Europa Nostra letër Metës, Ramës dhe Veliajt: “Të ndalohen planet për prishjen e Teatrit Kombëtar”

Hermann Parzinger, Presidenti Ekzekutiv i Europa Nostra, organizatë ndërkombëtare në mbrojtje të trashëgimisë kulturore në Evropë, i është drejtuar me një letër të personalizuar Kryeministrit Rama, Presidentit Meta dhe kryetarit të Bashkisë Tiranë, Erion Veliaj.

Ai shpreh shqetësimin e tij lidhur me planet e prishjes së godinës së Teatrit Kombëtar dhe u bën thirrje të mënjanohen nga vendimi  për ta ndërtuar një teatër të ri në vend të atij ekzistues.  

Në këto letra, Europa Nostra bën me dije se ekziston një probabilitet i lartë që Teatri Kombëtar të përzgjidhet si një nga “7 vendndodhjet më të rrezikuara në Europë“, e cila do  të angazhonte rrjetin dhe partnerët e Europa Nostra-s në restaurimin dhe rijetëzimin e godinës. Kjo nismë është krijuar për herë të parë në vitin 2013, me Bankën Evropiane të Investimeve si partner themelues.

Asnjë nga 29 vendndodhjet e përzgjedhura më parë në programin ‘7 më të rrezikuarat’ nuk është prishur dhe do të ishte risi nëse një fat i tillë i mjerueshëm do të ishte rezervuar për Teatrin Kombëtar të Shqipërisë, me gjithë mbështetjen e treguar në nivel kombëtar dhe Europian“, shkruan Prof. Dr. Hermann Parzinger në letrën drejtuar Ramës.

Letra e nisur në adresë të kryetarit të Bashkisë së Tiranës nënvizon rëndësinë kulturore që mbart Teatri Kombëtar, jo vetëm për kryeqytetin e Shqipërisë por edhe për vetë Evropën. Presidenti Parzinger thekson se edhe më parë, Europa Nostra ka përzgjedhur vendndodhje të tjera të rrezikuara në Shqipëri.

Gjithashtu do të doja të shtoja që vendndodhje shqiptare janë përzgjedhur dy herë edhe në të shkuarën: Amfiteatri i Durrësit dhe Kishat Post-Bizantine në Voskopojë dhe Vithkuq. Në të dyja rastet, Europa Nostra e gjeti bashkëpunim me aktorët shqiptarë pozitiv dhe efektiv, duke theksuar konsideratën dhe respektin që vendi juaj ka për ruajtjen e trashëgimisë kulturore“, shpjegon më tej Prof. Dr. Hermann Parzinger në letrën kundrejt krerëve kryesorë në Shqipëri.

 

Europa Nostra i rikujton Presidentit Meta se atij i janë drejtuar edhe më herët, në korrik të 2018-tës dhe i bën thirrje që të përdorë ndikimin dhe pozicionin që Presidenti gëzon për të mbrojtur Teatrin Kombëtar. 

 

Aleanca për Mbrojtjen e Teatrit, e ka mirëpritur këtë vendim nga Europa Nostra, duke e konsideruar këtë një nismë sensibilizuese .

 

Kryebashkiaku Erion Veliaj, në datë 14 janar të këtij viti ka ritheksuar se nuk është tërhequr nga plani për ta shembur godinën e Teatrit Kombëtar. Gjatë një takimi me banorët e zonës së Kasharit, Veliaj bëri me dije se Tirana, në 100 vjetorin e saj, do të fillojë punën në ndërtimin e një teatri të ri.  

“Që njerëzit të kuptojnë se Shqipëria nuk është vetëm e atyre njerëzve që bërtasin. Ashtu siç është edhe Kadri Roshi. Amaneti i Kadri Roshit ishte një teatër i ri. Të ketë një teatër të ri ku nuk plevitosemi, ku nuk shkojmë me batanije në shfaqje, ku nuk punojmë në një mullar kashte me shkrepëse të presuara, siç bëhej teatër para 100 viteve. Tirana në 100 vjetorin e saj do të fillojë punën për Teatrin e ri“, u shpreh kryebashkiaku Veliaj. 

 

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj 

Europa Nostra: Teatri Kombëtar nominohet për listën e 7 monumenteve më të rrezikuar në Evropë

Organizata Europa Nostra i ka dërguar sot një letër përfaqësuesit të Aleancës për Mbrojtje ne Teatrit Robert Budina, ku njoftohet se Teatri Kombëtar është nominuar për të qenë pjesë e 7 monumenteve më të rrezikuar në Evropë.

Letra vijon me një thirrje drejtuar institucioneve për tu tërhequr nga planet për shembjen e kësaj godine: “I bëjmë thirrje Qeverisë së Shqipërisë të heqë përfundimisht dorë nga planet për shkatërrimin e këtij simboli të patjetërsueshëm të Tiranës dhe të marrë seriozisht parasysh potencialin e tij të pazëvendësueshëm për pasurimin kulturor dhe shoqëror të Tiranës, çka mishëron plotësisht godina e Teatrit Kombëtar”.

Letra e plotë: 

 

Çfarë është lista “7 më të rrezikuarat”?

“7 më të rrezikuarat”, është një program që identifikon objektet dhe peizazhet më të kërcënuara në Evropë dhe mobilizon aktorët publik dhe privat në gjetjen e një zgjidhje për ruajtjen e siteve të çmuara të trashëgimisë.

Lista “7 më të rrezikuarat” publikohet çdo dy vite. Ekipe multidisiplinare ekspertësh angazhohen në misione shpëtimi dhe ndihmojnë në hartimin e planeve të veprimit për secilin objekt apo peizazh.  

