluminet, qelqet dhe pjesërisht plastika.

“Kemi rreth 50 puntorë dhe 10 përfaqësues të shoqërisë italiane që prej 2 vitesh realizojnë operimin e impiantit dhe trajnimin e stafit inxhinierik tonë. Proçeset e selektimit janë 2 turne nga 8 orë, ndërsa proçeset e ngarkimit, pastrimit, menaxhimit dhe monitorimit realizohen me 3 turne nga 8 orë”, shpjegon ai.

Ndërsa i pyetur për shqetësimin e banorëve mbi erën e keqe Dine thote se: “Ne nuk kemi informacion për aroma të këqia në impiant, madje kemi pritur shumë vizitorë gjatë kësaj periudhe shfrytëzimi dhe nuk është ndjerë ndonjë aromë. Gjithsesi nga organizata ambientaliste dhe Ministria e Mjedisit bëhet monitorim i rregullt si për ujërat nëntoksorë përreth impiantit ashtu edhe për ajrin dhe ka rezultuar çdo gjë brenda kritereve dhe standarteve europiane. Në këndvështrimin tonë është e qartë që ky impiant ka ndikuar drejtpërdrejtë në zhdukjen e ndotjes që gjenerohej nga djegia e hapur e plerave të vendidepozitimi i vjetër i qytetit të Elbasanit para përfundimit të këtij impianti”, përfundon ai.

Inceneratori i Elbasanit është i pari që është ndërtuar nga shtatë që ka planifikuar të ndërtojë qeveria shqiptare me përdorimin e skemës së njohur partneritet publik-privat. Një javë më parë u shpall edhe fituesi i konçesionit për ndërtimin e inceneratorit të Tiranës me vlerë 140 milion Euro dhe kohëzgjatje 30 vjet.

Inceneratorët e tjerë planifikohen të ndërtohen në Fier, ku është shpalluar kompania fituese e konçesionit, por banorët e zonës ku do të ndërtohej inceneratori nuk kanë lejuar ndërtimin e tij, Sarandë, Maliq, Porto Romano dhe Shkodër.

Autor: El.Gj / Citizens Channel

Inceneratorët/Shkatërrim për mjedisin, rrënim për biznesin e riciklimit

Në fillim të javës qeveria inaguroi inceneratorin e Elbasanit duke e prezantuar si fjalën e fundit të teknologjisë, por ambientalistët thonë se ai është kërcënim për mjedisin. E kërcënuar ndihet edhe industria e riciklimit sepse qeveria planifikon të ndërtojë edhe 5 inceneratorë të tjerë.

Koncensionet për djegien e mbeturinave janë kthyer në “vezën e artë” të qeverisë shqiptare. Aktualisht kabineti Rama i kanë dhënë “ok-in”, 6 projekteve për ndërtimin e impianteve gjigandë për incenerimin e mbeturinave, që sipas qeverisë përllogaritet të sjellin një investim prej 100 milionë eurosh.  

Por ndërtimi i impianteve për djegien e mbeturinave, është kundërshtuar ashpër nga ekspertët e mjedisit dhe shoqata e ricikluesve. Ambientalistët aludojnë se inceneratorët që po instalohen në Shqipëri, janë një teknologji e vjetëruar (e viteve ‘70-’80) që BE e ka nxjerrë prej vitesh nga përdorimi dhe po e shet për skrap.

Ndërsa për ricikluesit kjo është një nismë që “i gropos” ata pasi në Shqipëri nuk ka kaq shumë mbetje që të mbajë “gjallë” të dy këto aktivitete. Të ndodhur në prag falimentit, edhe pse kanë investuar mbi 150 milionë euro, disa prej ricikluesve kanë nisur të zhvendosen drejt Maqedonisë që ofron një paketë fiskale shumë më favorizuese për këtë lloj aktiviteti se sa vendi ynë.

Por këtyre zërave kundër, kryeministri Rama, ka zgjedhur t’u përgjigjet nga ceremonia i inagurimit të inceneratorit në Elbasan ku është shprehur se “kemi një impiant që nuk e ka askush në rajon” dhe se do “ta ndërtojmë edhe në Fier, edhe në Tiranë”.

Inceneratori i Elbasanit

Vetëm 3 km larg qytetit të Elbasanit, aty ku dikur depozitoheshin mbetjet e metalurgjikut famëkeq, që prej 18 prillit ka ndezur motorrët inceneratori i parë për djegien e mbeturinave në vendin tonë. Impianti, që përfshin edhe landfillin, një investim me vlerë 22 milionë euro, është pritur me skepticizëm nga ambientalistët dhe ekspertët e mjedisit.