 

Pak javë më parë, një delegacion i përfaqësuesve të Aleancës për Mbrojtjen e Teatrit ishte pjesë e konferencës vjetore të Europa Nostra në Paris. Kreshnik Merxhani, arkitekt dhe aktivist i AMT u shpreh se kishin marrë garancinë nga figurat drejtuese të organizatës që Teatri Kombëtar do të përfshihet në listën e ngushtë të 14 vendndodhjeve të trashëgimisë kulturore më të rrezikuara në Evropë.

Kjo nuk është here a parë që organizata Europa Nostra adreson çështjen e Teatrit Kombëtar.  Në korrik të këtij viti organizata iu drejtua Kryeministrit Rama, Presidentit Ilir Meta dhe përfaqësuesve të institucioneve ndërkombëtare me një letër të hapur ku shpreheshin shqetësimet për cenimin e trashëgimisë me prishjen e Teatrit Kombëtar.

Çfarë është Europa Nostra?

Kjo organizatë është një nga më të rëndësishmet në Europë, në lidhje me trashëgiminë kulturore dhe natyrore.Organizata Europa Nostra u themelua në vitin 1963 në Paris. Për më shumë se 50 vite ka mbrojtur dhe ka lobuar për trashëgiminë kulturore. Sot është e njohur si një nga organizatat më të rëndësishme në përfaqësimin dhe mbrojtjen e vlerave të trashëgimisë kulturore.

*Citizens Channel /l.k./

“Notre Dame de Tiran” ekspozohet në mjediset e Teatrit Kombëtar

“Notre Dame de Tiran” quhet ekspozita e sjellë në mjediset e Teatrit Kombëtar që prej datës 2 nëntor. Nëpërmjet këtyre veprave autori Avni Delvina paraqet imazhe të ndryshme të cilat vënë në qendër kauzën për mbrojtjen e teatrit por edhe sjell një qasje satirike ndaj situatës aktuale politike.

Vepra e piktorit Avni Delvina në mjediset e Teatrit Kombëtar / Foto: Entenela Ndrevataj

Image 1 of 9

Teatri Kombëtar, në garë për një nga 7 objektet kulturore më të rrezikuara në Evropë

 “E kemi nominuar Tetarin Kombëtar për programin e Europa Nostra, shtatë vendndodhjet më të rrezikuara të trashëgimisë në Evropë dhe presim që në ditët e ardhshme të kemi edhe një vendim final prej tyre”, u shpreh arkitekti Kreshnik Merxhani në një video të shpërndarë në faqen zyrtare të Aleancës për Mbrojtjen e Teatrit në Facebook. 

Ai është pjesë e delegacionit shqiptar i cili ndodhet në Paris, në Konferencën e Europa Nostras ku ka fituar garancinë nga figurat drejtuese të organizatës që Teatri Kombëtar përfshihet në listën e ngushtë të 14 vendndodhjeve të trashëgimisë kulturore më të rrezikuara në Evropë.

 

Nëse Teatri do të mund të përfshihet në listën e shtatë vendndodhjeve më të rrezikuara atëherë organizata europiane e fokusuar në mbrojtjen e trashëgimisë kulturore, Europa Nostra, do të ketë mundësi të sigurojë projekte restauruese të godinës. Sipas përfaqësuesve të delegacionit shqiptar në këtë konferencë, do të zhvillohet një prezantim i gjithë rrugës së ndjekur deri më tani për Teatrin Kombëtar.

Aleksandër Gjonaj ndodhej sot në mjediset e Teatrit Kombëtar. I entuziazmuar nga lajmi, ai tregon si janë bërë përgatitjet nga vetë Aleanca për Mbrojtjen e Teatrit dhe çfarë materialesh janë vendosur të paraqiten në konferencën që po zhvillohet në Paris.

Aleksandër Gjonaj, pedagog dhe pjesë e Aleancës për Mbrojtjen e Teatrit

“Arkitektët në radhë të parë kanë përgatit materiale që kanë të bëjnë me aspektin teknik të problemit. Është paraqit arkitektura siç është projektuar nga arkitekti italian, si ka qenë projekti fillestar, çfarë ndryshimesh janë bërë mbrapa dhe gjendja reale që është sot”, shprehet zoti Gjonaj gjatë intervistës së dhënë për Citizens Channel.

Ai ka qenë i pranishëm gjatë përzgjedhjes së materialeve dhe tregon se në video-prezantimin e bërë pranë Europa Nostra-s janë integruar fjalime dhe pamje nga protestat e zhvilluara gjatë gjithë procesit në mbrojtjes të godinës, çka e bën atë material mjaft të veçantë në sytë e tij.

“Përveç këtyre aspekteve teknike, materiali jonë ka pas një gjë krejt të veçantë, ka pas edhe protesta popullore. Me qindra dhe mijëra protestues, qytetarë të Tiranës, i kanë dalë në mbrojtje Teatrit”, tregon më tej ai.

Teatri Kombëtar është i vizituar dhe i jetësuar gjatë çdo momenti të ditës. Lindita Komani ishte sot brenda ambienteve të saj, duke u përgatitur për veprën e radhës që do të vihet në skenë në kuadrin e festivalit në mbrojtje të Teatrit Kombëtar. Ajo tregon për Citizens Channel se e ka mirëpritur një lajm të tillë.

Lindita Komani, pjesë e Aleancës për Mbrojtjen e Teatrit

Në kuadër të këtij programi i thuhet një lloj stop-i, nuk është stop zyrtar se ata nuk mund të detyrojnë shtetin shqiptar mos ta bëjë diçka por është një fuqi shumë e madhe kulturore e politike që vjen nga vendimi i tyre“, artikulon zonja Komani.

Prandaj do të ishte e mirëpritur, se ata garantojnë që ka dhe mbështetje financiare për të bërë restaurimin e Teatrit që do të ishte gjë akoma dhe më e madhe”, sqaron në vijim ajo.

Duke kuptu këtë rëndësi të këtij objekti, unë mund të them me plot gojën që ky objekt, në mënyrë absolute nuk duhet të preket as me majën e gishtit. Këtu është historia, gjithë historia e institucioneve kulturore të shtetit shqiptar, institucioneve kulturore kombëtare“, arsyeton më tej zoti Gjoni gjatë intervistës së tij. Ruajtja e Teatrit Kombëtar dhe atij Eksperimental, në këndvështrimin e tij, është jetike, jo vetëm për kulturën dhe historinë por edhe për demokracinë në Shqipëri.

Çfarë është Europa Nostra?

Europa Nostra është një lëvizje e qytetarëve për të mbrojtur trashëgiminë kulturore dhe natyrore të Evropës. Ajo u themelua më 29 nëntor 1963 në Paris dhe ka 50 vite që mbron dhe lobon për trashëgiminë kulturore. Në këtë organizatë marrin pjesë përfaqësues nga 40 vende të Evropës dhe ka një status këshillimor për UNESCO-n dhe BE-në sa i përket siteve kulturore dhe trashëgimore. 

*Citizens Channel/E.K/E.N/

Aleanca për Mbrojtjen e Teatrit kallëzon në Prokurori Arbër Maznikun dhe biznesmenin Shkëlqim Fusha

Aleanca për Mbrojtjen e Teatrit ka kallëzuar në Prokurorinë e Tiranës, nënkryetarin e Bashkisë Tiranë, Arber Mazniku dhe administratorin e kompanisë Fusha sh.p.k ,Shkëlqim Fusha për kryerjen e vepres penale, atë të korrupsionit.

Sipas Aleancës, në muajin gusht të vitit 2019 është publikuar online një faturë, e cila është paguar me kartë krediti nga shtetasi Shkëlqim Fusha në favor të shtetasit Arbër Mazniku për qendrimin në hotelin “Alma Barcelona” në Barcelonë të zotit Mazniku. Fatura është paguar për dy netë qëndrimi dhe bëhet fjalë për një shifër 1816 euro për qëndrimin në datat 19 dhe 20 qershor 2019.

Fatura e paguar për Arbër Maznikun

Sipas Aleancës për Mbrojtjen e Teatrit kjo faturë nuk është paguar as nga firma Fusha për Bashkinë Tiranë dhe as nga delegacioni siç pretendon bashkia, por nga karta personale e zotit Fusha për zotin Mazniku.

“Ligji nr.9367 dt.07.04.2005 për parandalimin e konfliktit të interesave  për ushtrimin e funksioneve publike në nenin 23 i përcakton : Ndalimi i marrjes së dhuratave, favoreve, premtimeve ose trajtimeve preferenciale . Është e ndaluar që një zyrtar të kërkojë ose të marrë në mënyrë të drejtpërdrejtë ose tërhore dhurata, favore, premtime ose trajtime preferenciale të cilat jepen për shkak të pozicionit të tij nga një individ person fizik ose person privat. Nënkryetari i Bashkisë, Ardian Mazniku ka shkelur detyrimin për deklarimin e kësaj dhurate pranë ILDKPI-së në formularin periodik vjetor të interesave private ashtu siç përcaktohet në faqen 8 të formularit. Nënkryetari i Bashkisë Tiranë ka vepruar në kushtet e konfliktit të interesit , duke shkelur ligjin 9367, i datës 07.04.2005 për parandalimin e konfliktit të interesave për ushtrimin e funksioneve publike” -thuhet në kallëzimin drejtuar Prokurorisë së Tiranës. 

Aleanca ka kërkuar nga Prokuroria e rrethit gjyqësor Tiranë fillimin e një procedimi penal.

Ne kallëzuesit nga prokuroria e rrethit gjyqësor  Tiranë kërkojmë, fillimin e procedimit penal në ngarkim të zotit Ardian Mazniku, në cilësinë e nëkryetarit të Bashkisë Tiranë, dhe zotit Shkëlqim Fusha në cilësinë e ortakut të vetëm dhe administratorit të shoqërisë Fusha sh.p.k për kryerjen e veprës penale, shpërdorim detyre dhe të korrupsionit aktiv dhe pasiv, parashikuar nga nenet përkatëse të paraqitura në objektin e kallëzimit.


 

Përfaqësuesi i Aleancës për Mbrojtjen e Teatrit Kombëtar, Ervin Goci në lidhje më këtë ceshtje është shprehur se rasti i Teatrit Kombëtar është një rast flagrant vjedhjeje dhe grabitjeje, dhe marrja e parave nga firma Fusha është për të dhënë tendera dhe për të favorizuar në kushte të pabarabarta me aktorë të tjerë të ndershëm që ka shoqëria shqiptare.

“Kjo firmë ka fituar rreth 49 tendera në 4 vite, në Bashkinë Tiranë dhe me qeverinë qendrore. Nga këto 49 tendera, diku 30 e ca janë pa garë fare. Këtu kemi raste të jashtëzakonshme për të hapur një hetim. Ne duam që të hapet nje hetim nga prokuroria, dhe kemi hyrë për çeshtjen e Teatrit Kombëtar, nuk duam ta devijojmë këtë thjesht si një ceshtje mes zotit Mazniku dhe zotit Fusha. Ne duam të hapet e gjithë dosja e Teatrit Kombëtar dhe të nxirren të gjitha faktet që kompromentojnë këta individë për çeshtjen e Teatrit Kombëtar.”

Kompania Fusha sh.p.k është përmendur shpesh për marrjen e një sërë tenderash për shumë projekte publike në Tiranë, por edhe në Shqipëri. Ndërkohë është edhe kompania së cilës i është dhënë për ndërtim Teatri Kombëtar, ku parashikohen të ngrihen edhe kullat shumëkatëshe. 