Ambientalisti Sazan Guri, i cili ishte i pranishëm në ceremoninë e prerjes së shiritit të inagurimit të inceneratorit të Elbasanit është një ndër kundërshtuesit e fortë të teknologjisë së incenerimit të mbetjeve. Pasi ka parë nga afër impiantin e Elbasanit, ai shprehet se ka edhe më shumë arsye për ta kundërshtuar dhe rendit tre prej tyre se përse është skeptik. “Së pari nuk më bind impianti, që parashikon djegie maksimale deri në 970 gradë celcius. Dioksinat dhe furanet që çlirohen nga procesi i djegies së mbeturinave, nuk mund të shpërbëhen në temperaturë më pak se 2000 gradë celcius. Kjo do të thotë që do të kemi një rritje të ndotjes me rrezikshmëri të lartë të zonës përreth. I kam ndjekur teknologjitë që përdorin vendet e BE, dhe mendoj se këto impiante që janë sjellë tek ne vetëm sa janë lyer bukur, por vetë Europa i ka hequr prej vitesh nga qarkullimi pasi prodhojnë shumë ndotje. Së dyti unë nuk mund të pranoj idenë që në një vend kaq të vogël si ne të ndërtohen 6 inceneratorë. Jam dakord që të ndërtohet vetëm një, por jo 6. Elbasani mund të jetë një djegës termik kombëtar ku të shkojnë mbetjet e rrrezikshme, mbetjet spitalore, sepse kaq mbeturina prodhojmë ne dhe nuk mund të mbahen 6 inceneratorë me kapacitet të plotë dhe 60 firma riciklimi. Së treti unë jam inxhinier në profesion dhe deri më tani nuk kam dëgjuar të ndërtohet një landfill në zhavorr siç ka ndodhur në Elbasan. Është një gabim fatal inxhinierik të ndërtosh në terren zallor, shumë shpejt koha do e tregojë se ky është një investim i gabuar dhe në vendin e gabuar”, shpjegon për Citizens Channel ambientalisti Guri.

Për Sazan Gurin, Shqipëria nuk ka nevojë për djegie të mbeturinave, por për riciklim. “Qeveria shqiptare ka deklaruar se ka turizmin prioritet, por nëse ndërton kaq shumë inceneratorë për djegie mbeturinash në fakt e ke shkatërruar turzimin – na thotë Guri. – Duhet të jetë e qartë nëse strategjia e menaxhimit të mbetjeve do shkojë drejt ricklimit apo drejt djegies? Nëse shkojmë drejt djegies atëherë duhet të kihet parasysh se hiri që del nga djegia tashmë është mbetje e rrezikshme, por unë nuk kam parë që të jetë ndërtuar një landfill për mbetje të rrezikshme, por po ndërtohen landfille për mbetje të zakonshme”, na thotë ai.

Sa i përket filtrave mbrojtës Guri shprehet se ky është një marifet i vjetër që të gjithë e dinë se si përfundon. “Në vendet e BE-së, inceneratorët e kanë të publikuar në kohë reale on-line çdo emetim që bëjnë dhe nivelin e emetimeve. Vetëm nëse funksionon kështu, pra që unë mund të futem on-line në çdo kohë dhe ta monitorj vetë se çfarë po ndodh, atëherë unë jam i bindur që aty gjërat do të ecin mbarë, por nëse këta na thonë që mund të shkoni vetë dhe të shikoni filtrat, kjo është një lojë që luhet prej vitesh në vendin tonë dhe e dimë të gjithë se çfarë niveli ndotjeje prodhojnë”, shprehet Guri, i cili nuk ka mëdyshje që e  njëjta teknologji do të sillet edhe në Fier.

“Unë e kam parë edhe projektin e Fierit, dhe asgjë nuk ndryshon nga ky i Elbasanit. Kështu që unë do të vazhdoj të jem në vijën e parë të protestave kundër këtyre impianteve të djegies së mbeturinave. Do të na e rrisin shumë më shumë nivelin e ndotjes të rrezikshme.”

Bardhyl Baltëza, kryetar i shoqatës së ricikluesve në Shqipëri e parasheh si shumë të turbullt vendimin për ngritjen e inceneratorëve të mbeturinave në vendin tonë. “Më e keqja është se thuajse të gjithë inceneratorët janë parashikuar me kapacitete shumë të mëdha. Duke filluar nga Elbasani, që ka të parashikuar kapacitet përpunimi ditor më të madh se sa sasia e mbetjeve që prodhon ky qark. Ata na kanë thënë që do të djegin mbetjet e vjetra. Unë iu them se ato janë bërë baltë tashmë, dhe balta nuk mund të digjet… Dhe çfarë do të ndodhë paskëtaj? Janë shqiptarët që do ta paguajnë koston, pasi koncensionarit i është garantuar që për 7 vite me radhë do të djegë këtë sasi ditore”, thotë Baltëza. 