Sikundër ka raportuar edhe më herët Citizens Channel, më 27 qershor 2018 Këshilli i Ministrave propozoi projektligjin “Për përcaktimin e Procedurës së Veçantë për Negocimin dhe Lidhjen e Kontratës” me objekt “Projektimi dhe Realizimi i Projektit Urban dhe Godinës së Re të Teatrit Kombëtar”

Në këtë projektligj thuhet se Ministria e Kulturës nuk ka fonde për të kryer këtë investim. Kështu, Bashkia Tiranë me një kërkesë të datës 23.2.2018 drejtuar Ministrisë se Kulturës, shpreh interesin që të zhvillohet zona pranë Teatrit Kombëtar nga kompania “Fusha” sh.p.k. Ky subjekt privat përveç zhvillimit të zonës angazhohet të realizojë edhe ndërtimin e godinës së re të Teatrit Kombëtar.

 

*Citizens Channel /E.K/ 

 

Teatri Kombëtar: Statuset e Kryeministrit përballë përgënjeshtrimeve të aktorëve

Në qershor të vitit 2018, regjisori dhe aktori Pirro Mani ishte në krye të listës me 65 emra të tjerë artistësh, e cila iu dorëzua krerëve të shtetit në formë kërkese për shembjen e Teatrit dhe ndërtimin e një të riu. Fill më pas, vjen deklarata e bashkëshortes Pavlina Mani e cila tregon se zoti Mani prej 10 vitesh jeton në Amerikë për shkak të gjendjes shëndetësore dhe se nuk ka firmosur asnjë dokument që lidhet me prishjen e godinës. Të dy ata dëshirojnë të ndërtohet një teatër i ri por pa u prekur Teatri ekzistuar Kombëtar.  

Reagimi i  plotë i Pavlina Manit

Pirro Mani ka rreth dhjetë vjet që s’ka lëvizur nga Amerika, e çfarë firme mund të ketë vënë ai, në qoftë se ai është këtu në Amerikë. Lëreni të qetë se është në fund të viteve të jetës së vet, është i sëmurë.

Ne nuk merremi me këto gjëra, atje në plan të parë, nuk është fare çështja tek ndërtimi i Teatrit, atje bëhet luftë politike dhe ne jemi kundër politikës, me asnjë parti nuk jemi. Si Pirro, si unë! Ne jemi artistë, nuk jemi politikanë!

Edhe përderisa në këtë punë ka futur hundët politika, ne nuk prononcohemi për asnjë gjë. Ne nuk jemi as për prishjen e Teatrit. Ne jemi për teatër, të ekzistojë teatri, të ekzistojë dhe një teatër i ri, një godinë e re, të ekzistojnë 2-3 teatro për Tiranën, se e meriton ai vend të ketë teatro siç ka e gjithë bota“.

Thuajse një vit më vonë, në datën 24 qershor 2019, Teatrin Kombëtar u zbardh i rrethuar nga forca të shumta policore. Gjatë gjithë ditës pati përplasje mes policisë dhe artistëve e qytetarëve të cilët nuk lejuan largimin e materialeve dhe zbrazjen e godinës. Në mbrëmje të po asaj dite policia u tërhoq. Megjithatë, tërheqja ishte e përkohshme, pasi kryeministri Rama vazhdimisht është shprehur i vendosur se Teatri aktual do prishet.

Në rrjetin social Facebook, ai ka shpërndarë qëndrimet e shumë artistëve të cilët shprehen pro prishjes së Teatrit duke argumentuar qëndrimin e tyre. Në mesin e këtyre personaliteteve gjithashtu janë cituar edhe aktorë të njohur të cilët i kanë përgënjeshtruar postimet e kryeministrit në adresë të tyre. Kjo situatë nuk ka ndodhur vetëm një herë, por është përsëritur vazhdimisht në vetëm pak muaj, ku retorika e Ramës për prishjes e godinës historike është intensifikuar.

“Përgënjeshtrime në Facebook”

Në datën 25 korrik të këtij viti, kryeministri Rama shpërndan në rrjetin social Facebook deklaratën e aktores Rajmonda Bulku, ku sipas asaj deklarate godina aktuale duhet shembur sepse kushtet janë mizerabël dhe ndërtesa të tjera që i dedikohen artistëve duhet të ketë edhe në zona të si Kombinati apo Lapraka.

Në po atë ditë, zonja Bulku përgënjeshtron postimin e kryeministrit dhe kërkon të ruhet historia e kultura. Ajo dëshiron ndërtimin e një teatri të ri, por pa u prekur aktuali.

Tre ditë më pas, kryeministri Rama poston në llogarinë e tij në Facebook deklaratën e  regjisorit Mihallaq Luarasit i cili është ndarë nga jeta para dy vitesh. Sipas Ramës, amaneti i Luarasit ishte ndërtimi i një teatri të ri dhe jo rikonstruktimi i godinës aktuale.  

 Menjëherë ka ardhur reagimi dhe mohimi i asaj deklarate nga djali i tij, Eldon Luarasi. “Mos i trazoni të vdekurit z. Kryeministër! Nuk mund t’ju përgjigjen dhe nuk mund t’ju kundërshtojnë”. Kështu nis postimi i të birit i cili dëshmon se askush nuk e di më mirë se ai cili është amaneti i babait të vet.

Reagimi i plotë i Eldon Luarasi

Mos i trazoni të vdekurit Z. Kryeministër! Nuk mund t’ju përgjigjen dhe nuk mund t’ju kundërshtojnë. Në emër të tim eti, njeriut që i kushtoi jetën Teatrit, po ju bëj me dije se unë i biri, amanetin e tij mbi Teatrin Kombëtar e njoh më mirë se kushdo tjetër. Në një nga librat e tij, im atë ka shkruar: ‘Varrmihësit nuk dëgjojnë se nuk duan të dëgjojnë. Ata duan të hedhin lopatat e fundit të dheut mbi arkivolin e Teatrit Kombëtar. Teatri Kombëtar nuk mund të vritet, sepse këtë krim mund ta bëjë vetëm një armik i jashtëm, një pushtues që shtie për të vrarë kombin tonë. Sot për sot ne nuk jemi të pushtuar (dhe asnjëherë mos qofshim), prandaj kjo gjëmë është e pamundur’. Që prej një viti e gjysmë jam pjesë e protestës për mbrojtjen e Teatrit Kombëtar, fillimisht si qytetar dhe më pas si artist, me bindjen se demokracia e vërtetë mbart vlera të padiskutueshme”, përfundon Eldon Luarasi.

10 ditë pas kundërpërgjigjes së Eldon Luarasit, kryeministri shpërndan në Facebook një pasazh të shkëputur nga Marjana Kondi e cila tregon se gjendja fizike e Teatrit Kombëtar çon në nevojën e ndërtimit të një godine të re, bashkëkohore.

Edhe kësaj radhe, zoti Rama është përballur me mohimin e deklaratës nga vetë aktorja e cituar. Marjana Kondi reagoi ndaj postimit të mësipërm duke informuar se është nxjerrë nga konteksti dhe është cituar në mënyrë të cungët.   

Reagimi i plotë i Marjana Kondit

Unë vlej! Jam aktorja dhe punonjësja e parë e cila në vitin 2014 reformoi Teatrin Kombëtar duke më larguar nga puna ( arsyet e së cilës i di vetëm drejtuesi i institucionit) Jam aktorja që Shteti Shqiptar dëmshpërbleu me XX000000 lekë për largimin tim të padrejtë nga puna. Jam aktorja që sot Kryeministri i Shqipërisë më dedikon një status në faqen e tij.

Jam aktorja që konsiderohem nga një Kryeministër Artist si një ndër artistet që ka mbledhur më shumë duartrokitje në skenën e Teatrit Kombëtar. Shoh që jam cituar por jo plotësisht, zakon i vjetër i politikës që në rastin më të mirë e thotë të vërtetën përgjysmë dhe kjo e bën atë të gënjeshtërt. Kryeministri apo çdo palë politike duhet t’i citojë dhe referojë artistët në gjithë të vërtetën e tyre dhe e vërteta ime është që pasi kam kërkuar kushte, më kanë larguar nga puna në teatrin kombëtar, pikërisht unë që Kryeministri thotë që jam duartrokitur shumë. Jam distancuar nga debati për teatrin dhe do të përfshihem kur të shoh që mendimi i artistit vërtetë vlen për teatrin dhe jo për përdorim politik. Unë vlej!  Vlej sa gjithë duartrokitjet e publikut tim”.

Pa kaluar java nga përgënjeshtrimi i mësipërm, me datë 25 gusht 2019, sërish në llogarinë e Facebook-ut, kryeministri Rama vijon me deklaratat e artistëve që shprehen pro ndërtimit të një teatri të ri.

Ilire Vinca, në po të njëjtin postim ka komentuar se ky mendim nuk i atribuohet Teatrit Kombëtar dhe ndjen nevojën të sqarohet pasi ky keqkuptim ka ndodhur edhe më parë. Kryeministri Rama i është përgjigjur aktores Vince duke i thënë se është në të drejtën e saj të ndryshojë mendim dhe se deklarata e mësipërme nuk është nxjerrë nga konteksti.

Screenshot-i i kundërpërgjigjes së Ilira Vince

*Citizens Channel/Entenela Ndrevataj

Tingujt e kitarës akustike në festivalin për mbrojtjen e Teatrit Kombëtar

“Ti mund të thuash se jam ëndërrimtar,

Por unë nuk jam i vetmi…”

Ky është një pasazh i shkurtër i këngës “Imagine” të John Lennon, me të cilën artisti i ri Gjergj Kaçinari vendosi të hapë koncertin që u zhvillua ditën e djeshme, në sallën e Teatrit Kombëtar. I vendosur në qendër të skenës, mund ta përjetoje emocionin e tij teksa vazhdimisht ndërvepronte me publikun, duke i ndarë ndjesitë dhe ngjarjet që e lidhin me atë ambient.

“Daja im është aktor, Vasjan Lami, qëkur kam lindur unë kam ardhur këtej, qoftë për të luajtur, qoftë për të parë shfaqje, por më shumë kam ardhur për të luajtur. Dhe në atë pishinë kam mësuar not, para 20 vitesh” shprehet Gjergj Kaçinari për Citizens Channel, duke shtuar se kjo hapësirë i ofron rehati dhe paqe shpirtërore.

Ai gjithashtu zgjodhi simbolikisht Teatrin për të ndarë këngën e tij më të re që titullohet “Young hearts”, e cila do të publikohet së shpejti. Gjergj Kaçinari na tregon se është pikërisht rëndësia e madhe që mbart kauza e Teatrit arsyeja pse ai zgjodhi atë audiencë dhe mjedis. 

Për mendimin tim nuk kanë të krahasuar këto lloj koncertesh. Dhe fakti që ishte një koncert kaq i rëndësishëm për mua, vendosa që edhe këngën mos ‘ta çoj dëm’”, rrëfen Gjergji.

I pyetur nga Citizens Channel rreth kushteve fizike të mjedisit dhe skenës, ai tregon se nuk ka hasur asnjë vështirësi apo problematikë gjatë minutave që ai ishte duke kënduar. “Salla është jashtëzakonisht e mirë, akustika është fantastike, s’ke ça me i lujt!” shprehet ai.