Bardhyl Balteza. Citizens Channel
Bardhyl Baltëza

Sipas tij, incenerim do të thotë ‘vdekje” për industrinë e riciklimit. “Ne kemi nënshkruar MSA-në, sipas së cilës deri në vitin 2018 duhet të riciklojmë 25% të mbetjeve, pasi aktualisht riciklohet vetëm 17% e totalit të mbetjeve që prodhojmë në vend. Nëse nuk përmbushim këto kushte ka penalitete. Ricikluesit në vendin tonë kanë marrë fund dhe shumë prej tyre tashmë kanë nisur shpërnguljen drejt Maqedonisë, e cila ka politika fiskale shumë favorizuese për këtë biznes”, shprehet Baltëza.

Baltëza shprehet se shoqata e ricikluesve i ka dërguar sugjerimet ekspertëve të qeverisë, por askush nuk i ka marrë në konsideratë duke rrezikuar daljen në rrugë të madhe të 3 mijë personave që janë të punësuar në industrinë e riciklimit.

Për Artan Manushaqen, ekspert juridik për çështjet e mjedisit, pas kësaj nisme që qeveria shqiptare përpiqet ta shesë bukur fshihet një aferë e madhe korruptive. “Asgjë nuk është transparente. As VNM-të (Vendimet e Ndikimit në Mjedis), as konsultat me publikun. Keni parasysh rastin e Fierit. Në filllim u tha se do ndërtohej në Mbrostar, por u tërhoqën pas protestave të banorëve, pastaj u tha se do të ndërtohej në Mborje dhe tani në Vërri… Po si ka mundësi që pavarësisht se u ndryshua vendndodhja se ku do të ndërtohej inceneratori, projekti në letër vazhdon të jetë i njëjti? A nuk duhej bërë një studim fizibiliteti nga e para se ndryshoi vendi? A nuk duhej një VNM nga e para? Asgjë. Këto janë në shkelje të hapur të të çdo të drejte ligjore. Një incinerator kur vihet në punë nuk fiket më, ai do lëndë të parë 24 orë. Ja vitin e parë u pastrua i gjithë vendi, pastaj me çfarë do të punojnë gjithë këto inceneratorë? Do marrin plehrat e botës që t’i djegin këtu, ndaj edhe e miratuan ligjin për importin e mbetjeve”, na thotë Manushaqe, i cili është edhe pjesëtar i Aleancës Kundër Importit të Plehrave.

Por përkundër këtyre qëndrimeve kritike të ambientalistëve dhe palëve të interesit qeveria vazhdon të këmbëngulë në dobinë e këtyre inceneratorëve. Ministri i Mjedisit, Lefter Koka, e ka konsideruar madje inceneratorin e Elbasanit “një vepër inxhinierike unike në llojin e vet në Shqipëri, me teknologji supreme”.

“Impianti është në gjendje të prodhojë 2.85 Megavat energji elektrike në orë, si dhe rreth 11 megavat avuj në orë, të cilat në të ardhmen, do të përdoren për serrat hidroponike, që do të ngrihen këtu pranë. Absolutisht, sot jemi përballë, një kryevepre të teknologjisë që tejkalon çdo standard mjedisor kombëtar dhe ndërkombëtar”, është shprehur Koka në ceremoninë e inaugurimit. Ndërsa kryeministri Rama është shprehur se tashmë merr fund ndotja e qytetit të Elbasanit dhe se një incinerator të tillë do “ta ndërtojmë edhe në Fier, edhe në Tiranë”.

Koncensionet e plehrave

Djegia e mbeturinave të Elbasanit i është besuar “Albtek Energy shpk”, e cila ka nënshkruar një kontratë koncensionare për 7 vjet me qeverinë shqiptare. Impianti përbëhet nga inceneratori dhe landfilli, i cili do të mbledhë dhe djegë mbeturinat. Vlera e investimit është 22 milionë euro, nga të cilat qeveria shqiptare kontribuon me një pjesë të madhe të fondeve me plot 12 milion euro, kurse 9.5 milion euro nga Albtek Energy shpk. Ai do të përpunojë 120-140 tonë mbetje të ngurta urbane.

Në impiantin e Fierit pritet që të përpunohen 180-200 ton mbeturina urbane në ditë ose rreth 70.000 ton në vit, kapacitet që sipas Ministrisë së Mjedisit është përllogaritur në bazë të gjenerimit të mbetjeve të Qarkut Fier. Nga djegia e tyre pritet të sigurohet prodhim energjie elektrike me fuqi 3.85 Mw.
Kohëzgjatja e këtij konçesioni, që i është besuar shoqërisë “Integrated Technology Waste Treatment Fier” do të jetë 6 vjet.

Duke përdorur skemën e partneritetit publik-privat (PPP) qeveria shqiptare qeveria shqiptare ka nisur procedurat për ndërtimin e një inceneratori në landfillin e Sharrës edhe në Tiranë. Por ndryshe nga Elbasani dhe Fieri, koncensioni për plehrat e Tiranës do të jepet për 30 vjet dhe kap shifrën e 140 milionë eurove.

Po ashtu inceneratorët e tjerë janë parashikuar që të ndërtohjen në Durrës, Maliq dhe Delvinë.  

Autor: Citizens Channel