Uendi Morava ishte e pranishme teksa u zhvillua koncerti brenda Teatrit Kombëtar. “Sot ishte shumë bukur, shumë relaksuese, emocionuese edhe sepse performuesi ishte një personazh i cili vetë në skenë emocionohej shumë. E përcolli aq mirë!” shprehet Uendi për Citizens Channel. Ajo e konsideron me shumë vlerë koncertet dhe festivalet e zhvilluara radhazi prej disa javësh.

Periudha e ndërtimit të gjithë këtyre festivaleve në mbrojtje të Teatrit është një iniciativë tejet interesante që mban gjallë edhe pjesën artistike të këtij vendi”.

Kënga që titullohet “Sound of Silence”, kulmon në vargjet të cilat japin mesazhin e fortë për rëndësinë e komunikimin, jo vetëm linguistik por edhe emocional. Të marra nga kënga dhe të përkthyera, Gjergj Kaçinari vendosi që ta mbyllë koncertin e tij pikërisht me këtë këngë.

“Dhe në dritën e zbehtë unë pashë

Dhjetë mijë njerëz, ndoshta më shumë

Njerëzit që flasin, pa folur

Njerëzit që dëgjojnë, pa dëgjuar

Njerëzit shkruajnë këngë, që zërat kurrë nuk i ndanë

Dhe askush nuk guxoi

“Ta ngacmojë”  tingullin e heshtjes”

Koncerti i Gjergj Kaçinarit ishte aktiviteti i gjashtë i një cikli eventesh kulturore që kanë që nisur prej muajit korrik, kohë kur aktivistët e Aleancës për Mbrojtjen e Teatrit ri-hapën dyert  e godinës, duke organizuar atë që e kanë quajtur “Festivali për Mbrojtjen e Teatrit Kombëtar”.

Fillimisht artisti Mehdi Malkaj luajti monodramën “Marr Guximi”, i ndjekur nga interpretimi i aktorëve të njohur ndërkombëtarisht Arben Bajraktaraj dhe Bob Berkley pak ditë më pas. Serisë së aktiviteteve iu bashkua më pas aktorja Justina Aliaj me shfaqjen “Mbretëresha” dhe performanca eksperimentale “Kanuni i Gruas” nga një artistik nga Kosova.

Koncerti i këngëtarit Kacinari, u parapri nga një drama “Emigrantët” e vënë në skenë nga aktorët Besmir Haliti dhe Endri Ahmetaj.

 *Citizens Channel /E.N/

 

 

Kanuni i gruas në Teatrin Kombëtar: Një këngë vaji për çdo gaz

Teatri i përmbushte kushtet, kishte skenën, mirëpo për fat të keq i kishte dyert e mbyllura” shprehet Qëndresa Loki, e cila ditën e djeshme shpalosi në skenën e Teatrit Kombëtar, së bashku me trupën e artisteve nga Qëndra për Art dhe Komunitet – Artpolis veprën “Kanuni i gruas”. Në solidaritet me rezitencën  për mbrojtjen e godinës, tetë aktore nga Kosova performuan në sallën e Teatrit, i cili prej javësh është tashmë i hapur për publikun, i gjallëruar dhe i rijetësuar nga aktorë të huaj dhe shqiptarë.

“[Teatri Kombëtar] Është institucion i parikthyeshëm dhe i pazevëndësueshme ndonjëherë. Ne si aktiviste do t’i mbështesim kolegët tanë këtu. Do ta kenë përkrahjen tonë, vazhdimisht” shprehet Qëndresa për Citizens Channel, menjëherë pas dhënies së shfaqjes e cila u përcoll me duartrokitje dhe interes të veçantë nga publiku.

Qëndresa Loki, aktore në veprën “Kanuni i gruas”

“Kanuni i gruas” shtjellon rolin e saj në shoqërinë e Kosovës. E gjithë tematika vërtitet rreth stereotipeve dhe normave gjinore të cilat kushtëzojnë lirinë e vajzave dhe grave, duke u përcaktuar që në lindje trajektoren e jetës, bazuar në moralin shoqëror. 

 “Kanuja e xen gruen si një tepri në shpi”, ishte fjali e thënë rishtazi dhe e përcjellë gojarisht nga secila artiste teksa performonin ditën e djeshme në sallën e Teatrit Kombëtar.

Në përformacën e cila zgjati mbi 30 minuta, artistet nga Kosova paraqitën shoqërinë patriarkale tek rëndon mbi gruan kosovare dhe shqiptare nëpërmjet rolit dhe detyrat që ajo i përcakton, nisur vetëm nga gjinia e saj. Në fokus të veprës ishte kanagjegji, ritual i hasur gjerësisht në Kosovë, i cili bëhet para dasmës. Në kanagjegj janë të ftuara vetëm vajza dhe gra. Nusja mban në kokë një shami të kuqe dhe vajzat e tjera i këndojnë asaj këngë vaji. Këto këngë tradicionale u kënduan edhe gjatë veprës së vënë së skenë mbrëmë:

“Ani fryni era u kput peni o,

Ani ksaj lules i erdh reni [radha] o”

Boll ma! Deri tash na keni shtyp, deri tash nuk kemi guxu me fol se asht thanë që gratë janë veç për punë të shpisë, gratë janë për me i kqyr fmit, me i rehatu mysafirt kur të vijnë dhe mos me ja kthy fjalën kërkuj”, u shpreh Kaltrinë Zeneli gjatë intervistës së dhënë për Citizens Channel teksa u pyet rreth normave gjinore në shoqërinë ku ajo bën pjesë. Ajo shton se kultura dhe sistemi patriarkal është shtypës për gjininë femërore në Kosovë e cila nuk duhet pranuar më.

Kaltrinë Zeneli, aktore në veprën “Kanuni i gruas”

Gjatë shfaqjes u vijëzua pritshmëritë dhe përjetimet me të cilat përballen vajzat dhe gratë e martuara, të cilat përkojnë edhe me situatën në shumë zona të Shqipërisë. “Me kan’ nuse do me thanë me e marr vesh krejt shpia ku je t’u shku”, “Me kan’ nuse do me thanë me dalë me prit mysafir tek dera edhe nëse je smur”,Me kan’ nuse do me thanë krejt fajet e botës me kanë tuat”.

Teksa portretizohej roli i gruas në Kosovë, artistet nga Kosova shfaqen momente rebelimi ndaj dhunës me bazë gjinore.  “Mos m’prek!”,Mos m’prek!”,Mos m’prek!” ishin thirrjet e  artisteve drejtuar publikut të pranishëm në sallë duke përcjellë mesazhin se është pikërisht shoqëria e cila e toleron atë, tolerancë e cila ka sjellë një numër vajzash dhe grash të bien pre e kësaj dhunë.

Kaltrinë Zeneli mendon se dhuna është një fenomen tepër i shpeshtë, ku gjenezën e ka nga vetë familja.  “Tu fillu prej familjes, prej mentalitetit të asaj familjeje, fillon prej aty:  ‘Shuj se kojshia”.

Ajo gjithashtu shprehet se policia dhe gjykata janë institucione të cilat kanë dështuar në mbrojtjen e viktimave. “Mandej kur ti shkon me kërku ndihmë nëpër institucione pak ma t’nalta, ndoshta në polici. Edhe ata i bajnë sendet asgja: “Uh, na kena punë hala ma t’mdhaja” shprehet ajo për Citizens Channel.

Ditën e djeshme, teksa vajzat vunë në skenë “Kanunin e gruas” Kosova u trondit sërish nga dhuna me bazë gjinore ku një grua është mbetur e vrarë nga bashkëshorti i vet, i cili e ka goditur atë me 15 plumba. Lajme të këtilla janë normative edhe për Shqipërinë, ku të dhënat e Studimit Global mbi Dhunën me Bazë Gjinore tregojnë se niveli i vrasjeve nga partnerët është 0.7 për 100.000 mijë gra duke pasur kështu numrin më të lartë të vrasjes së grave nga partnerët në krahasim me vendet e tjera të Evropës. 

Artistet nga Kosova e shikojnë artin si armën e tyre më të fortë për të ndryshuar shoqërinë. Nëpërmjet tij, ato synojnë të përçojnë mesazhe të forta të cilat shkundin themelet e mentalitetit, traditave dhe dokeve krahinore.

“Ndryshimet më të mëdhaja në botë i ka bërë vetë arti, nëse ne si artistë nuk i ndryshojmë, atëherë kush do ta bëjë?! “

*Citizens Channel/ Entenela Ndrevataj

TKE me numrin më të lartë të shfaqjeve dhe spektatorëve

Teatri Kombëtar Eksperimental “Kujtim Spahivogli” (TKE)  është institucioni kulturor i cili ka pasur numrin më të lartë të shfaqjeve dhe spektatorëve gjatë 3-mujorit të dytë të vitit 2019 por edhe krahasuar me këtë 3-mujor të vitit të mëparshëm.

Bazuar në të dhënat e INSTAT Teatri Kombëtar Eksperimental është teatri i cili ka shtuar numrin e spektatorëve gjatë këtij viti. Të dhënat tregojnë se diferencat janë të ndjeshme krahasuar me institucionet e tjera, përfshirë këtu edhe Teatrin Kombëtar i cili prej më shumë se 1 viti e ka zhvendosur aktivitetin e tij artistik në godinën e quajtur “ArtTurbina”.

Numri i shfaqjeve dhe premierave gjatë 3-mujorit të dytë të 2018 dhe 2019.
Burimi: INSTAT

Teatri Kombëtar ka zhvilluar 47 shfaqje gjithsej gjatë tremujorit të dytë të vitit 2019 ndërsa Teatri Kombëtar Eksperimental ka zhvilluar 141 të tilla.  Ndërsa për sa i përket numrit të spektatorëve, Teatri Kombëtar ka pasur 10.585 spektatorë gjatë 3-mujorit të dytë të vitit 2019 ndërsa Teatri Kombëtar Eksperimental ka pasur 19.154 spektatorë. Gjithashu edhe në krahasim me institucionet e tjera të artit dhe të kulturës Teatri Kombëtar Eksperimental mban numrin më të lartë të spektatorëve.

Numri i spektatorëve gjatë 3-mujorit të dytë të 2018 dhe 2019.
Burimi: INSTAT

 

Teatri Kombëtar Eksperimental është gjithashtu i prekur nga “projekti” i cili synon prishjen e Teatrit Kombëtar për ta zëvedësuar atë me një të ri pa ruajtur asnjë gjurmë të godinës ekzistuese e cila daton që nga viti 1938 . Por ky projekt ka përballë një protestë të përhershme nga qytetarë dhe ngta artistë prej 1 viti e gjysëm të cilët kanë protestuar çdo ditë dhe kanë qëndruar 24 orë (prej rreth 2 javësh e gjysëm) në sheshin e Teatrit Kombëtar.

 

Citizens Channel / f.s

 

Rezistencë nëpërmjet artit; aktorët Arben Bajraktari dhe Bob Berkey mbushin sallën e Teatrit Kombëtar

“E keni gjithë infrastrukturën teknike në dispozicion prej meje, dhe pastaj herë pas here vija, nuk mund të isha gjithmonë”, tregon me entuziazëm Edi Dingu, i cili edhe kësaj radhe ishte i fundit që mbylli dyert e Teatrit Kombëtar. Jo për t’i dhënë shëndenë e fundit, por pas një shfaqjeje artistike që i dha jetë një tjetër nate në sallën e tej mbushur me artdashës e qytetarë.

Edi vjen sa herë ka shfaqje artistike, pasi merret me organizimin dhe mbarëvajtjen teknike të zërit dhe dritave, në mënyrë që gjithçka të shkojë mirë, edhe pse organet kompetente shtetërore kanë ndërprerë dritat dhe ujin në Teatrin Kombëtar pas protestës së 25 korrikut.

“Realisht në pjesën e Teatrit Kombëtar, dritat ishin shkëputur një javë apo më shumë përpara, sepse këtu është hequr fondatori i energjisë, është hequr tubacioni i ujit . Në datë 25 shteti vazhdoi ciklin. U mundua dy ditë ta gjente se ku hiqeshin dritat dhe nuk i gjenin dot, kështu që ne patëm favorin për përgatitje. Sollëm gjeneratorin e madh sepse që në momentin që jemi prezent këtu ishte ideja që do gjallërohet jeta artistike, të kundërveprohej jo me dhunë, por që t’i vitalizojmë këto dy institucione me shfaqje siç po bëhet këto ditë, kështu që jemi totalisht të pavarur me të gjitha llojet e energjisë”.

Edi Dingu | Aktivist i Aleancës për Mbrojtjen e Teatrit | Foto: Erisa Kryeziu | Citizens Channel

Edi thotë se kjo është një punë e cila do organizim dhe forcë por ja vlen për qëllimin e kauzës që është mbrojtja dhe ruajta e trashëgimisë kulturore për të gjitha vlerat që ka.  

Faktikisht është një detyrë që duhet një tjetër lloj organizimi, me shumë forca, me shumë prurje që të arrijmë jo vetëm këtu të japim shfaqje, por të japim paralelisht në dy institucionet. Dhe ne kemi parasysh disa skena, skena qendrore e këtij teatri, skena e hapur dhe në atë teatër (eksperimental) kemi edhe dy të tjera“.

Shfaqja e dytë në Teatrin Kombëtar 

Mbrëmja e së enjtes ngjiti në sallën e Teatrit Kombëtar dy aktorë, Arben Bajraktarin dhe Bob Berky.

Salla e teatrit u shpluhuros sërish nga prania e shumtë e qytetarëve dhe artdashësve të cilët mezi prisnin shfaqjen artistike të radhës. Sipas Robert Budinës, i cili bëri mirëseardhjen e të pranishmëve kjo është një qëndresë ndaj qeverisë.

“Kjo është një qëndresë ndaj qeverisë dhe arma jonë me e mirë është arti”, u shpreh Budina.

Ngjitja në skenë e Aktorit Bajraktari u mirëprit me duartrokitje si dhe me dorëzimin e çmimit të fundit të marrë prej tij si aktori më i mirë në filmin “Streha mes reve” me regji të Robert Budinës, në Festivalin Pri Film në Prishtinë. Për sallën e Teatrit Kombëtar, Bajraktari interpretoi një tekst të Teki Dervishit nga vepra “Shtëpia e Sëmurë”.

Skena e Teatrit Kombëtar, përveç aktorëve shqiptarë, ka mirëpritur edhe aktorin amerikan Bob Berky i cili përformoi një pjesë nga repertori i tij gjestikulativ. Përfshirja në performancë e të rinjve nga publiku e bëri edhe më të këndshme atë, duke e përmbyllur me duartrokitje të vazhdueshme.

Bob Berky: “Cështja e Teatrit nuk duhet gjykuar përmes lakmisë”; Intervista e plotë:

 

Arsita Mati , e cila kishte ardhur të ndiqte shfaqjen na tregon se kjo është e vetmja qasje që i shërben artit.

“Rezistenca nëpërmjet artit është një akt i pastër politik, të cilin sa më shumë ta përvetësojmë aq më mirë i bën historikut tonë të brishtë të protestës si dhe i thërret formësimit të vetëdijes qytetare”.

Sipas saj sot, Teatrit Kombëtar po i shtohet një tjetër vlerë e cila do të duhet të gjurmohet nga librat historikë, vlera e rezistencës politike nëpërmjet artit.

“Përshkallëzimi i protestës nëpërmjet manifestimit artistik, siç po ndodh me rimarrjen e Teatrit Kombëtar për të vënë në skenë shfaqje të ndryshme në mënyrë vullnetare, jep një mesazh të fortë për të gjithë qytetarët të cilët ndiejnë se është detyra e tyre të jenë pjesë e kësaj rezistence”.

 

Ashtu si Arsita, edhe Ebi Spahiu, e cila frekuenton të gjitha shfaqjet artistike në Teatër, ndjehet optimiste kur shikon të gjithë këtë reagim nga publiku, me pjesëmarrjen masive. Tanimë, ajo nuk ka më frikë për shembjen e Teatrit.

 

Nuk përjetoj frike, thjesht mendoj çfarë vlere do i shtonte qytetit në qoftë se një hapësirë e tille do ishte restauruar dhe mirëmbajtur. E gjithë hapësira brenda dhe jashtë teatrit është ne harmoni te plote me qytetin. Duhet te ngelet e tille.”

 

Teatri Kombëtar, tashmë i marrë në dorë nga aktivistët do të vijojë me shfaqje të tjera që janë paralajmëruar për t’u vënë në skenë nga artistët. Më 4 gusht, ajo që do të ngjitet në skenë është aktorja Justina Aliaj.

Prej më shumë se një viti e gjysmë, Teatri Kombëtar është kthyer në një hapësirë rezistence dhe protestash për ta mbrojtur atë dhe truallin përreth, që prej vendimit të qeverisë për ta mbyllur dhe ndërtuar një teatër të ri duke planifikuar edhe ndërtimin e disa kullave pranë tij.
Lexo më shumë këtu

*Citizens Channel /E.K/ /E.N/